Thực hiện nghiêm pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước trong thời đại số

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và các nền tảng kết nối trực tuyến đang làm thay đổi căn bản phương thức tạo lập, lưu trữ, trao đổi và phổ biến thông tin, chưa bao giờ việc bảo vệ bí mật nhà nước đứng trước nhiều thách thức như hiện nay. Chỉ với một thiết bị thông minh có kết nối internet, một thông tin có thể được sao chép, truyền tải và phát tán trong thời gian rất ngắn, với phạm vi ảnh hưởng rộng lớn. Chính vì vậy, công tác bảo vệ bí mật nhà nước đang đứng trước những yêu cầu mới, đòi hỏi không chỉ hệ thống kỹ thuật an toàn mà còn phải nâng cao ý thức pháp luật và trách nhiệm của mỗi cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Theo điều 2 Luật Bảo vệ bí mật nhà nước năm 2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2026, bí mật nhà nước là thông tin có nội dung quan trọng do người có thẩm quyền xác định, chưa được công khai, nếu bị lộ, bị mất có thể gây nguy hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc. Trong thời đại ngày nay, thông tin này không chỉ tồn tại trong hồ sơ giấy, tủ tài liệu hay phòng họp kín, mà còn hiện diện trong văn bản điện tử, thư điện tử công vụ, dữ liệu lưu trữ trên thiết bị số, nội dung họp trực tuyến, hình ảnh chụp màn hình và nhiều nền tảng công nghệ mới. Chính sự mở rộng không gian lưu giữ và truyền dẫn thông tin đã làm gia tăng đáng kể nguy cơ lộ lọt bí mật nhà nước nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Điều đó cho thấy, bảo vệ bí mật nhà nước không còn là câu chuyện thuần túy của nghiệp vụ văn thư, lưu trữ hay quản lý hồ sơ, mà đã trở thành vấn đề thời sự gắn trực tiếp với năng lực quản trị số của cơ quan nhà nước và ý thức sử dụng công nghệ của mỗi cán bộ, công chức, viên chức.

Thực tế thời gian gần đây cho thấy, các rủi ro an ninh mạng liên quan đến AI và dữ liệu đang gia tăng rất nhanh. Nhiều cuộc tấn công mạng không còn chỉ nhắm vào hệ thống kỹ thuật mà tập trung khai thác điểm yếu từ thói quen sử dụng công nghệ của con người. Tâm lý “gửi tạm qua Zalo”, “nhờ AI chỉnh giúp vài đoạn”, “lưu vào drive cá nhân cho tiện mở ở nhà” đang dần làm mờ ranh giới giữa tiện ích công nghệ và trách nhiệm bảo mật.

Nhận diện rõ những nguy cơ đó, điều 5 Luật Bảo vệ bí mật nhà nước năm 2025 đã quy định cụ thể nhiều hành vi bị nghiêm cấm như: soạn thảo, lưu giữ tài liệu bí mật nhà nước trên thiết bị đang kết nối Internet trái quy định; truyền đưa bí mật nhà nước trên mạng máy tính, mạng viễn thông; sử dụng thiết bị ghi âm, ghi hình trong cuộc họp có nội dung bí mật khi chưa được phép; đặc biệt là hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ mới để xâm phạm, đăng tải hoặc phát tán bí mật nhà nước trên Internet. Những quy định này cho thấy pháp luật đã theo rất sát những biến đổi của đời sống số và đặt ra hàng rào pháp lý rõ ràng trước các nguy cơ mới phát sinh.

Điểm đáng chú ý trong bối cảnh hiện nay là nguy cơ lộ lọt bí mật nhà nước ngày càng đến nhiều hơn từ sự bất cẩn thay vì hành vi cố ý. Khi mỗi cán bộ đều cầm trên tay thiết bị có khả năng kết nối, ghi âm, ghi hình, sao chép và phát tán tức thời, thì mỗi cú nhấp chuột, mỗi thao tác chia sẻ đều phải được đặt trong khuôn khổ kỷ luật công vụ và trách nhiệm pháp lý. Chính vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng bảo mật, điều quan trọng hơn là xây dựng văn hóa số an toàn trong cơ quan nhà nước.

Nhìn từ thực tiễn, không ít nơi đã quan tâm đầu tư hệ thống bảo mật khá tốt nhưng vẫn tồn tại lỗ hổng từ con người: chưa kiểm soát chặt thiết bị cá nhân, chưa có quy chế sử dụng AI trong xử lý công việc, chưa huấn luyện đầy đủ kỹ năng nhận diện rủi ro lộ lọt thông tin qua họp trực tuyến, chia sẻ dữ liệu đám mây hoặc mạng xã hội. Đây chính là những “lỗ hổng do con người” - dạng rủi ro nguy hiểm nhất vì xuất phát từ người có quyền tiếp cận thông tin.

Một yêu cầu rất thời sự hiện nay là càng đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI, văn bản điện tử và lưu trữ trực tuyến thì yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước càng phải được nâng lên ở cấp độ tương ứng. Chuyển đổi số nếu không đi cùng kỷ luật số sẽ rất dễ phát sinh những hệ quả khó lường, không chỉ ảnh hưởng đến an ninh dữ liệu mà còn tác động trực tiếp đến lợi ích quốc gia, dân tộc.

Bảo vệ bí mật nhà nước trong thời đại số vì thế không chỉ là bảo vệ tài liệu hay dữ liệu, mà sâu xa hơn là bảo vệ niềm tin vào bộ máy công quyền, bảo vệ an ninh chính trị và lợi ích quốc gia trong không gian mạng. Trong một thế giới mà thông tin có thể lan truyền chỉ trong vài giây, giữ được bí mật nhiều khi không nằm ở hệ thống máy chủ hiện đại đến đâu, mà nằm ở bản lĩnh nghề nghiệp, ý thức pháp luật và sự cẩn trọng trong từng thao tác công nghệ của con người.