Sáng tạo trẻ trước thách thức biến đổi khí hậu

Dự án “Nhà ở thích ứng thông minh” của nhóm học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn và Trường THPT Trần Nguyên Hãn đã gây ấn tượng mạnh tại cuộc thi "Sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng 2025" bởi tính mới mẻ và thực tế.

Xuất phát từ những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, mưa bão khó lường, các em đã suy nghĩ, tính toán và thiết kế không gian sống linh hoạt hơn, an toàn hơn trước biến đổi khí hậu. Mô hình ngôi nhà thông minh ra đời từ tâm huyết và sự sáng tạo của học sinh với những giải pháp độc đáo.

Ngôi nhà sử dụng hệ thống pít tông thủy lực để nâng toàn bộ không gian sống lên cao khi có lũ, thu gọn, hạ thấp trọng tâm khi có bão nhằm giảm sức gió tác động, kết hợp pin mặt trời và tua bin gió mini để bảo đảm nguồn năng lượng trong điều kiện bị cô lập.

Mô hình được thử nghiệm mô phỏng với các kịch bản bão mạnh, động đất và cho thấy khả năng tự chủ năng lượng trong nhiều ngày.

Các em học sinh không chỉ nghĩ đến việc chống chọi thiên tai theo cách truyền thống, mà hướng tới thích ứng linh hoạt, giảm thiểu rủi ro và chủ động bảo vệ con người. Việc dự án đạt giải nhất tại Cuộc thi "Sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng 2025" cấp thành phố và giải ba toàn quốc cho thấy giá trị thực tiễn của cách tiếp cận này.

Những năm gần đây, đặc biệt là năm 2025, thiên tai tại Việt Nam diễn biến ngày càng phức tạp và cực đoan hơn. Mưa lũ lịch sử, bão lớn không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống của người dân. Biến đổi khí hậu đã ảnh hưởng đến từng ngôi nhà, từng lớp học, trong đó có Hải Phòng.

Trong bối cảnh đó, sáng kiến của học sinh Hải Phòng cho thấy một hướng tiếp cận tích cực, thay vì chỉ lo đối phó khi thiên tai xảy ra, cần chuẩn bị từ trước bằng tri thức, khoa học và tư duy dài hạn. Đây cũng chính là tinh thần mà giáo dục hiện đại đang hướng tới, giúp người học biết quan sát thực tế, phát hiện vấn đề và đề xuất giải pháp.

Cuộc thi "Sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng 2025" thành phố Hải Phòng là không gian để học sinh được thử sức với khoa học, kỹ thuật, biến ý tưởng thành mô hình cụ thể. Quan trọng hơn, các em được khuyến khích suy nghĩ về những vấn đề của cộng đồng, trong đó có thích ứng với biến đổi khí hậu.

Song song với đó, việc lồng ghép nội dung biến đổi khí hậu vào chương trình học cho thấy giáo dục đang dần chuyển từ truyền thụ kiến thức sang hình thành năng lực ứng phó.

Cuối tháng 12/2025, Trường THCS Tiên Lãng (xã Tiên Lãng) tổ chức chuyên đề sinh hoạt chuyên môn với chủ đề “Dạy học lồng ghép nội dung biến đổi khí hậu trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018”.

Đây là hoạt động nằm trong khuôn khổ Dự án “Giáo dục về biến đổi khí hậu cho phát triển bền vững” tại thành phố Hải Phòng do Tổ chức Cứu trợ trẻ em tài trợ. Trong tiết học, kiến thức về môi trường sống và biến đổi khí hậu được lồng ghép linh hoạt vào bài học môn Giáo dục công dân, giúp học sinh tiếp cận vấn đề một cách gần gũi, sinh động và thiết thực; đồng thời rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, trình bày quan điểm và giải quyết vấn đề.

Từ lớp học đến đời sống, nhiều học sinh đã và đang lan tỏa những hành động xanh như tiết kiệm năng lượng, hạn chế rác thải nhựa, trồng cây, xây dựng các ý tưởng sáng tạo vì môi trường. Những hành động này có thể chưa tạo ra thay đổi lớn ngay lập tức, nhưng lại góp phần hình thành lối sống bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ là nhiệm vụ của các nhà khoa học hay nhà quản lý, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi học sinh đã bắt đầu suy nghĩ và hành động, đó là tín hiệu tích cực cho tương lai.

Biến đổi khí hậu là thách thức không dễ vượt qua, nhất là khi thiên tai ngày càng khó lường. Nhưng từ dự án “Nhà ở thích ứng thông minh” của học sinh Hải Phòng có thể thấy hướng đi bắt đầu từ giáo dục, từ tư duy sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của thế hệ trẻ.