Thực hành tín ngưỡng theo hướng văn minh

Hạn chế đốt vàng mã

Đến chùa Vĩnh Bảo ở phường Thủy Nguyên ngày đầu xuân Bính Ngọ, hầu hết mọi người đều cảm thấy rất thư thái, bình an. Không chỉ bởi tiếng nhạc Phật giáo nhẹ nhàng, không gian thanh tịnh của ngôi chùa mà còn bởi bầu không khí trong lành, gần như không có khói từ nhang, từ việc đốt vàng mã nghi ngút. Mỗi phật tử, người dân đến lễ tại chùa Vĩnh Bảo gần như không mua, đốt vàng mã mà chỉ dâng lễ, công đức xây dựng chùa.

Bà Nguyễn Thị Thúy, người dân phường Thủy Nguyên cho biết bà hay đi chùa, được nghe sư thầy giảng giải về sự lãng phí khi đốt vàng mã, các tục dâng sao giải hạn nên dần bỏ tục lệ này. Tại gia đình, bà chỉ đốt một ít tượng trưng vào dịp các lễ cúng quan trọng như ngày giỗ ông bà, cha mẹ chứ không đốt tràn lan như trước nữa.

Theo sư thầy Thích Diệu Vy - trụ trì chùa Vĩnh Bảo, gần 20 năm qua, từ khi về trụ trì chùa Vĩnh Bảo, sư thầy đã giảng giải, phân tích đạo lý nhà Phật, ý nghĩa của việc thờ cúng văn minh và vận động người dân hạn chế việc đốt vãng mã nhằm tránh lãng phí và hạn chế ô nhiễm môi trường. Sau gần 20 năm, thói quen đốt vàng mã tại gia đình của người dân giảm hẳn, còn tại chùa Vĩnh Bảo không còn đốt vàng mã. Ngày rằm tháng giêng năm nay cũng như mọi năm, nhà chùa chỉ tổ chức cầu bình an theo nghi lễ nhà Phật.

Cũng với tinh thần xây dựng tín ngưỡng thờ cúng văn minh, tại chùa Hang, phường Đồ Sơn, nhiều năm qua, từ khi thầy Thích Giác Hiệu về chủ trì và trùng tu lại ngôi chùa khiến không gian, cảnh quan chùa khang trang, sạch đẹp. Nhà chùa nói không với việc đốt hương và đốt tiền vàng càng khiến không gian nơi đây thêm thanh tịnh, thu hút nhiều phật tử, du khách đến chiêm bái, hành lễ dịp đầu tháng giêng năm nay.

Đại đức Thích Giác Hiệu, trụ trì chùa Hang bày tỏ: Chùa Hang không chỉ là nơi người dân đến cầu an đầu năm, mà còn là dấu mốc nhắc nhớ về hành trình hơn 2.000 năm Phật giáo theo đường biển vào đất Việt. Thực hiện đúng giáo lý nhà Phật, nhiều năm nay nhà chùa không tổ chức lễ dâng sao giải hạn mà chỉ tổ chức lễ cầu bình an, tụng kinh dược sư, lễ vạn Phật. Các nghi lễ được tổ chức trang nghiêm tạo không gian thanh tịnh để du khách vừa chiêm bái, vừa tìm lại sự an yên trong tâm hồn, đồng thời tuyên truyền phật tử ăn chay, làm từ thiện, duy trì tín ngưỡng theo hướng văn minh, tích cực.

Tương tự, tại các chùa Phúc Linh (phường An Hải), chùa Đỏ (phường Ngô Quyền), chùa Thanh Mai (phường Nguyễn Trãi)… và rất nhiều ngôi chùa khác tại thành phố Hải Phòng, nhiều người dân đến lễ tại chùa bày tỏ, nhờ sự tuyên truyền của người phụ trách hoạt động tôn giáo của chùa nên người dân đã hiểu và không mang vàng mã đến thắp hương. Người dân, phật tử đến chùa chỉ đăng ký cầu bình an mong cho một năm mưa thuận, gió hòa.

Kiên trì tuyên truyền, vận động người dân

Nói về tục dâng sao giải hạn đầu năm, đốt vàng mã của người dân, anh Nguyễn Thành Trung, Ủy viên Ban thông tin truyền thông Giáo hội phật giáo Việt Nam thành phố thông tin: Việc đốt vàng mã, tục dâng sao giải hạn không phải chủ trương, không phải là tôn chỉ của đạo Phật. Trong việc đốt vàng mã, cần hiểu rõ để phân biệt về văn hóa tín ngưỡng và mê tín dị đoan. Người đốt vàng mã mang ý nghĩa tín ngưỡng thì sử dụng rất ít, khơi gợi lòng tín tâm về tâm linh. Còn nếu dùng nhiều tiền mua nhiều đồ mã về cúng lễ với tâm mong cầu (trong đạo Phật được cho là tâm Tham) thì đó là mê tín dị đoan, cần bài trừ.

Thay vì bỏ tiền triệu để mua vàng mã đốt thì dành phần tiền đó để xây chùa, tạo tượng, đúc chuông, hay mang số tiền đó đi làm phúc, làm từ thiện… Hoặc thay vì mua vàng mã thì chúng ta có thể mua đồ thật như quần áo, giày dép, vật dụng thiết thực về cúng, sau đó dùng đồ đó để đi làm từ thiện ở những nơi còn gặp nhiều khó khăn. Đó là những việc làm thiết thực, vừa tiết kiệm, bảo vệ môi trường, vẫn bảo đảm nghi thức lễ bái trang nghiêm, thanh tịnh trong thờ cúng. Giáo hội phật giáo Hải Phòng khuyến khích các chùa tăng cường vận động phật tử, người dân hạn chế đốt vàng mã tại chùa cũng như tại gia, hướng tới việc thờ cúng văn minh.

Ngày 23/1/2026, Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã có thông báo về tổ chức nghi lễ cầu nguyện bình an trong dịp Tết cổ truyền xuân Bính Ngọ 2026. Thông báo đề nghị các chùa, cơ sở tự viện và tăng ni tổ chức các đại lễ cầu quốc thái dân an, nghi lễ cầu an phục vụ nhu cầu tín ngưỡng tâm linh của người dân trong dịp Tết Bính Ngọ phải bảo đảm trang nghiêm, tiết kiệm, không tổ chức các hoạt động có yếu tố mê tín dị đoan, tránh những nội dung không phù hợp với truyền thống nghi lễ văn hóa Phật giáo.

Trên cơ sở chỉ đạo của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Giáo hội Phật giáo thành phố Hải Phòng cũng ban hành văn bản hướng dẫn các chùa thực hiện các nghi lễ cầu bình an, tiết kiệm, đúng giáo lý nhà Phật. Việc ban hành văn bản ngay khi các nghi lễ đầu năm tại các chùa bắt đầu diễn ra của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Giáo hội Phật giáo thành phố thực sự kịp thời, đúng lúc để các chùa thực hành nghiêm chỉnh, tuyên truyền tới bà con phật tử và nhân dân, tránh mê tín dị đoan và lãng phí.