So với các tỉnh Hải Dương, Bắc Giang, Hưng Yên, Hải Phòng chưa phát triển được các doanh nghiệp lớn chế biến rau, củ, quả, đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng hóa. Một số doanh nghiệp từng đầu tư lĩnh vực này nhưng hoạt động nhiều khó khăn, thậm chí giải thể. Để khâu chế biến nông sản phát triển bền vững như nhiều khâu khác của sản xuất nông nghiệp, cần có cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ phù hợp.
Đầu tư lớn nhưng chưa hiệu quả
Từ năm 2019, dự án xây dựng nhà máy chế biến rau củ quảHaphofood ở huyện Tiên Lãng được UBND thành phố phê duyệt chủ trương đầu tư với diện tích 15,46 ha, thuộc danh mục dự án trọng điểm với tổng số vốn đầu tư khoảng 1.800 tỷ đồng. Dự án được cả thành phố kỳ vọng tạo ra bước ngoặt lớn trong lĩnh vực chế biến rau, quả, kết nối các vùng nguyên liệu sản xuất lớn của các tỉnh, thành phố, từ đó xuất khẩu đi các nước, giải quyết việc làm và tiêu thụ sản lượng lớn nông sản nhiều vùng chuyên canh rau quả của thành phố. Tuy nhiên, sau nhiều năm chật vật triển khai xây dựng với nhiều khó khăn, vướng mắc, năm 2021, Công ty Haphofood quyết định dừng đầu tư dự án.
Thiếu doanh nghiệp, cơ sở chế biến, các cơ sở sản xuất nông nghiệp có nhu cầu chế biến nông sản thường phải phụ thuộc vào các doanh nghiệp thu mua, chế biến nông sản của các tỉnh, thành phố khác như Bắc Giang, Hưng Yên, Hải Dương... Vì vậy, sản xuất nông nghiệp không thuận tiện. Giám đốc Công ty CP thực phẩm xanh Kỳ Duyên Phạm Thị Duyên cho biết, vùng nông sản của doanh nghiệp cung ứng lượng nông sản lớn theo mùa vụ. Đặc biệt vào vụ đông, nhiều loại nông sản của công ty đến lúc thu hoạch rộ đều phải phụ thuộc vào một số doanh nghiệp chế biến nông sản của tỉnh Hải Dương mới xuất khẩu được. Vì phụ thuộc vào doanh nghiệp chế biến tỉnh ngoài nên công ty rất hay bị ép giá.
Sớm có chiến lược phát triển phù hợp
Để thúc đẩy phát triển ngành chế biến rau, quả, UBND thành phố có Kế hoạch số 93/QĐ-UBND ngày 8-4-2022 thực hiện Đề án phát triển ngành chế biến rau, củ, quả theo Quyết định số 417 của/QĐ-TTG ngày 22-3-2021 của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, đối với Hải Phòng, đến năm 2030, mục tiêu phát triển ngành chế biến rau, củ, quả bền vững, đáp ứng yêu cầu sản xuất và nhu cầu thị trường tiêu thụ, nâng cao thu nhập cho nông dân và cơ sở chế biến rau, quả; thu hút từ 1 đến 2 doanh nghiệp trở lên đầu tư nhà máy chế biến sâu về rau, quả để đến năm 2030 ngành chế biến rau, củ, quả đáp ứng công suất 40 nghìn tấn sản phẩm/năm.
Theo Phó giám đốc Sở Nông nghiệp- Phát triển nông thôn Nguyễn Ngọc Tuất, để thực hiện kế hoạch của thành phố, hằng năm, Sở đều có kế hoạch cụ thể để thực hiện, đưa chế biến rau, quả phát triển bền vững. Đặc biệt, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp, cơ sở sản xuất dễ dàng tiếp cận cơ chế chính sách của thành phố phục vụ đầu tư, phát triển sản xuất, chế biến, bảo quản sản phẩm với công nghệ hiện đại. Năm 2024, ngay từ đầu năm, Sở xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện Đề án phát triển ngành chế biến rau, quả của ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Theo đó, Sở xây dựng, phát triển công nghiệp chế biến, bảo quản rau quả theo quy mô sản xuất hàng hóa lớn, đáp ứng nhu cầu thị trường tiêu thụ gắn với thực hiện cơ cấu lại ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; tập trung cải tạo và nâng cấp cơ sở chế biến rau, quả đáp ứng các điều kiện an toàn thực phẩm; phát triển các cơ sở chế biến rau, quả phù hợp với đặc thù và khả năng sản xuất tại các vùng rau, quả tập trung.
Đối với các cơ quan chức năng thuộc Sở, tạo điều kiện để các doanh nghiệp, cơ sở chế biến ứng dụng tiến bộ, kỹ thuật, nâng cao hoạt động hiệu quả, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng Nguyễn Ngọc Đam cho rằng, khâu đào tạo, tập huấn đội ngũ cán bộ quản lý, kỹ thuật chuyên ngành chế biến, bảo quản rau quả, đáp ứng cuộc Cách mạng 4.0 và hội nhập quốc tế; tuyên truyền, hướng dẫn kiến thức về sản xuất, chế biến, bảo quản, an toàn thực phẩm cho các tổ chức, cá nhân sản xuất, chế biến rau quả cần được quan tâm, chú trọng.
Các địa phương đẩy mạnh phát triển những vùng sản xuất rau, củ, quả tập trung cung cấp sản phẩm phục vụ tiêu dùng và nguyên liệu để chế biến tập trung; khuyến khích nông dân ứng dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ cao trong sản xuất ban đầu như trồng trọt trong nhà lưới, nhà màng, nhà kính, tưới tự động, vòm che thấp, màng phủ nông nghiệp. Đồng thời bảo quản rau quả tươi, chế biến rau quả và phế phụ phẩm từ rau quả; lựa chọn và ưu tiên phát triển một số loại rau, quả đang có ưu thế, rau, quả hữu cơ, năng suất cao, diện tích trồng trọt lớn; liên kết với các tỉnh lân cận để tạo ra vùng sản xuất rau, củ, quả tập trung, quy mô hàng hóa lớn, ổn định phục vụ quá trình chế biến của doanh nghiệp...
Hương An
Từ sản xuất đến tiêu dùng:
Truy xuất nguồn gốc nông sản - Lợi đôi đường
Hiện nay, nông sản sản xuất tại các vùng chuyên canh rau màu của thành phố vẫn chủ yếu tiêu thụ tại các chợ truyền thống. Vì vậy, thu nhập của nông dân không cao. Tuy nhiên, cơ hội để sản phẩm lưu thông vào các siêu thị, trung tâm thương mại không dễ bởi thực tế nhiều nông sản chưa được truy xuất nguồn gốc. Một số nông dân cũng ý thức rõ tầm quan trọng của việc này nhưng do chủ yếu sản xuất nhỏ, lẻ lại khó khăn về kinh phí để làm truy xuất nguồn gốc cho nông sản nên sản phẩm không đáp ứng yêu cầu lưu thông vào các siêu thị, trung tâm thương mại.
Thực tế, những năm qua, thành phố ban hành cơ chế, chính sách hỗ trợ nông nghiệp, trong đó có chính sách hỗ trợ truy xuất nguồn gốc nhưng số hộ được thụ hưởng chưa nhiều. Đơn cử như thực hiện chính sách 2 Nghị quyết số 15/2021/NQ-HĐND trong năm 2023 chỉ có 8 cơ sở sản xuất được thụ hưởng chính sách hỗ trợ truy xuất nguồn gốc. Số lượng cơ sở sản xuất được hỗ trợ còn ít so với số hộ nông dân sản xuất nông sản hiện nay. Phần lớn nông sản sản xuất trên địa bàn hiện vẫn chưa áp dụng truy xuất nguồn gốc là thiệt thòi cho cả người sản xuất và người tiêu dùng. Người sản xuất không có cơ hội để lưu thông sản phẩm vào hệ thống siêu thị, cửa hàng nông sản thực phẩm an toàn để được giá hơn. Người tiêu dùng luôn băn khoăn, lo lắng sản phẩm liệu có an toàn, rõ nguồn gốc?
Việc áp dụng truy xuất nguồn gốc không đơn thuần chỉ có giá trị về mặt kinh tế mà còn là cách góp sức bảo vệ lợi ích cộng đồng. Việc truy xuất nguồn gốc đối với các sản phẩm hàng hóa nông nghiệp là các tốt nhất để kiểm soát được chất lượng, độ an toàn của nông sản. Với yêu cầu sản xuất nông nghiệp trong thời đại 4.0, việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm là xu hướng tất yếu cần áp dụng phổ biến và rộng rãi hơn.
Bởi vậy, thời gian tới, triển khai chính sách hỗ trợ nông nghiệp thủy sản của thành phố, các cơ quan chức năng cần tham mưu cơ chế hỗ trợ số lượng nông dân được thụ hưởng nhiều hơn, đồng thời tổ chức các hội thảo, tọa đàm chuyên đề để bà con thấy rõ tầm quan trọng của việc truy xuất nguồn gốc, từ đó chủ động đầu tư kinh phí thực hiện. Có như vậy, nông sản mới vươn xa hơn và hướng đến xuất khẩu...
Hương An
