Luật Tiết kiệm, chống lãng phí đã tạo dựng hành lang pháp lý toàn diện, đồng bộ để phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi gây lãng phí.
Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy, chuyển đổi số và huy động tối đa các nguồn lực cho phát triển nhanh, bền vững, yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí ngày càng trở nên cấp thiết.
Đây không chỉ là vấn đề quản lý tài chính, tài sản công mà còn là thước đo của hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, đạo đức công vụ và trách nhiệm xã hội của mỗi cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15 được Quốc hội ban hành, có hiệu lực từ 1/7/2026 đã tạo dựng hành lang pháp lý toàn diện, đồng bộ để phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi gây lãng phí, đồng thời hướng tới mục tiêu lớn hơn là hình thành văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội, sử dụng hiệu quả từng đồng ngân sách, từng mét vuông đất, từng giờ lao động và mọi nguồn lực phát triển.
Một trong những nội dung quan trọng của luật là xác định tiết kiệm, chống lãng phí phải là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, được triển khai từ khâu hoạch định chủ trương, xây dựng chính sách, ban hành pháp luật cho đến tổ chức thực hiện, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và giám sát.
Điều này thể hiện tư duy quản trị hiện đại: chống lãng phí không chỉ xử lý ở “phần ngọn” khi sai phạm đã xảy ra, mà phải bắt đầu từ khâu thiết kế thể chế, xây dựng định mức, tiêu chuẩn, quy trình thực hiện và kiểm soát quyền lực.
Luật cũng yêu cầu việc đánh giá kết quả tiết kiệm, chống lãng phí phải dựa trên hệ thống định mức, tiêu chuẩn, chế độ do cơ quan có thẩm quyền ban hành, đồng thời, phải gắn với chất lượng đầu ra, hiệu quả sử dụng nguồn lực và tác động xã hội thực tế.
Trong thời đại công nghệ, luật đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu gắn tiết kiệm, chống lãng phí với cải cách hành chính, ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Điều này có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn. Khi thủ tục hành chính được đơn giản hóa, hồ sơ điện tử được thay thế giấy tờ, dữ liệu được kết nối liên thông, quy trình xử lý được số hóa, thì chi phí thời gian, nhân lực, ngân sách và nguồn lực xã hội sẽ giảm đáng kể.
Không chỉ tiết kiệm ngân sách nhà nước, chuyển đổi số còn góp phần giảm lãng phí thời gian của người dân và doanh nghiệp, nâng cao chất lượng phục vụ, tăng tính minh bạch và giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực.
Một nội dung nổi bật khác là luật nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trong việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ về tiết kiệm, chống lãng phí. Mỗi cấp, mỗi ngành, mỗi đơn vị phải thực hiện phân cấp quản lý rõ ràng, phối hợp chặt chẽ, gắn trách nhiệm cụ thể của tập thể và cá nhân, nhất là người đứng đầu. Điều này đặc biệt quan trọng bởi thực tế cho thấy nhiều vụ việc lãng phí lớn xuất phát từ sự buông lỏng quản lý, thiếu kiểm tra, thiếu quyết liệt trong chỉ đạo hoặc né tránh trách nhiệm.
Luật cũng thể hiện tinh thần đổi mới khi yêu cầu phân biệt rõ giữa hành vi gây lãng phí do thiếu trách nhiệm, vi phạm pháp luật với những rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới, thí điểm cơ chế mới, qua đó bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Một điểm tiến bộ của luật là mở rộng cơ chế để mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền cung cấp thông tin phát hiện lãng phí. Thông tin có thể đến từ phản ánh trực tiếp, đơn thư tố cáo, tố giác, tin bài báo chí hoặc các hình thức hợp pháp khác. Khi tiếp nhận thông tin, người đứng đầu cơ quan, tổ chức có trách nhiệm kịp thời xử lý, ngăn chặn, khắc phục, công khai kết quả và giải trình trách nhiệm nếu để xảy ra lãng phí. Cơ chế này tạo điều kiện để phát huy sức mạnh giám sát xã hội, biến mỗi người dân thành một “tai mắt” trong phòng ngừa lãng phí.
Để khuyến khích phát hiện sai phạm, luật dành một chương nội dung quan trọng về bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí. Người phản ánh, tố cáo, tố giác được bảo vệ về tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm và các quyền, lợi ích hợp pháp của bản thân cũng như người thân. Luật nghiêm cấm các hành vi trù dập, trả thù, cô lập, gây áp lực, xâm phạm quyền lợi hợp pháp hoặc cản trở công việc, học tập, đời sống của người đấu tranh chống lãng phí. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để tạo niềm tin cho cán bộ, công chức, người lao động và Nhân dân mạnh dạn lên tiếng trước các biểu hiện sử dụng nguồn lực không hiệu quả.
Một điểm mới có ý nghĩa xã hội sâu sắc là ngày 31/5 hằng năm được xác định là Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí.
Để bảo đảm triển khai hiệu quả, luật quy định xây dựng Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí với tầm nhìn 10 năm, cùng chương trình tiết kiệm, chống lãng phí hằng năm của bộ, ngành, địa phương và từng cơ quan, đơn vị. Đặc biệt, việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí sẽ tạo nền tảng số để theo dõi, tổng hợp, phân tích và báo cáo tình hình trên phạm vi cả nước. Cùng với đó là hệ thống kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và giám sát xã hội với sự tham gia của Quốc hội, Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, Ban Thanh tra nhân dân và mỗi công dân.
TH
