Với khoảng 16,5 triệu người cao tuổi, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện chính sách, củng cố hệ thống y tế và đa dạng hóa mô hình chăm sóc, hướng tới xây dựng một xã hội thích ứng chủ động với già hóa dân số.
Theo số liệu thống kê mới nhất, tuổi thọ trung bình của người dân Việt Nam đạt 74,7 tuổi, trong đó số năm sống khỏe mạnh là 65,4 năm. Hệ thống chính sách, pháp luật liên quan đến chăm sóc người cao tuổi ngày càng được hoàn thiện và đồng bộ hơn.
Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá nhằm tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đặt mục tiêu đến năm 2030, tuổi thọ trung bình đạt 75,5 tuổi, số năm sống khỏe mạnh tối thiểu 68 năm. Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, đồng thời được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời, góp phần giảm gánh nặng chi phí y tế.
Theo lộ trình đến năm 2030, người dân sẽ được miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế. Đây không chỉ là định hướng quan trọng cho chính sách y tế giai đoạn mới mà còn tạo nền tảng vững chắc để củng cố hệ thống chăm sóc người cao tuổi, hướng tới một xã hội thích ứng chủ động với già hóa dân số.
Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2025, người cao tuổi từ đủ 75 tuổi chính thức được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Hiện nay, cả nước có hơn 2,4 triệu người cao tuổi đang hưởng trợ cấp xã hội và hưu trí xã hội hằng tháng, với tổng chi ngân sách gần 7.000 tỷ đồng; dự kiến đến năm 2026, con số này sẽ tăng lên khoảng 3 triệu người.
Ngày 21/2/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 383/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045.
Đây là lần đầu cụm từ “kinh tế bạc” được chính thức đưa vào văn bản hành chính của Nhà nước, khẳng định định hướng chiến lược trong việc phát huy tiềm năng và đóng góp của người cao tuổi cho nền kinh tế. Cùng với đó là các đề án quan trọng về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp, tạo việc làm, nhân rộng mô hình câu lạc bộ liên thế hệ.
Luật Việc làm năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026) quy định rõ chính sách ưu tiên hỗ trợ việc làm cho người cao tuổi; khuyến khích họ tham gia các chương trình việc làm công gắn với các dự án phát triển kinh tế-xã hội như: vay vốn khởi nghiệp, duy trì và mở rộng sản xuất-kinh doanh, được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kỹ năng nghề.
Song song với hoàn thiện chính sách, hệ thống y tế phục vụ người cao tuổi tiếp tục được tăng cường. Hiện cả nước có 3 bệnh viện lão khoa chuyên sâu và khoảng 110 bệnh viện tuyến trung ương, tuyến tỉnh có khoa lão khoa; 957 khoa khám bệnh có buồng hoặc bàn khám riêng cho người cao tuổi; hơn 10.000 giường điều trị nội trú ưu tiên cho nhóm đối tượng này.
Cả nước hiện có gần 1.800 nhân viên y tế được đào tạo chuyên sâu về lão khoa và 46.683 tình nguyện viên tham gia chăm sóc người cao tuổi tại nhà. Khoảng 95% trạm y tế xã đã được đầu tư nâng cấp, hướng tới mục tiêu đến năm 2027 mỗi trạm có ít nhất 4–5 bác sĩ, giúp người cao tuổi tiếp cận dịch vụ y tế ngay tại nơi cư trú.
Đến nay, 80% người cao tuổi đã được lập hồ sơ quản lý sức khỏe ban đầu, hơn 69% được khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm. Nhận thức xã hội về vai trò của người cao tuổi cũng có sự chuyển biến rõ rệt, khi người cao tuổi ngày càng được nhìn nhận là nguồn lực quan trọng cho phát triển.
Cả nước hiện có hơn 95.000 người cao tuổi đang làm chủ trang trại, cơ sở sản xuất kinh doanh; hơn 300.000 người được công nhận làm kinh tế giỏi; gần 734.000 người cao tuổi tham gia công tác Đảng, chính quyền, đoàn thể, thanh tra nhân dân, hòa giải cơ sở; 1,1 triệu người tham gia phòng chống tội phạm, trật tự an ninh ở địa bàn.
Mạng lưới Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau tiếp tục được nhân rộng với hơn 9.000 câu lạc bộ và 330.000 thành viên trên cả nước. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt văn nghệ mà còn là chỗ dựa vững chắc để các thành viên hỗ trợ nhau tăng thu nhập, chăm sóc sức khỏe.
Về hạ tầng, tỷ lệ các công trình công cộng bảo đảm điều kiện tiếp cận cho người cao tuổi đang từng bước được cải thiện. Hiện có 22,6% công trình y tế; 20,8% công trình giáo dục đáp ứng các tiêu chuẩn tiếp cận theo quy định.
Theo Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), Việt Nam hiện có khoảng 7,7 triệu người cao tuổi sinh sống tại khu vực nông thôn, chiếm hơn 67% tổng số người cao tuổi cả nước. Đây là nhóm còn gặp nhiều hạn chế trong việc tiếp cận dịch vụ y tế và an sinh xã hội.
Từ thực tiễn này, UNFPA khuyến nghị chính sách trong thời gian tới cần tập trung phát triển nền kinh tế chăm sóc, với trọng tâm là đa dạng hóa các mô hình chăm sóc tại nhà, tại cộng đồng và tại các cơ sở tập trung, bảo đảm người cao tuổi được tiếp cận dịch vụ phù hợp với tình trạng sức khỏe và khả năng tài chính.
Xu hướng gia tăng lựa chọn các cơ sở dưỡng lão phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc gia đình, đồng thời góp phần giảm áp lực chăm sóc. Việc mở rộng các chương trình liên thế hệ, ứng dụng công nghệ số trong theo dõi sức khỏe từ xa, quản lý hồ sơ điện tử được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc, giảm cô đơn và tăng cường hòa nhập xã hội cho người cao tuổi.
Khuyến khích học tập suốt đời, tham gia chuyển đổi số và các hoạt động xã hội giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe, khả năng phục hồi và tiếp tục đóng góp cho nền kinh tế, đồng thời giữ được tính độc lập.
Theo Tiến sỹ Phan Văn Hùng, Phó Chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam, nguồn lực người cao tuổi tham gia khởi nghiệp, sản xuất, kinh doanh và đóng góp cho nền kinh tế hiện nay vẫn còn rất dồi dào. Nhiều người có trình độ, kinh nghiệm và năng lực quản lý tốt mong muốn tiếp tục lao động, cống hiến. Thực tế, tiềm năng phát triển “nền kinh tế bạc” chưa được khai phá hết, dù nhu cầu và quy mô thị trường của nhóm dân số cao tuổi không ngừng gia tăng.
Việc nhận diện đầy đủ cả thách thức lẫn cơ hội trong bối cảnh này sẽ là cơ sở quan trọng để hoạch định chính sách, đồng thời khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia phát triển các ngành, lĩnh vực vừa phục vụ tốt hơn nhu cầu của người cao tuổi, vừa phát huy hiệu quả vai trò của lực lượng này trong giai đoạn tới.
THU THẢO (tổng hợp)
