Đại biểu Quốc hội Hải Phòng đề xuất đột phá thể chế, chủ động phân bổ ngân sách

Chiều 30/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tình hình thực hiện ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công.

Đồng chí Lê Ngọc Châu, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng cùng các đại biểu Quốc hội thành phố dự phiên thảo luận.

3 giải pháp tiếp tục hoàn thiện thể chế

Đại biểu Lã Thanh Tân, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng phát biểu ở hội trường về Báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, phương hướng, nhiệm vụ năm 2027.

Đại biểu đồng tình với những đánh giá, kiến nghị trong Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cũng như các nhóm giải pháp Chính phủ đề ra cho năm 2027, trong đó có nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện thể chế.

Đại biểu Lã Thanh Tân nhấn mạnh một vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc thực hiện các mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới: Làm thế nào để thể chế thực sự trở thành động lực phát triển?

Đại biểu Lã Thanh Tân cho rằng triển khai nhiệm vụ hoàn thiện thể chế năm 2027 cần được đặt trong tổng thể thực hiện Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam. Đây phải là cơ hội để tạo ra một bước chuyển có tính căn bản về chất lượng thể chế.

Với tinh thần đó, đại biểu Lã Thanh Tân nêu 3 giải pháp, gồm: Phải chuyển từ tư duy sửa từng quy định sang tư duy xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống pháp luật; kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho những động lực phát triển mới; chịu trách nhiệm về kết quả thực thi pháp luật.

"Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả thể chế bằng những chỉ tiêu cụ thể gồm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính giảm được bao nhiêu; bao nhiêu điểm nghẽn pháp lý được xử lý; bao nhiêu dự án, nguồn lực được khơi thông; mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp được cải thiện như thế nào? Kết quả đánh giá phải trở thành căn cứ để điều chỉnh chính sách và xem xét trách nhiệm của cơ quan thực thi", đại biểu Lã Thanh Tân nhấn mạnh.

Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm đưa việc triển khai Kết luận số 09-KL/TW thành một trọng tâm trong nhiệm vụ hoàn thiện thể chế năm 2027, với chương trình hành động cụ thể bởi một hệ thống pháp luật tốt phải giúp người dân dễ thực hiện quyền của mình, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư và giúp bộ máy nhà nước thực thi công vụ minh bạch, hiệu quả. Khi pháp luật thực sự làm được những điều đó, thể chế sẽ trở thành nguồn lực, thành lợi thế cạnh tranh và thành động lực phát triển của đất nước.

Chủ động phân bổ dự toán ngân sách ngay từ đầu năm

Tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Thị Hải Hà, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hải Phòng tranh biện về tình hình thực hiện ngân sách nhà nước với ý kiến của đại biểu Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh đề xuất không phân bổ các nguồn chưa phân bổ năm 2027 trước ngày 31/3.

Đại biểu Hải Hà cho biết nếu thực hiện đề xuất này sẽ có một số vướng mắc.

Cụ thể, về quy định của pháp luật, Luật Ngân sách Nhà nước và các văn bản hướng dẫn đã quy định các khoản chưa phân bổ là phần dự toán ngân sách đã được cấp có thẩm quyền quyết định nhưng chưa đủ điều kiện để giao chi tiết tại thời điểm giao dự toán đầu năm, như: Chế độ, chính sách dự kiến ban hành trong năm, chương trình nhiệm vụ đã được cấp có thẩm quyền quyết định nhưng chưa đủ hồ sơ, điều kiện để giao…

Trong khi đó, thực tế nhiều chính sách đã có quy định, chủ trương thường được ban hành vào nửa cuối năm (các chính sách an sinh xã hội, chính sách về giáo dục gắn với năm học khai giảng từ tháng 9 hằng năm, chính sách tiền lương từ 1/7 hằng năm...). Khi chính sách ban hành thì các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương cần rà soát số lượng, đối tượng kỹ lưỡng, căn cứ số liệu thực hiện thực tế đến cuối năm mới cơ bản bảo đảm chính xác để đề xuất bổ sung kinh phí theo quy định.

"Qua nghiên cứu báo cáo của Chính phủ, năm 2027, tôi thấy chủ yếu kinh phí tiền lương 80.000 tỷ đồng, an sinh và các nhiệm vụ cần rà soát đối tượng, đang hoàn thiện chính sách là 165.000 tỷ, chi chương trình mục tiêu quốc gia là 29.000 tỷ đồng, đầu tư phát triển gần 300.000 tỷ để dành nguồn tiếp tục phân bổ sau khi các bộ, ngành, địa phương hoàn thiện thủ tục đầu tư các dự án trọng điểm, các nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Từ thực tế tại địa phương, việc xác định đối tượng an sinh xã hội có thể thay đổi tăng giảm hoăc một số chính sách đang trong quá trình hoàn thiện để trình HĐND ban hành, do đó rất cần thiết để dành một nguồn lực chưa phân bổ để thực hiện phân bổ", đại biểu Hải Hà nêu ý kiến.

Vì vậy, đại biểu đánh giá đề xuất báo cáo Quốc hội phân bổ hoặc hủy dự toán các khoản nêu trên sau thời điểm 31/3 sẽ phát sinh nhiều thủ tục, giảm hiệu quả sử dụng vốn hoặc phải nợ chính sách nếu không có nguồn.

Trong tổ chức thực hiện, đại biểu đề nghị Chính phủ phải quản lý sử dụng công khai, chặt chẽ nguồn kinh phí này, chỉ bổ sung theo đúng quy định và thực hiện báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội để giám sát theo quy định.

Trước đó, phát biểu ở phiên thảo luận tổ về nội dung này, đại biểu Hải Hà cũng đề nghị bổ sung 3 giải pháp trong thực hiện dự toán năm 2027, trong đó đẩy nhanh tiến độ phân bổ dự toán ngân sách Trung ương ngay từ những tháng đầu năm 2027.

Đại biểu đề nghị cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ để khắc phục triệt để tình trạng chuyển nguồn lớn do chi không hết, cũng như hiện tượng "chi chạy theo tỷ lệ" để bảo đảm hoàn thành chỉ tiêu. Mục tiêu trọng tâm phải là nâng cao chất lượng và hiệu quả thực tế của dòng vốn, thay vì chỉ tập trung vào việc giải ngân hình thức.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục kiểm soát việc ban hành các chính sách làm tăng chi thường xuyên khi chưa đánh giá về khả năng cân đối được nguồn lực của các địa phương. Một số chính sách an sinh xã hội hiện nay chưa được tính toán bổ sung mục tiêu cho địa phương ngay trong dự toán năm 2027. Đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính sớm phân bổ nguồn lực hoặc cho phép địa phương sử dụng nguồn cải cách tiền lương địa phương để cân đối chi ngay đầu năm, sau đó tính toán bù trừ sau.

Theo đại biểu Trần Thị Hải Hà, ngân sách nhà nước không chỉ là những con số thu, chi, mà còn là nguồn lực để Nhà nước thực hiện các mục tiêu phát triển, bảo đảm an sinh xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.