Sau ngày đất nước thống nhất, các giải bóng bàn trở thành dịp để vận động viên hai miền hội tụ, trong đó có trận đấu giữa tay vợt Nguyễn Ngọc Phan (Hải Phòng) và Vương Chính Học.
Theo tư liệu từ Liên đoàn Bóng bàn Việt Nam, ngày 26/3/1978, tại Quy Nhơn (tỉnh Bình Định cũ), một trận chung kết bóng bàn đã trở thành dấu mốc đáng nhớ trong lịch sử môn thể thao này ở Việt Nam. Đó là trận chung kết đơn nam của Giải vô địchbóng bàn toàn quốc năm 1978 - giải đầu tiên được tổ chức sau ngày đất nướcthống nhất.
Hai tay vợt Nguyễn Ngọc Phan (miền Bắc) và Vương Chính Học (miền Nam) bước vào cuộc so tài với những thế mạnh riêng, đại diện cho hai môi trường bóng bàn từng phát triển ở hai miền đất nước.
Ngoài thành tích cao tại SEAP Games 7 năm 1973, Vương Chính Học còn đoạt chức vô địch miền Nam Việt Nam 3 năm liền (từ 1972, 1973, 1974) nên được xem là ứng cử viên nặng ký cho ngôi số 1. Còn Nguyễn Ngọc Phan lại là tay vợt nổi bật nhất ở miền Bắc thời đó.
Một tay vợt thiên về tấn công gặp đối thủ sở trường phòng thủ - phản công. Người có cú đánh uy lực chưa chắc chiếm ưu thế trước đối thủ biết điều tiết nhịp độ, thay đổi điểm rơi và tạo ra những đường bóng khó lường. Trong một trận đấu đỉnh cao, chiến thắng thường thuộc về người biết phát huy thế mạnh của mình, đồng thời buộc đối phương phải rời khỏi lối chơi quen thuộc.
Cuộc đối đầu giữa Nguyễn Ngọc Phan và Vương Chính Học hội tụ những yếu tố ấy. Vương Chính Học là tay vợt nổi bật của bóng bàn miền Nam, được biết đến với lối đánh tấn công mạnh mẽ. Nguyễn Ngọc Phan lại có kinh nghiệm thi đấu dày dạn, khả năng phán đoán và xử lý bóng linh hoạt.
Chiến thắng 3-0 cho thấy Nguyễn Ngọc Phan thay vì để đối thủ áp đặt thế trận bằng những pha tấn công sở trường. Tay vợt quê Hải Phòng đã điều chỉnh nhịp độ, tận dụng khả năng xử lý bóng và khai thác những tình huống có lợi.
Điểm nổi bật trong lối chơi của Nguyễn Ngọc Phan là kỹ thuật xoay vợt, kết hợp sử dụng mặt vợt phản xoáy để tạo ra những đường bóng khó đoán. Khi luật thi đấu chưa bắt buộc hai mặt vợt phải có màu khác nhau như hiện nay, kỹ thuật này mang lại lợi thế đáng kể, khiến đối thủ khó phán đoán và phải liên tục điều chỉnh lối chơi.
Trên bàn đấu, các vận động viên cạnh tranh quyết liệt, nhưng những cuộc tranh tài cũng góp phần kết nối con người, vùng miền trong nền thể thao thống nhất.
Vì thế, trận chung kết năm 1978 vẫn mang ý nghĩa đặc biệt, vừa đánh dấu một thời điểm quan trọng của bóng bàn Việt Nam, vừa khẳng định tài năng của Nguyễn Ngọc Phan với kỹ thuật điêu luyện và lối chơi biến hóa để giành ngôi vô địch.
Nguyễn Ngọc Phan sinh ngày 23/6/1946 tại Hải Dương cũ - vùng đất có truyền thống thể thao và đặc biệt có nhiều đóng góp cho bóng bàn Việt Nam. Niềm đam mê của ông bắt đầu từ gia đình, khi có cha là Nguyễn Văn Trọng chơi bóng bàn nghiệp dư.
Những lần theo dõi cha thi đấu đã khơi dậy sự hứng thú của cậu bé Phan với chiếc vợt và quả bóng nhỏ.
Năm 1960, khi mới 14 tuổi, Nguyễn Ngọc Phan giành chức vô địch thiếu niên toàn quốc tại Phú Thọ, mở đầu sự nghiệp thi đấu nhiều dấu ấn. Những năm sau đó, ông liên tục vô địch các giải miền Bắc trong các giai đoạn 1964-1968, 1971-1974 và các năm 1976, 1977. Thành tích ổn định qua nhiều mùa giải cho thấy năng khiếu, ý chí tập luyện và khả năng duy trì phong độ của tay vợt.
Có cơ hội cọ xát với các đối thủ quốc tế, Nguyễn Ngọc Phan tiếp thu nhiều lối đánh và phương pháp thi đấu mới. Năm 1976, ông giành huy chương đồng tại Giải vô địch bóng bàn Á - Phi - Mỹ Latinh ở Lagos, Nigeria, ghi dấu ấn trên đấu trường quốc tế.
Sự nghiệp của Nguyễn Ngọc Phan góp phần làm nên lịch sử bóng bàn Hải Dương. Tiếp nối thế hệ ông, nhiều vận động viên như Nguyễn Đức Long, Vũ Mạnh Cường, Đoàn Bá Tuấn Anh và Nguyễn Đức Tuân tiếp tục khẳng định tên tuổi, góp phần duy trì vị thế của bóng bàn Hải Dương, nay thuộc thành phố Hải Phòng, trong nền thể thao nước nhà.
Sau khi khép lại sự nghiệp thi đấu đỉnh cao, ông Nguyễn Ngọc Phan chuyển vào thành phố Hồ Chí Minh sinh sống cùng gia đình từ năm 1985 cho đến nay. Xa quê hương, ông vẫn giữ mối gắn bó với môn thể thao đã làm nên tên tuổi của mình.
