Tăng cường 'lá chắn' bảo vệ trẻ em

Tai nạn thương tích, đuối nước, xâm hại và những rủi ro trên môi trường mạng vẫn là những mối đe dọa thường trực đối với trẻ em. Trước thực trạng đó, ngành y tế Hải Phòng đang triển khai nhiều giải pháp nhằm xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh để trẻ em được phát triển toàn diện. Bác sĩ Phan Huy Thục, Phó Giám đốc Sở Y tế Hải Phòng trao đổi với phóng viên Báo và Phát thanh, truyền hình Hải Phòng về vấn đề này.

- Mặc dù công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em ngày càng được quan tâm, song tai nạn thương tích, đuối nước và các vụ việc xâm hại trẻ em vẫn xảy ra ở nhiều địa phương. Từ thực tiễn tại Hải Phòng, ông đánh giá đâu là những nguy cơ đáng lo ngại nhất đối với trẻ em hiện nay và những nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng này?

- Hải Phòng hiện có trên 1 triệu trẻ em, chiếm khoảng 24% dân số toàn thành phố. Đây vừa là nguồn lực quan trọng cho tương lai, vừa đặt ra yêu cầu rất lớn đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.

Thực tế cho thấy, bên cạnh những thành tựu đạt được, trẻ em hiện nay vẫn đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ. Trong đó, đáng lo ngại nhất là tai nạn thương tích, đuối nước, xâm hại trẻ em và các rủi ro trên môi trường mạng.

Đối với tai nạn thương tích và đuối nước, đây vẫn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em ngoài bệnh tật. Hải Phòng có hệ thống sông ngòi, ao, hồ, kênh, mương, vùng ven biển khá rộng. Vào dịp Hè, nhu cầu vui chơi, tắm sông, tắm biển của trẻ tăng cao trong khi không phải khu vực nào cũng bảo đảm điều kiện an toàn.

Năm 2025, toàn thành phố ghi nhận 25 trẻ em tử vong do đuối nước. Từ đầu năm 2026 đến nay đã có 9 trường hợp tử vong do đuối nước. Đây là những con số rất đau lòng, nhắc nhở chúng ta rằng công tác phòng ngừa còn nhiều việc phải làm.

Điều đáng suy nghĩ là phần lớn các vụ đuối nước xảy ra khi trẻ không có sự giám sát của người lớn hoặc vui chơi tại các khu vực tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Nhiều gia đình còn tâm lý chủ quan, giao hoàn toàn việc quản lý trẻ cho nhà trường hoặc cộng đồng trong thời gian nghỉ Hè.

Bên cạnh đó, các vụ việc bạo lực, xâm hại trẻ em tuy không phổ biến nhưng hậu quả để lại rất nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ. Đáng chú ý, phương thức, thủ đoạn xâm hại ngày càng tinh vi hơn, trong đó có những trường hợp liên quan đến môi trường mạng.

Một nguy cơ khác đang nổi lên là những tác động tiêu cực từ môi trường số. Trẻ em ngày nay tiếp cận internet từ rất sớm nhưng kỹ năng tự bảo vệ còn hạn chế. Các nguy cơ như bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, dụ dỗ, tiếp cận nội dung độc hại hay xâm hại trên không gian mạng đang đặt ra những thách thức mới cho công tác bảo vệ trẻ em.

Từ thực tiễn đó có thể thấy, nguyên nhân không chỉ xuất phát từ điều kiện khách quan mà còn đến từ nhận thức, trách nhiệm của một bộ phận người lớn. Nơi nào gia đình quan tâm, cộng đồng vào cuộc, chính quyền cơ sở chủ động, nguy cơ đối với trẻ em sẽ giảm đáng kể. Ngược lại, khi công tác quản lý, giám sát bị buông lỏng, các vụ việc đáng tiếc rất dễ xảy ra.

- Trước thực tế đó, ngành Y tế Hải Phòng có những giải pháp trọng tâm nào để chủ động phòng ngừa, đồng thời nâng cao năng lực sơ cứu, cấp cứu và xử lý các tình huống khẩn cấp liên quan trẻ em?

- Quan điểm của chúng tôi là phải lấy phòng ngừa làm trọng tâm, lấy trẻ em làm trung tâm của mọi hoạt động bảo vệ và chăm sóc. Trong thời gian qua, Sở Y tế đã tham mưu UBND thành phố ban hành nhiều kế hoạch, chương trình và văn bản chỉ đạo về công tác trẻ em. Đặc biệt, các văn bản tăng cường phòng, chống đuối nước, tai nạn thương tích và xâm hại trẻ em được triển khai đồng bộ tới các địa phương, đơn vị.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là đẩy mạnh truyền thông, giáo dục kỹ năng cho trẻ em và các bậc cha mẹ. Chúng tôi xác định nếu chỉ tuyên truyền chung chung sẽ khó tạo chuyển biến thực chất. Vì vậy, các hoạt động truyền thông ngày càng đi vào chiều sâu, tập trung trang bị cho trẻ em những kỹ năng cụ thể như nhận biết nguy cơ bị xâm hại, kỹ năng tự bảo vệ, kỹ năng ứng xử an toàn trên môi trường mạng, kỹ năng phòng tránh đuối nước và tai nạn thương tích.

Năm 2025, ngành Y tế tổ chức hàng chục lớp tập huấn, truyền thông trực tiếp cho hàng nghìn cán bộ, phụ huynh và học sinh. Hơn 4.000 học sinh được tiếp cận các kiến thức, kỹ năng phòng, chống xâm hại và tai nạn thương tích. Hệ thống truyền thông cơ sở, các cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình cũng được huy động mạnh mẽ để lan tỏa thông điệp bảo vệ trẻ em.

Cùng với phòng ngừa, ngành Y tế đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực ứng phó và can thiệp khi có vụ việc xảy ra. Sở Y tế chỉ đạo các cơ sở khám, chữa bệnh chuẩn bị đầy đủ nhân lực, thuốc, trang thiết bị và phương tiện cấp cứu. Các bệnh viện duy trì chế độ trực cấp cứu 24/24 giờ, nhất là trong dịp Hè, ngày nghỉ lễ và mùa mưa bão.

Chúng tôi cũng tăng cường tập huấn kỹ năng sơ cứu, cấp cứu đuối nước và tai nạn thương tích cho cán bộ y tế cơ sở, y tế trường học và cộng đồng. Bởi thực tế cho thấy, “thời gian vàng” trong cấp cứu đuối nước chỉ tính bằng phút. Nếu người dân được trang bị kỹ năng sơ cứu ban đầu đúng cách, cơ hội cứu sống trẻ sẽ cao hơn rất nhiều.

Đối với trẻ em bị bạo lực hoặc xâm hại, ngành Y tế yêu cầu các cơ sở khám, chữa bệnh thực hiện nghiêm quy trình tiếp nhận, điều trị, tư vấn tâm lý, bảo mật thông tin và phối hợp liên ngành. Không chỉ điều trị tổn thương thể chất, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến hỗ trợ tâm lý và phục hồi chức năng cho trẻ để các em có thể sớm ổn định cuộc sống.

Ngoài ra, Tổng đài Quốc gia bảo vệ trẻ em 111 và Tổng đài tư vấn chính sách trợ giúp xã hội và bảo vệ trẻ em của thành phố 18006605 tiếp tục được duy trì hoạt động 24/24 giờ nhằm tiếp nhận thông tin, tư vấn và hỗ trợ kịp thời các trường hợp trẻ em cần được bảo vệ khẩn cấp.

- Từ góc độ cơ quan chuyên môn, ông nhận thấy những khoảng trống nào trong công tác bảo vệ trẻ em hiện nay? Và đâu là biện pháp hữu hiệu để xây dựng hệ thống phòng ngừa tai nạn thương tích, đuối nước và xâm hại trẻ em hiệu quả, bền vững hơn trong thời gian tới?

- Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng công tác bảo vệ trẻ em còn những khó khăn, thách thức cần tiếp tục khắc phục. Khoảng trống đầu tiên là nhận thức và kỹ năng của một bộ phận cha mẹ, người chăm sóc trẻ. Nhiều vụ việc đáng tiếc xảy ra không phải do thiếu quy định pháp luật mà do thiếu sự quan tâm, giám sát hoặc chưa được trang bị đầy đủ kiến thức bảo vệ trẻ em.

Khoảng trống thứ hai là việc phát hiện sớm nguy cơ tại cộng đồng. Có những trường hợp trẻ em bị bạo lực, bị xâm hại hoặc sống trong môi trường không an toàn nhưng chưa được phát hiện kịp thời. Điều này đòi hỏi mạng lưới bảo vệ trẻ em ở cơ sở phải hoạt động hiệu quả hơn, chủ động hơn.

Một vấn đề khác là sự phát triển rất nhanh của môi trường số. Trẻ em tiếp cận công nghệ ngày càng sớm trong khi kỹ năng bảo vệ bản thân trên không gian mạng của nhiều em còn hạn chế. Đây sẽ là một trong những trọng tâm cần được quan tâm trong giai đoạn tới.

Để xây dựng hệ thống bảo vệ trẻ em hiệu quả và bền vững, theo chúng tôi cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, phải nâng cao hơn nữa vai trò của gia đình. Gia đình luôn là “lá chắn” đầu tiên và quan trọng nhất đối với trẻ em. Cha mẹ cần dành thời gian đồng hành, lắng nghe và trang bị kỹ năng sống cho con.

Thứ hai, cần tiếp tục xây dựng môi trường sống an toàn cho trẻ em tại cộng đồng. Các địa phương phải thường xuyên rà soát, cảnh báo và xử lý các điểm có nguy cơ mất an toàn như ao hồ, sông ngòi, công trình xây dựng, khu vực tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.

Thứ ba, tăng cường sự phối hợp giữa các ngành Y tế, Giáo dục, Công an, đoàn thể và chính quyền địa phương. Bảo vệ trẻ em không phải nhiệm vụ riêng của bất kỳ ngành nào mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực trẻ em, hoàn thiện cơ sở dữ liệu trẻ em nhằm quản lý, theo dõi và hỗ trợ kịp thời các nhóm trẻ em có nguy cơ cao.

Đặc biệt, ngành Y tế tham mưu triển khai các chính sách hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, hoàn cảnh khó khăn giai đoạn 2026-2030. Khi được thực hiện đồng bộ, các chính sách này sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe, học tập và phát triển toàn diện cho trẻ em.

Chúng tôi tin rằng, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự chung tay của gia đình và cộng đồng, công tác bảo vệ trẻ em trên địa bàn thành phố sẽ tiếp tục có những chuyển biến tích cực, tạo dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh để mọi trẻ em đều được phát triển toàn diện và hạnh phúc.

- Trân trọng cảm ơn ông!