Dù đàm phán thiết lập tuyến hàng hải an toàn đang tiến hành, Iran cảnh báo eo biển Hormuz chỉ được mở lại khi các quan ngại an ninh được giải quyết.
Ngày 3/8, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết Iran và Oman đang đàm phán thiết lập tuyến hàng hải tạm thời an toàn qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông khẳng định thỏa thuận với Oman mới chỉ là điều kiện cần, chưa đủ để Iran mở lại tuyến đường thủy chiến lược này.
Theo ông Baghaei, nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng hiện nay là các hành động quân sự của Mỹ và Israel. Dù giao tranh tạm dừng từ cuối tháng 7, các cuộc đàm phán ngoại giao về việc mở lại eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn và còn nhiều bất đồng.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải quan trọng, vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Iran đã đóng cửa eo biển từ khi chiến sự bùng phát, ảnh hưởng đến hoạt động vận tải năng lượng và hàng hải trong khu vực.
Trong đàm phán, Oman đề xuất cơ chế quản lý chung theo tỷ lệ 50-50, trong đó các tuyến hàng hải được phân chia theo vùng biển thuộc chủ quyền của mỗi nước. Muscat cũng đề xuất thu phí tự nguyện từ tàu thuyền, theo mô hình đang được áp dụng tại eo biển Malacca. Phương án này nhận được sự ủng hộ của một số nước thành viên Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh, song bị Iran bác bỏ do những quan ngại về an ninh quốc gia.
Về phía Iran, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi đề xuất quản lý tuyến đường nằm hoàn toàn trong vùng biển thuộc chủ quyền Iran và một phần tuyến đối diện. Tehran cho rằng phương án này giúp nước này kiểm soát hiệu quả cả tàu đi vào và đi ra khỏi eo biển.
Iran cảnh báo sẽ tiếp tục đóng cửa eo biển nếu Oman không chấp thuận phương án của Tehran. Nước này đồng thời cho rằng cơ chế miễn phí như trước chiến tranh không thể được khôi phục.
Các bên hiện còn bất đồng về phân luồng tàu thuyền, mức phí, quyền ban hành quy định và hoạt động rà phá thủy lôi. Theo phương án Iran đưa ra, mức phí dịch vụ có thể lên tới 1 triệu USD/tàu để phục vụ tái thiết đất nước, cao hơn đáng kể so với cơ chế đóng góp tự nguyện mà Oman đề xuất.
Đàm phán giữa Iran và Oman vì vậy vẫn là bước quan trọng, nhưng việc mở lại eo biển Hormuz còn phụ thuộc vào khả năng giải quyết các vấn đề an ninh và cơ chế quản lý tuyến hàng hải.
