Từ 'Bình dân học vụ' đến 'Bình dân học vụ số'

Từ xóa mù chữ..

Ở tuổi 94, Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Bính ở thôn Lôi Xá, xã Tuệ Tĩnh vẫn nhớ rõ tên người thầy đã dạy mình những con chữ đầu tiên. Trong căn nhà nhỏ, ký ức của mẹ như ngược về hơn 80 năm trước, khi phong trào "Bình dân học vụ" lan tỏa đến từng làng quê.

“Thầy Tách”, mẹ nhắc chậm rãi. Người thầy năm ấy nay đã qua đời, nhưng trong trí nhớ cô học trò gần trọn một thế kỷ, hình ảnh vẫn còn nguyên vẹn.

Những năm 1945 - 1954, khi đất nước bước vào giai đoạn mới, phong trào "Bình dân học vụ" được phát động rộng khắp. Khi ấy, cô gái Lê Thị Bính mới tuổi 17 - 18, vẫn chưa biết chữ. Câu nói của chúng bạn đã thôi thúc cô bước vào lớp học: “Không biết chữ thì đi chợ người ta không cho qua cổng đâu”.

Lớp học được mở tại đình Yên Vũ. Không bảng đen đúng nghĩa, không bàn ghế đầy đủ, nhưng nơi ấy lại mở ra cánh cửa tri thức đầu tiên cho nhiều người dân quê. Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Bính Bính đi học cùng vài chị em trong làng, dưới sự hướng dẫn của thầy Tách.

Nếu ký ức của mẹ Bính gắn với mái đình Yên Vũ, thì hành trình Bình dân học vụ của bà Đào Thị Mùng (sinh năm 1940) ở thôn Bắc, xã Lai Khê lại bắt đầu từ một cánh cửa gỗ.

Thời con gái, vì gia cảnh nghèo khó, bà Mùng phải đi ở cho một gia đình khá giả. Cuộc sống vất vả khiến bà không có cơ hội đến lớp Bình dân học vụ như nhiều người cùng thời. May mắn, người con trai của chủ nhà tên Bôn được đi học chữ. Mỗi lần đi học về, anh lại dùng phấn viết lên cánh cửa rồi gọi bà ra xem. Những nét phấn nguệch ngoạc trên cánh cửa gỗ trở thành bài học đầu đời của một cô gái đi ở. Không lớp học, chẳng bàn ghế nhưng từng con chữ vẫn được truyền đi theo cách giản dị nhất.

Theo bà Mùng, phong trào "Bình dân học vụ" thời đó lan tỏa rất mạnh. Ban ngày lao động, tối đến lại tụ họp tại nhà dân trong xóm để học chữ. Người biết chữ dạy người chưa biết chữ, người học trước hướng dẫn người học sau.

Từ cô bé phải học lỏm từng con chữ trên cánh cửa nhà chủ, bà Mùng sau này đã biết đọc, biết viết và tiếp tục góp sức trong việc hướng dẫn bạn bè, lan tỏa việc học chữ trong cộng đồng.

Đến xóa mù công nghệ

Hơn 80 năm đã trôi qua từ những lớp học dưới mái đình và những nét phấn trên cánh cửa gỗ. Nếu ngày trước, người dân học để biết đọc, biết viết, thì hôm nay, một hành trình học tập mới đang diễn ra trong đời sống thường ngày: học sử dụng công nghệ.

Phó Chủ tịch UBND xã Tuệ Tĩnh Nguyễn Văn Thiện cho biết, địa phương xác định chuyển đổi số phải bắt đầu từ người dân, lấy người dân làm trung tâm. Theo ông, việc đến từng thôn, từng hộ gia đình đã giúp nhiều người dần quen với điện thoại thông minh, định danh điện tử và dịch vụ công trực tuyến. “Quan trọng nhất là phải đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng thao tác cho người dân”, ông Thiện nói.

Còn tại xã Nam Thanh Miện, một trong những địa phương phát huy hiệu quả vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng, phong trào “Bình dân học vụ số” đang tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và thói quen sử dụng công nghệ của người dân.

Theo Chủ tịch UBND xã Đỗ Văn Tảo, đây không đơn thuần là việc hướng dẫn người dân sử dụng các ứng dụng số mà là một quá trình phổ cập kỹ năng số ngay từ cơ sở. “Chúng tôi coi đây là một cuộc xóa mù công nghệ thực sự. Khi người dân thành thạo các nền tảng số, chính quyền cũng giảm áp lực trong giải quyết thủ tục hành chính và phục vụ nhân dân”, ông Tảo chia sẻ.

Các tổ đã trực tiếp hỗ trợ người dân cài đặt, tích hợp Sổ sức khỏe điện tử, Giấy phép lái xe, Đăng ký xe trên ứng dụng VNeID với gần 18.000 lượt; đồng thời hướng dẫn thanh toán không dùng tiền mặt và sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Nhờ đó, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến của xã đạt trên 100%, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt trên 99%, 100% hồ sơ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công được số hóa theo quy định.

Những kết quả này cho thấy phong trào “Bình dân học vụ số” đã từng bước đi vào thực chất, góp phần xây dựng chính quyền số ngay từ cơ sở. Cùng với sự vào cuộc của chính quyền, những “người thầy số” ở cơ sở đang trở thành lực lượng nòng cốt trong việc đưa tri thức số đến từng hộ dân.

Nhiều địa phương đã trở thành điểm sáng trong triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”. Các xã, phường: An Lão, Hùng Thắng, Nguyễn Đại Năng và Nam Thanh Miện phát huy hiệu quả các tổ công nghệ số cộng đồng với cách làm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”. Phường Hồng Bàng, Hải An nổi bật trong xây dựng kênh thông tin số phục vụ người dân, trong khi phường Hòa Bình duy trì hiệu quả mô hình “Điểm Bình dân học vụ số”. Xã An Phong và phường Phù Liễn tiên phong ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính...

Và từ lớp học dưới mái đình làng đến bảng đen bằng cánh cửa gỗ, rồi đến những chiếc điện thoại thông minh trong tay người dân hôm nay, hành trình tri thức vẫn đang tiếp tục. Nếu ngày trước, Bình dân học vụ mang con chữ đến với người dân, thì hôm nay, Bình dân học vụ số đang mang công nghệ đến từng gia đình. Dù hình thức thay đổi, tinh thần ấy vẫn không đổi: đưa tri thức đến gần hơn với mỗi người dân, để không ai bị bỏ lại phía sau trên hành trình phát triển của thời đại mới.