Gần đây, tiếp thị liên kết bùng nổ như một phương thức sinh lời hấp dẫn, song cũng bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý và ý thức chấp hành thuế.
Thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ tạo động lực phát triển kinh tế số. Tuy nhiên, việc mua hàng qua các liên kết quảng cáo (Affiliate link) trên mạng xã hội cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu người tiêu dùng không thận trọng.
Theo chia sẻ của chị Hoàng Thu Anh ở phường Hưng Đạo, vào cuối tháng 3/2026, khi lướt Facebook thấy một quảng cáo "xả kho" bộ nồi inox cao cấp của một thương hiệu lớn với giá chỉ 299 nghìn đồng, giảm 70% so với giá thị trường, chị đã đặt mua theo đường link gắn trong quảng cáo. Tuy nhiên, khi nhận hàng và thanh toán, chị ngỡ ngàng nhận về bộ nồi mỏng dính và không thể sử dụng trên bếp từ như quảng cáo. Khi chị cố gắng liên hệ lại qua trang đã đặt hàng thì liên kết đã bị xóa và Fanpage chạy quảng cáo cũng lập tức chặn người dùng, khiến việc khiếu nại trở nên vô vọng.
Còn chị Ngô Thị Thảo ở phường Lê Chân thì đang không biết nên làm gì với thùng 5 hộp sữa HIUP để trong góc tủ bếp. Do có con trai đang chuẩn bị vào tuổi dậy thì nhưng chiều cao chưa được như ý, chị nghe quảng cáo về loại sữa kích chiều cao do 2 MC nổi tiếng giới thiệu nên tin tưởng mua cho con với giá hơn 400 nghìn đồng/hộp. Cũng như nhiều người tiêu dùng lỡ tin người quảng cáo liên kết, chị Thảo vừa lo lắng khi con uống phải sữa kém chất lượng, vừa tiếc tiền.
Nhiều người nổi tiếng tham gia quảng bá cho sản phẩm sữa giả HIUP đã bị xử phạt hành chính trước khi vụ án sản xuất và phân phối hàng giả bị triệt phá vào tháng 6/2025. Dù sau đó, người tiếp thị khẳng định bị lừa bởi hồ sơ giả mạo, song vụ việc là lời cảnh báo về nguy cơ rủi ro khi tin tưởng vào các nội dung quảng cáo từ những người nổi tiếng trên mạng xã hội.
Những năm gần đây, tiếp thị liên kết (Affiliate Marketing) trở thành một xu hướng trong nền kinh tế số tại Việt Nam. Không cần kho bãi, không cần vốn nhập hàng, chỉ với một chiếc điện thoại thông minh và khả năng sáng tạo nội dung, bất kỳ ai, từ sinh viên, nhân viên văn phòng đến các KOL, KOC đều có thể trở thành cộng tác viên quảng bá sản phẩm cho các nhãn hàng qua các đường link liên kết dưới các bài đăng trên Facebook...
Tuy nhiên, phía sau những bảng tổng kết hoa hồng "khủng" được chia sẻ rầm rộ trên mạng xã hội là một thực trạng đáng lo ngại về sự thiếu hụt kiến thức pháp lý và trách nhiệm công dân. Tại thành phố Cảng Hải Phòng, nơi hoạt động thương mại điện tử đang phát triển mạnh mẽ, việc chấn chỉnh hoạt động này là cần thiết.
Theo quy định tại Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026) và Nghị định 52/2013/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 85/2021/NĐ-CP), cá nhân tham gia vào quy trình giới thiệu, quảng bá trên không gian mạng phải có trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về hàng hóa và thực hiện xác thực danh tính điện tử.
Nếu người làm tiếp thị liên kết "thổi phồng" công dụng sản phẩm, họ sẽ bị phạt hành chính. Ngoài việc bị phạt tiền, người vi phạm còn buộc phải cải chính thông tin, tháo gỡ quảng cáo sai sự thật và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe người tiêu dùng theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Ngoài ra, căn cứ Thông tư 18/2026/TT-BTC, cá nhân có doanh thu từ hoạt động kinh doanh, bao gồm cả tiếp thị liên kết, đạt mức trên 100 triệu đồng/năm bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ thuế. Cụ thể, mức thuế suất áp dụng đối với thu nhập từ hoa hồng tiếp thị liên kết là 5% thuế giá trị gia tăng và 2% thuế thu nhập cá nhân trên tổng doanh thu. Theo quy định mới nhất, các tổ chức chi trả hoặc sàn thương mại điện tử có trách nhiệm trực tiếp khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho cá nhân thông qua hệ thống dữ liệu điện tử liên thông với cơ quan thuế, bảo đảm việc quản lý dòng tiền và nghĩa vụ thuế được thực hiện minh bạch, tức thời.
Nhiều cá nhân bao biện không biết quy định hoặc cho rằng sàn thương mại điện tử đã khấu trừ 10% thuế tại nguồn là đủ. Tuy nhiên, việc khấu trừ tại nguồn chỉ là tạm thu. Cá nhân có nhiều nguồn thu nhập vẫn phải thực hiện quyết toán thuế cuối năm.
Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2026, theo lộ trình siết chặt quản lý thuế trong thương mại điện tử, các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok Shop sẽ thực hiện việc cung cấp dữ liệu thu nhập của người làm tiếp thị trực tiếp cho Tổng cục Thuế qua cổng thông tin điện tử theo Nghị định 91/2022/NĐ-CP. Điều này đồng nghĩa với việc mọi khoản thu nhập "ngầm" sẽ được minh bạch hóa hoàn toàn. Những hành vi chậm kê khai hoặc trốn thuế sẽ bị xử lý nghiêm theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP với mức phạt từ 1 đến 3 lần số thuế trốn.
Đứng dưới góc độ bảo vệ người tiêu dùng, ông Nguyễn Bình Minh, Hội Đo lường và Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Hải Phòng cũng bày tỏ quan ngại về tình trạng "loạn" thông tin tiếp thị.
Theo quy định tại khoản 3 điều 22 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2024), khi tổ chức, cá nhân kinh doanh cung cấp thông tin về sản phẩm thông qua người có ảnh hưởng, thì những người này có trách nhiệm phải thông báo trước cho người tiêu dùng về việc mình được tài trợ để cung cấp thông tin đó.
Bên cạnh đó, người có ảnh hưởng còn phải bảo đảm thông tin cung cấp là chính xác, đầy đủ và tuân thủ các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như các pháp luật liên quan khác. Việc mập mờ giữa "chia sẻ trải nghiệm" và "tiếp thị nhận hoa hồng" là hành vi thiếu minh bạch, xâm phạm quyền được thông tin của khách hàng.
Trao đổi về vấn đề này, Luật sư Đào Văn Bảy, Giám đốc Công ty Luật TNHH Thái Thành (Đoàn Luật sư thành phố Hải Phòng) nhận định, tiếp thị liên kết là một nghề nghiệp văn minh nếu người làm nghề biết thượng tôn pháp luật. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy nhận thức về trách nhiệm pháp lý của nhiều người còn hạn chế. Việc thiếu kiến thức, trách nhiệm pháp lý không phải là lý do để miễn trừ trách nhiệm. Để tiếp thị liên kết thực sự trở thành động lực cho kinh tế số Hải Phòng nói riêng và cả nước nói chung, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật là yêu cầu cấp thiết.
Các chủ thể kinh doanh không nên nhìn vào cái lợi trước mắt mà cần xây dựng uy tín dựa trên sự minh bạch. Cơ quan quản lý cần tăng cường tập huấn, hướng dẫn cụ thể cho các cá nhân về cách thức kê khai thuế, cũng như các bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng. Bên cạnh đó, các sàn thương mại điện tử cũng cần có chế tài mạnh mẽ hơn, sẵn sàng cắt hợp đồng với những cộng tác viên quảng cáo sai sự thật hoặc vi phạm chính sách pháp luật.
THU HẰNG
