Môi trường số mở ra cơ hội học tập, kết nối nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ với học sinh.
Internet và mạng xã hội mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo, bắt nạt, quấy rối, xâm hại và “bắt cóc online”. Theo Đại úy Đào Trọng Việt (Công an thành phố), các đối tượng thường lợi dụng sự thiếu kinh nghiệm của học sinh, sử dụng tài khoản giả mạo, đường dẫn độc hại để đánh cắp thông tin, chiếm đoạt tài sản hoặc dụ dỗ, đe dọa các em. Bên cạnh đó, nội dung bạo lực, sai lệch, không phù hợp lứa tuổi có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, nhận thức và hành vi của học sinh.
Thực tế, hệ lụy từ môi trường số không chỉ dừng lại trên màn hình điện thoại, máy tính. Tại Hải Phòng, một số vụ bạo lực học đường xuất phát từ mâu thuẫn giữa các nhóm học sinh trên mạng xã hội, sau đó chuyển thành xung đột ngoài đời thực. Việc các em hẹn gặp để giải quyết mâu thuẫn ngoài phạm vi trường học gây không ít khó khăn cho công tác phát hiện, ngăn chặn và xử lý.
Đáng lo ngại hơn, các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi, trực tiếp đe dọa sự an toàn của học sinh. Ngày 19/9/2025, Công an xã Tuệ Tĩnh (Hải Phòng) kịp thời ngăn chặn vụ lừa đảo “bắt cóc online” nhắm vào học sinh lớp 10 tên C. (sinh năm 2008). Đối tượng giả danh cán bộ công an, thông báo em liên quan đến đường dây rửa tiền, yêu cầu cài ứng dụng Zoom Workplace để “làm việc trực tuyến”. Sau khi đánh vào tâm lý sợ hãi, chúng yêu cầu em quay video giả bị bắt cóc, gửi cho gia đình và đòi 500 triệu đồng tiền chuộc.
Nỗi lo của phụ huynh trước thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi còn đến từ những câu chuyện thực tế. Anh Đỗ Đình Dũng, ở phường Hải An chia sẻ, con gái anh là sinh viên năm thứ hai, từng gặp phải kịch bản lừa đảo khi tìm việc gia sư trên Facebook. Đối tượng dựng chuyện thuê gia sư, đưa thông tin cụ thể để tạo lòng tin, sau đó giả mạo lệnh chuyển khoản và liên tục thúc giục nạn nhân làm theo hướng dẫn để hoàn tiền. May mắn, em đã trao đổi với bố mẹ khi nhận thấy dấu hiệu bất thường, tránh được thiệt hại.
Một nguy cơ khác được anh Nguyễn Hải, ở ngõ 274 đường Ngô Quyền (phường Ngô Quyền) tâm sự, khi kiểm tra hoạt động trực tuyến của con, anh nhận thấy trong nhóm trò chơi Liên Quân có những học sinh chia sẻ, khoe hình ảnh bạo lực. Điều khiến anh lo ngại là ở khả năng những hình ảnh này khiến trẻ dần chai sạn trước bạo lực, xem những hành vi lệch chuẩn là bình thường, từ đó ảnh hưởng đến cách ứng xử và hình thành nhân cách.
Trước những nguy cơ trên mạng, Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp Công an thành phố triển khai Chiến dịch “Không một mình 2026”, trang bị cho học sinh kỹ năng nhận diện, phòng tránh lừa đảo, xâm hại trực tuyến và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Giáo viên 3 rường THPT Ngô Quyền, THPT Hồng Bàng và THCS Chu Văn An được đào tạo chuyên sâu về an toàn số, làm lực lượng nòng cốt lan tỏa kiến thức, kỹ năng tới các cơ sở giáo dục toàn địa bàn.
Theo cô giáo Phạm Thị Mai Hương, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Quyền, giáo dục an toàn số cần gắn với tình huống thực tế, giúp học sinh nhận diện nguy cơ và biết cách ứng phó. Bên cạnh bảo vệ bản thân, các em cần ứng xử văn minh trên mạng, không chia sẻ nội dung gây tổn thương và biết hỗ trợ bạn bè khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Các nhà trường có thể tổ chức tọa đàm, diễn đàn, thực hành tình huống, xây dựng video ngắn, tranh vẽ, áp phích hoặc “Góc an toàn số”. Những hoạt động trực quan giúp học sinh tiếp nhận kiến thức, rèn kỹ năng xử lý tình huống và chủ động tìm kiếm sự trợ giúp.
Tuy nhiên, nhà trường không thể một mình tạo nên “tường lửa” bảo vệ học sinh. Cha mẹ cần quan tâm đến những thay đổi trong tâm lý, hành vi của con; hướng dẫn thiết lập quyền riêng tư, giới hạn thời gian sử dụng thiết bị và lựa chọn nội dung phù hợp lứa tuổi, định hướng và giám sát phù hợp, thay vì chỉ cấm đoán hoặc trách phạt. Quan trọng hơn, trẻ cần cảm thấy an toàn khi chia sẻ sự việc bất thường mà không sợ bị trách móc.
Hiệu quả của sự phối hợp giữa gia đình và lực lượng chức năng được thể hiện qua vụ việc tại xã Tuệ Tĩnh. Nhờ được nghe tuyên truyền trên hệ thống loa truyền thanh về các hình thức lừa đảo trực tuyến, phụ huynh em C. đã cảnh giác, trình báo công an. Lực lượng chức năng nhanh chóng xác minh, tìm được em và đưa về an toàn, ngăn chặn kịp thời vụ việc.
Từ những kiến thức được thầy cô trang bị trên lớp, em Ngô Vũ Hà Linh, lớp 9D7, Trường THCS Chu Văn An (phường Gia Viên), biết cách tự bảo vệ mình trên môi trường số. Em chia sẻ, khi gặp tình huống nguy hiểm trên mạng, em sẽ không im lặng chịu đựng mà chủ động trao đổi với bố mẹ hoặc thầy cô để được giúp đỡ kịp thời.
Cùng với gia đình và nhà trường, các cơ quan chức năng tăng cường tuyên truyền, phát hiện, ngăn chặn nội dung độc hại và xử lý hành vi vi phạm. Các nền tảng trực tuyến cũng cần nâng cao trách nhiệm bảo vệ người dùng chưa thành niên, tạo điều kiện thuận lợi để báo cáo nội dung xấu và ngăn chặn hành vi xâm hại.
Trong thời đại số, ngăn học sinh tiếp cận internet không phải giải pháp bền vững. Điều cần thiết là giúp các em sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm và đủ bản lĩnh trước những nguy cơ trên mạng. Khi gia đình lắng nghe, nhà trường chủ động giáo dục, cơ quan chức năng quyết liệt vào cuộc và cộng đồng cùng chung tay, “tường lửa” bảo vệ học sinh mới phát huy hiệu quả, để không em nào phải đơn độc trước hiểm họa trên không gian mạng.
BÙI HẠNH
