Sừng sững nghi môn đền Kiếp Bạc

Nghi môn đền Kiếp Bạc không chỉ mang ý nghĩa tâm linh và quân sự mà còn chứa đựng trong đó những áng thơ ca sôi sục tinh thần, Hào khí Đông A thuở trước. ​

Hai cột trụ cửa giữa có đôi câu đối nổi danh: Vạn Kiếp hữu sơn giai kiếm khí/ ​Lục Đầu vô thuỷ bất thu thanh. Theo tài liệu của Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, đôi câu đối này có nghĩa là: Ngọn núi nào ở Vạn Kiếp cũng âm vang tiếng hò reo giết giặc/ Không có giọt nước nào ở sông Lục Đầu không rên rỉ tiếng kêu than (của quân giặc bị chết trận).

Câu đối trụ cửa tả là: Chung cổ thử giang sơn nhật nguyệt đương môn long đống cán/ ​Cao huân thuỳ vũ trụ hiếu trung đàn tiết thực căn cơ ​(Đền thiêng vững với nước non, nhật nguyệt hai vầng soi cột trụ/ ​Công lớn mãi cùng trời đất, trung hiếu vun trồng gốc vững bền.

​Mặt trước cột trụ có câu đối: Đoạt sóc cầm hồ, đồng thị sùng cao chung khí vận/ ​Phục ma cứu thế, cố ưng thi chúc biến nhân gian ​(Cướp giáo bắt tù, quả thực non cao đúc vận khí/ Trừ ma cứu thế, vậy nên cúng tế khắp nhân gian).

Mặt sau nghi môn trang trí từng cặp tiểu cảnh biến thể từ tứ quý đào - tùng lộc, trúc tước - mai điểu, tiêu tượng - hồng trĩ, cúc - điệp. Các đề tài trang trí mang ý nghĩa thời gian tượng trưng cho bốn mùa, thể hiện sự trường tồn bền vững mãi mãi.

Trên cửa thần đạo là bức đại tự: Vạn cổ thử giang sơn (Non nước ấy ngàn thu). Hai bên cửa thần đạo có đôi câu đối: Gia hiếu tử, quốc trung thần, công liệt chiếu đan thanh ninh chỉ lưỡng hồi an xã tắc/ Văn kinh thiên, võ bát loạn, anh linh tham khí hoá, thượng lưu chung cổ điện sơn hà (Nhà trọn hiếu, nước vẹn trung, công liệt rạng sử xanh, đâu chỉ hai lần yên xã tắc/ Văn xoay trời, võ dẹp loạn, anh linh sáng khí hoá, còn lưu muôn thủa vững sơn hà.

Theo văn bia “Dược Sơn linh từ bi ký” năm 1879, nghi môn xây dựng năm 1876, hoàn thành năm 1879. Công trình cao 7,75 m, rộng 20,6 m, chất liệu gạch và vôi vữa tạo nên mang dáng dấp phong cách của cổng thành, thể hiện cách điệu như một bức cuốn thư với 3 cửa vòm cao, thoáng.

Nghi môn được đắp vẽ họa tiết chủ đạo là tứ linh, tứ quý, khái quát cả âm dương, vũ trụ. Trên đỉnh là biểu tượng mặt trời ở tư thế lưỡng long chầu nhật. Mặt trời ngự trên vân mây mang bóng dáng của vòng tròn vũ trụ, xung quanh toả những tia lửa sinh lực đang rực cháy tượng trưng cho dương khí. Phần dưới của mặt trời là tản vân tượng trưng cho yếu tố âm. Bầu trời, là nơi hội tụ của âm - dương, biểu trưng cho sự giao hoà của vũ trụ, cầu sinh sôi, phát triển.

Mặt trước trang trí từng cặp tứ linh với các đề tài long mã hà đồ, thần quy lạc thư, phượng hàm thư... chính giữa là các bức hoành phi, câu đối nội dung ca ngợi Đức Thánh Trần: Sự nghiệp hiển hách với đất trời/ Đức của Thánh hợp với trời đất/ Sông núi hun đúc lên khí thiêng...

Nghi môn nội đền Kiếp Bạc là công trình kiến trúc độc đáo, hiếm thấy trong các công trình văn hoá cổ ở khu vực Bắc Bộ, được du khách lựa chọn làm địa điểm chụp ảnh check-in bởi kiến trúc độc đáo và vẻ đẹp rêu phong cổ kính.