Quốc phòng

Sáng mãi hành trình tri ân các anh hùng liệt sĩ. Bài 1: Dấu ấn Mả Chìa

. • 16/11/2026 14:43

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và đồng bào tử nạn tại Mả Chìa, xã Vĩnh Bảo (Hải Phòng) góp phần làm sáng tỏ lịch sử, thể hiện trách nhiệm của thế hệ hôm nay với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.

00:00

ma-chia-1(1).jpg
Các đại biểu thực hiện nghi lễ động thổ khai quật, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Mả Chìa.

Nỗ lực xoa dịu những khắc khoải, nhớ thương

Tháng 10 vừa qua, tại khu vực Mả Chìa, thôn Mai Sơn, xã Vĩnh Bảo, lễ viếng, truy điệu và an táng 56 hài cốt liệt sĩ cùng đồng bào tử nạn trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đã diễn ra trang nghiêm, xúc động. Từng nắm đất được phủ lên mỗi phần mộ như gửi gắm lòng biết ơn với những người đã hy sinh.

“Dù chưa biết đâu là hài cốt của bác, nhưng gia đình tôi tin bác đang yên nghỉ cùng các đồng chí, đồng bào ở nơi này. Với chúng tôi, như thế là được an ủi nhiều lắm”, ông Vũ Tiến Thuật, cháu ruột liệt sĩ Vũ Văn Hữu chia sẻ tại lễ viếng.

Theo lời kể của bố, ông Thuật biết bác ruột là một trong những đảng viên đầu tiên của xã Vinh Quang tham gia hoạt động cách mạng, bị địch bắt, tra tấn rồi sát hại tại Mả Chìa.

Nhiều năm qua, các thế hệ trong gia đình ông Thuật sống trong nhớ thương, niềm khắc khoải không biết bao giờ mới tìm được hài cốt của người thân. Sau khi bố qua đời, ông Thuật tiếp tục thực hiện di nguyện của gia đình.

Trong những ngày các lực lượng tìm kiếm tại Mả Chìa, chứng kiến bộ đội, dân quân nâng niu từng nắm đất, nhẹ tay với từng di vật, ông Thuật và gia đình rất biết ơn, xúc động. Theo ông, việc tìm kiếm, quy tập hài cốt còn góp phần làm rõ những câu chuyện lịch sử gắn với một địa điểm "đau thương" trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Ngược dòng lịch sử, những năm 1950 - 1951, sau các trận càn đánh chiếm huyện Vĩnh Bảo, thực dân Pháp lập thêm bốt Mai Sơn trên đất Nhân Hòa (nay thuộc xã Vĩnh Bảo). Tại đây, thực dân Pháp thường xuyên tổ chức các đợt lùng sục, càn quét các xã lân cận bắt giữ hàng trăm người mà chúng nghi ủng hộ cách mạng để đưa về bốt tra tấn, sau đó đưa ra khu Mả Chìa hành quyết và chôn tại đó. Nhiều hố chôn tập thể có hàng chục người.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi đau mất mát vẫn đeo đẳng nhiều gia đình. Sau ngày đất nước thống nhất, thân nhân các liệt sĩ nhiều lần tìm kiếm thông tin về nơi chôn cất người thân song chưa có kết quả. Các gia đình dựng bia ghi tên 8 liệt sĩ cùng những phần “mộ gió” để hương khói, tưởng nhớ.

Qua nhiều thập kỷ, những nén hương vẫn được thắp lên, như một lời nhắc nhở về những người chưa trở về. Vì thế, hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt tại Mả Chìa mang ý nghĩa đặc biệt, vượt lên trên ý nghĩa của một cuộc khai quật. Đó là quá trình ghép nối từng mảnh ký ức, từng trang tài liệu và từng dấu tích còn lại để tìm lại một phần lịch sử đã bị chiến tranh và thời gian phủ lấp.

Thời gian đang dần xóa nhòa, phần lớn hài cốt được tìm thấy đã phân hủy, chỉ còn lớp đất sẫm màu xen lẫn những mảnh bát ăn cơm vỡ, chiếc khuy thắt lưng han gỉ, những đoạn dây điện... Những di vật ấy tuy nhỏ bé nhưng nói lên nhiều điều: đó là bát cơm nhạt cuối cùng trước lúc ra đi; là những con người đã bị trói trước khi bị địch sát hại… Và trên hết, đó là một lời nhắc nhở với thế hệ hôm nay nền hoà bình đã được đổi lại bằng sự kiên cường, hy sinh xương máu của lớp thế hệ kiên trung.

"Sự tri ân không chỉ thể hiện trong các nghi lễ tưởng niệm mà phải được chuyển thành hành động cụ thể, kiên trì tìm kiếm và đưa các liệt sĩ về nơi an táng trang trọng", Đại tá Vũ Kim Thắng, Phó Chính uỷ Bộ Chỉ huy quân sự thành phố xúc động nói.

Nhiệm vụ thiêng liêng

ra-da.jpg
Tổ chuyên gia Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật triển khai thiết bị radar xuyên đất GPR quét khảo sát tại khu vực Mả Chìa.

Theo Đội Quy tập tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy quân sự thành phố, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, đồng bào tử nạn sau nhiều chục năm là bài toán rất khó. Qua thời gian, cấu trúc đất gần như đồng hóa, xương và nhiều vật dụng chôn theo cũng có thể phân hủy, khiến việc phát hiện những khu vực có dấu hiệu bất thường trở nên phức tạp.

Trước khi tổ chức khai quật, Bộ Chỉ huy quân sự thành phố phối hợp với chính quyền các xã Vĩnh Bảo, Vĩnh Hải, Vĩnh Am, thân nhân liệt sĩ và nhân chứng lịch sử tiến hành thu thập tài liệu, xác minh thông tin, khảo sát thực địa. Nhiều cuộc hội thảo, trao đổi, đối chiếu lời kể nhân chứng với đặc điểm địa hình được thực hiện nhằm khoanh vùng các vị trí có khả năng tồn tại hài cốt.

Đặc biệt, hành trình tìm kiếm tại Mả Chìa là sự kết hợp giữa ký ức nhân chứng, tư liệu lịch sử với các phương pháp khảo sát kỹ thuật hiện đại. Tổ chuyên gia Viện Thiết kế, Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật triển khai thiết bị radar xuyên đất GPR tiến hành quét khảo sát theo các tuyến được xác định, thu nhận dữ liệu và phân tích các tín hiệu phản xạ trong lòng đất.

Khác với phương pháp tìm kiếm truyền thống, radar xuyên đất cho phép khảo sát không phá hủy, phát hiện và nhận diện các dấu hiệu bất thường trong các lớp đất, qua đó hỗ trợ khoanh vùng những vị trí cần tiếp tục xác minh, kiểm tra bằng các biện pháp chuyên môn.

Việc kết hợp giữa tư liệu lịch sử, thông tin nhân chứng với phương pháp khảo sát địa vật lý hiện đại sẽ góp phần nâng cao độ tin cậy trong xác định khu vực có dấu hiệu bất thường, tạo thêm căn cứ khoa học cho các bước tìm kiếm.

Ròng rã 10 ngày đêm, trên khu đất trống không có mái che, dưới cái nắng gắt, các thành viên trong Đội Quy tập tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy quân sự thành phố, cùng lực lượng dân quân, cựu chiến binh và người dân địa phương đã kiên trì tìm kiếm trong từng lớp đất, cẩn thận kiểm tra từng dấu vết.

ma-chia3.jpg
Lễ viếng, truy điệu và an táng 56 hài cốt liệt sĩ cùng đồng bào tử nạn trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp tại Mả Chìa được diễn ra trang trọng (ảnh cơ sở cung cấp).

Thiếu tá, quân nhân chuyên nghiệp Đào Bá Dương, thành viên Đội Quy tập tìm kiếm hài cốt liệt sĩ chia sẻ: “Khó khăn lớn nhất tại Mả Chìa là địa hình phức tạp, chất đất chủ yếu là đất sét. Có vị trí phải khai quật sâu hơn 3 m, phía dưới là lớp đất phèn chua, ảnh hưởng đến việc nhận định tình trạng xương cốt. Vì vậy, từng thao tác đều phải hết sức cẩn trọng, vừa bảo đảm yêu cầu chuyên môn, vừa tránh bỏ sót dấu tích có giá trị”.

Theo ông Đào Trọng Đức, Uỷ viên Ban Thường vụ Thành uỷ, Phó Chủ tịch UBND thành phố, Trưởng ban Chỉ đạo 515 thành phố, hành trình xác minh, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và đồng bào tử nạn tại Mả Chìa được thực hiện bằng trách nhiệm và nghĩa tình của quân và dân Hải Phòng. Theo chủ trương của Thường trực Thành ủy, khu Mả Chìa sẽ được quy hoạch, xây dựng thành Khu tưởng niệm các liệt sĩ và đồng bào tử nạn, hoàn thành trong 8 tháng.

Đây sẽ là công trình thiết thực kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027). Đồng thời, là việc làm cụ thể của Hải Phòng thực hiện chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về "bảo tồn các địa điểm tìm thấy mộ liệt sĩ tiêu biểu", để nơi đây trở thành một “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Thành phố sẽ tiếp tục tìm kiếm, xác minh tại những nơi còn thông tin, chăm lo chu đáo cho thân nhân liệt sĩ và người có công.

Sau hơn 75 năm, những người anh hùng được đón về trong vòng tay của người thân, quê hương. Cuộc tìm kiếm tại Mả Chìa khép lại một chặng đường nhưng cũng mở ra trách nhiệm lâu dài trong việc tiếp tục xác minh thông tin, gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử của địa điểm này.

NGUYỄN THẢO

-------------------------

Kỳ sau: Chạy đua với thời gian

.
(0) Bình luận
Sáng mãi hành trình tri ân các anh hùng liệt sĩ. Bài 1: Dấu ấn Mả Chìa