Công tác trợ giúp pháp lý tiếp tục khẳng định vai trò là chính sách nhân văn của Nhà nước, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế.
Năm 2026, khi Hải Phòng bước vào giai đoạn phát triển mới sau hợp nhất, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 13% trở lên, yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội, công bằng và tiếp cận công lý cho mọi người dân chính là định hướng quan trọng nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh chung của thành phố, công tác trợ giúp pháp lý tiếp tục khẳng định vai trò là chính sách nhân văn của Nhà nước, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người yếu thế, để mọi người dân, dù ở đâu, trong hoàn cảnh nào, cũng có cơ hội tiếp cận pháp luật và công lý.
Trợ giúp pháp lý không chỉ là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí, mà còn thể hiện sâu sắc bản chất dân chủ, nhân văn của Nhà nước. Nhà nước có trách nhiệm trong việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý, góp phần đưa pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, nhất là đối với những người yếu thế, những người gặp khó khăn trong việc tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Để đưa công tác trợ giúp pháp lý phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và dễ tiếp cận, ngay từ đầu năm 2026, Sở Tư pháp đã chủ động tham mưu UBND thành phố ban hành hoặc Sở Tư pháp ban hành nhiều chính sách, nhiệm vụ quan trọng về trợ giúp pháp lý như: Kế hoạch triển khai thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật thuộc diện được trợ giúp pháp lý năm 2026; kế hoạch triển khai thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi thuộc diện được TGPLtrợ giúp pháp lý giai đoạn 2026-2030; kế hoạch hoạt động trợ giúp pháp lý năm 2026; kế hoạch triển khai thực hiện chính sách trợ giúp pháp lý thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030; kế hoạch triển khai Chương trình phòng, chống mua bán người giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035; kế hoạch triển khai về tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em… Đây đều là những nhóm đối tượng yếu thế, đặc thù cần được quan tâm, hỗ trợ để có thể tiếp cận và sử dụng pháp luật một cách bình đẳng.
Cùng với việc triển khai chính sách, công tác kiện toàn tổ chức trợ giúp pháp lý được quan tâm thực hiện phù hợp với yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Thành phố đã ban hành Quyết định thành lập Chi nhánh số 1 thuộc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố Hải Phòng và Quyết định giải thể các chi nhánh thuộc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 1 cũ. Việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức nhằm bảo đảm hoạt động trợ giúp pháp lý được triển khai thống nhất, hiệu quả, từng bước hướng mạnh về cơ sở.
Triển khai những nhiệm vụ được giao, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố đưa ra nhiều giải pháp và các hoạt động trợ giúp pháp lý thiết thực. Được thể hiện bằng kết quả trong 7 tháng đầu năm 2026, Trung tâm đã thực hiện tổng số 981 vụ việc, gồm 371 vụ chuyển từ kỳ trước và 610 vụ thụ lý trong kỳ; hoàn thành 757 vụ việc, trong đó có 747 vụ tham gia tố tụng và 10 vụ tư vấn pháp luật. Trung tâm cũng đã tổ chức 29 đợt trợ giúp pháp lý tại cơ sở, trực tiếp đưa chính sách đến gần hơn với người dân. Đáng chú ý, có 434 vụ việc tham gia tố tụng thành công, hiệu quả. Những con số này không chỉ phản ánh khối lượng công việc mà còn cho thấy trợ giúp pháp lý đang ngày càng đi vào thực chất, hướng tới bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý.
Năm 2026 cũng ghi dấu một bước phát triển quan trọng về thể chế khi Quốc hội thông qua Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Luật được xây dựng nhằm tiếp tục hoàn thiện chính sách trợ giúp pháp lý, phù hợp với yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và thực tiễn phát triển của đất nước.
Điểm đáng chú ý của luật mới là tiếp tục hoàn thiện, mở rộng cơ hội tiếp cận trợ giúp pháp lý đối với các nhóm người yếu thế; đồng thời hoàn thiện quy định về tổ chức, người thực hiện trợ giúp pháp lý, cơ chế phối hợp trong hoạt động tố tụng và ứng dụng công nghệ, dữ liệu trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Những quy định này tạo cơ sở pháp lý để hoạt động trợ giúp pháp lý ngày càng chủ động, thuận tiện và gần người dân hơn.
Đối với Hải Phòng, những định hướng mới của luật có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thành phố tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã trở thành cấp chính quyền gần dân nhất. Việc phát hiện, hướng dẫn và kết nối người thuộc diện trợ giúp pháp lý với các tổ chức, người thực hiện trợ giúp pháp lý ngay từ cơ sở càng trở nên quan trọng.
Để chủ động triển khai các quy định mới, Sở Tư pháp đã tham gia ý kiến đối với dự thảo Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi và hồ sơ dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Đồng thời, Sở đã báo cáo tổng kết thi hành Nghị định số 144/2017/NĐ-CP, tổng kết các thông tư quy định chi tiết, hướng dẫn nghiệp vụ trợ giúp pháp lý và đề xuất nội dung hướng dẫn theo luật mới. Đây là những công việc cần thiết để bảo đảm tính khả khi của Luật được triển khai thống nhất, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn thành phố.
Một điểm nổi bật trong hoạt động trợ giúp pháp lý Hải Phòng là việc tăng cường phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng. Sở Tư pháp và Tòa án nhân dân thành phố đã ký kết Kế hoạch liên ngành về người thực hiện trợ giúp pháp lý trực tại Tòa án. Trong 7 tháng đầu năm 2026, chương trình người thực hiện trợ giúp pháp lý trực tại Tòa án đã tiếp nhận 346 vụ việc. Và chương trình trực trợ giúp pháp lý trong điều tra hình sự giữa Sở Tư pháp và Công an thành phố, ngay sau khi được ký kết (ngày 30/6/2026), đã tiếp nhận 56 vụ việc về hình sự. Cùng với đó, Sở Tư pháp đã chỉ đạo Trung tâm chủ động phối hợp với các ngành: Công an, Viện kiểm sát, Tòa án thành phố cung cấp các biểu mẫu mới về hoạt động trợ giúp pháp lý theo Thông tư liên tịch số 29/2025/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC ngày 31/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số quy định về phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng.
Công tác phối hợp về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng luôn được tăng cường. Việc bố trí người thực hiện trợ giúp pháp lý ngay tại những nơi người dân có nhu cầu hỗ trợ pháp lý góp phần giúp người thuộc diện trợ giúp pháp lý được tiếp cận sự hỗ trợ kịp thời ngay từ những giai đoạn quan trọng của quá trình tố tụng.
Hoạt động trợ giúp pháp lý cũng từng bước thích ứng với quá trình chuyển đổi số. Các trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm đã tham gia 46 vụ việc tại các phiên tòa trực tuyến. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn mở ra khả năng khắc phục những hạn chế về khoảng cách địa lý, nhất là trong điều kiện địa bàn thành phố sau hợp nhất rộng hơn.
Những kết quả trong công tác trợ giúp pháp lý 2026 cho thấy, công tác này đang từng bước chuyển từ phương thức thụ động tiếp nhận yêu cầu sang chủ động tìm đến người cần được hỗ trợ; ngày càng khăng khít hơn trong cơ chế phối hợp giữa cơ quan trợ giúp pháp lý với chính quyền cơ sở và với các cơ quan tiến hành tố tụng.
Trong thời gian tới, công tác trợ giúp pháp lý Hải Phòng tiếp tục thực hiện theo phương châm đúng đối tượng, đúng nhu cầu, kịp thời và có chất lượng; đồng thời tăng cường hoạt động trợ giúp pháp lý tại cơ sở, đẩy mạnh công tác phối hợp, ứng dụng công nghệ, từng bước nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật và công lý của người dân.
Trợ giúp pháp lý không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của ngành tư pháp mà còn là biểu hiện cụ thể của tinh thần lấy người được trợ giúp pháp lý làm trung tâm, bảo đảm công bằng và thượng tôn pháp luật, góp phần xây dựng Hải Phòng phát triển nhanh, bền vững, bao trùm, nơi mọi người dân đều có cơ hội được pháp luật bảo vệ, để hiện thực hóa cam kết chính trị nhân văn của Đảng và Nhà nước: "Trợ giúp pháp lý không để ai bị bỏ lại phía sau".
PV
