Tháng mười vương vấn khói rơm thơm

Khi heo may rải kín đồng mang theo những cơn gió se lạnh, những bông lúa cũng đã uốn câu, chín vàng. Mùa gặt bắt đầu, cánh đồng quê tôi bỗng trở nên tấp nập, rộn ràng bởi tiếng người, tiếng máy hòa cùng tiếng cười nói của bà con nông dân. Lúa được tuốt ngay ngoài đồng, thóc được chở về, hong phơi rồi cất gọn trong bồ. Ngoài đồng chỉ còn lại những luống rơm vàng óng nằm dài trên mặt ruộng cùng những gốc rạ. Ấy cũng là lúc anh em tôi được mẹ giao cho việc ra đồng đốt rạ rơm.

Trước đây, khi chưa có máy gặt, bố mẹ tôi thường vất vả đập lúa, trục lúa quanh sân. Những sợi rơm vàng được mang ra đường, ra ngõ phơi cho thật khô để dành làm nhiên liệu đun nấu. Rơm được gánh ra đó cũng là để nhường chỗ cho những nong thóc trên sân, giữ cho thóc được sạch sẽ, không lấm đất, lẫn sỏi. Từ ngày có máy gặt đập liên hợp, nhà tôi đỡ vất vả hơn nhiều. Máy vừa cắt lúa vừa thực hiện việc tuốt hạt khỏi rơm, thóc được xả vào bao để chở về nhà. Công việc mùa gặt vì thế cũng nhàn hơn. Nhà tôi cũng như nhiều nhà khác dần có bếp ga, bếp từ, chẳng mấy khi còn dùng rơm để đun nấu nữa. Rơm được để lại trên đồng. Thường thì vào buổi chiều, khi việc phơi thóc trên sân nhà đã xong, thóc đã được hong khô, cất gọn vào bồ và khi gốc rạ đã khô nỏ anh em chúng tôi lại ra đồng đốt rơm rạ. Tro được trả về cho đất, làm cho ruộng đồng thêm tơi mục, cây trồng thêm tốt tươi.

Trước mắt tôi là khung cảnh cánh đồng nhộn nhịp mùa gặt, những gánh lúa vàng óng, hạt nào hạt nấy căng mẩy, nặng trĩu trên đôi quang gánh. Tôi thường tha thẩn bên những luống rơm của nhà, khi thì nhặt những bông lúa còn sót lại, lúc thì nghịch những sợi rơm vàng mềm óng rồi vun vào thành đống và châm lửa. Những buổi chiều tà, khói rơm bảng lảng bay lên, quyện với mùi đất đai sau mùa gặt, vừa thơm vừa cay cay nơi khóe mắt. Trong cái lạnh se se của heo may, làn khói đồng mang theo chút hơi ấm của quê nhà, vương vấn mãi chẳng chịu tan. Tôi cứ đứng nhìn khói rơm bay lên, ngó mặt trời chậm rãi khuất sau rặng tre cuối làng.

Tôi rất thích nhìn những làn khói mỏng từ phía cánh đồng. Khói không dày, không cuồn cuộn, chỉ bảng lảng trong chiều, lúc gần lúc xa, rồi tan vào màu trời đang ngả xuống. Rơm của đồng quê với những tháng ngày lam lũ. Rơm thơm mùi đất, mùi nắng quyện mùi của mùa gặt. Chiều tháng mười gió nhẹ, khói rơm bảng lảng trên những thửa ruộng vừa gặt, lúc rõ lúc mờ. Nhìn những làn khói ấy, tôi lại nhớ đến những ngày mùa năm nào, nhớ cái sân nhà đầy thóc, những đụn rơm vàng và bóng dáng bố mẹ tất tả với công việc đồng áng. Bây giờ mùa gặt đã khác xưa. Máy móc làm thay nhiều công việc nặng nhọc, rơm cũng chẳng còn được mang về phơi đầy đường, đầy ngõ như trước. Cuộc sống nhẹ nhàng và tiện nghi hơn. Cánh đồng tháng mười vương vấn khói rơm. Mùi hương đã cùng tôi đi qua bao nhiêu mùa vụ.

Có những chiều quê, anh em tôi tung tăng ra đồng “săn bắt, hái lượm”. Ấy là những con muồm muỗm béo mũm nằm trong những thửa ruộng gặt muộn. Cứ thấy động là vỗ cánh bay là là trên mặt ruộng. Anh em tôi đứa chạy trước, kẻ chạy sau, mắt chăm chăm tìm những chú muồm muỗm đang ẩn mình dưới những gốc lúa trơ lại. Bắt được con nào béo mẫm là thích thú reo lên, rồi xiên vào cây cỏ may khoe nhau như vừa có một chiến lợi phẩm quý giá. Những chú muồm muỗm ấy đem nướng trên đụn rơm. Rơm được vun thành một đống nhỏ, bén lửa rồi âm ỉ cháy. Những bông lúa nếp cũng được vùi vào đó. Từ trong đống rơm hun, những hạt thóc nổ lách tách, bung ra thành những bông hoa trắng nhỏ xinh. Anh em tôi ngồi chờ, vừa xuýt xoa vì khói, vừa háo hức chờ những hạt thóc nếp nở thành hoa để cắn chắt ngon lành. Muồm muỗm nướng chín thơm ngậy, thóc nếp nổ thơm mùa mới. Một thứ quà quê chẳng có gì cầu kỳ mà sao vui đến thế. Những buổi chiều như thế thường kéo dài cho đến khi ánh hoàng hôn buông xuống. Khói rơm bảng lảng trên đồng, vương lên tóc và vai áo. Có khi về đến nhà rồi mà người vẫn còn ám mùi khói, như là một thứ hương đặc biệt. Rơm và khói cùng muồm muỗm nướng trong những đụn rơm là món ăn dân dã giữa buổi chiều tháng mười với hương vị thân thuộc.

Tháng mười vương vấn khói rơm. Những thửa ruộng sau mùa gặt nằm yên dưới làn khói mỏng, gió heo may se se thổi qua. Cuộc sống bây giờ đã khác, mùa gặt cũng nhẹ nhàng hơn nhiều. Máy móc làm thay con người bao công việc nặng nhọc, rơm rạ được để lại ngoài đồng làm phân bón. Đâu đó trên những cánh đồng quê, khói rạ rơm vẫn bay lên trong những buổi chiều.