Từ 'người dùng mạng' đến 'công dân số' thực thụ

Nếu như vài năm trước, phần lớn người dân Hải Phòng sử dụng Internet phục vụ nhu cầu giải trí, kết nối mạng xã hội hay thanh toán trực tuyến đơn giản, thì ngày nay công nghệ số đã hiện diện trong hầu hết hoạt động của đời sống. Người dân sử dụng các nền tảng số để học tập, làm việc, kinh doanh, tiếp cận dịch vụ công và tương tác với chính quyền nhanh chóng, thuận tiện hơn.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, thành phố đã xây dựng hơn 2,8 triệu hồ sơ định danh điện tử và kích hoạt trên 2,73 triệu tài khoản VNeID.

Những "công dân số" đang hiện diện ở khắp các lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ việc định danh điện tử mức 2, người dân sử dụng nhiều tiện ích trên ứng dụng số VNeID như yêu cầu cấp phiếu lý lịch tư pháp; tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm, tin an ninh trật tự; nhận diện sinh trắc học trên ứng dụng VNeID để làm thủ tục lên máy bay toàn trình tại Cảng hàng không quốc tế Cát Bi…

Chuyển đổi số ở Hải Phòng không dừng lại ở việc "có tài khoản" hay "biết sử dụng ứng dụng". Thành phố đang từng bước nâng cao năng lực số cho người dân thông qua nhiều mô hình thiết thực.

Từ các chương trình phổ cập kỹ năng số cộng đồng, các lớp tập huấn dành cho học sinh, sinh viên, người cao tuổi đến hoạt động của Tổ công nghệ số cộng đồng tại tất cả các xã, phường, đặc khu đều hướng tới mục tiêu giúp người dân làm chủ công nghệ trong cuộc sống hằng ngày.

Hình ảnh đoàn viên thanh niên hướng dẫn người cao tuổi cài đặt VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt hay thực hiện dịch vụ công trực tuyến đã trở nên quen thuộc. Những việc làm giản dị nhưng thiết thực ấy đang từng bước thu hẹp khoảng cách số giữa các nhóm dân cư, để “không ai bị bỏ lại phía sau” trong tiến trình chuyển đổi số.

Nhiều mô hình mới cũng được triển khai hiệu quả như “Đồng hành cùng nhân dân chuyển đổi số”, “Dịch vụ công tận nhà - Sống an vui tuổi già”, “Gia đình số”… giúp người dân tiếp cận dịch vụ công nhanh hơn, thuận tiện hơn, dễ dàng hơn.

Sức hút từ cuộc thi trực tuyến “Công dân số Hải Phòng - sử dụng thông minh, sống an toàn” do thành phố tổ chức vào cuối năm 2025 lan toả sâu rộng phong trào “Bình dân học vụ số” trên toàn thành phố với gần 5,1 triệu lượt người quan tâm truy cập, hơn 311,2 nghìn thí sinh đăng ký đến từ tất cả xã, phường, đặc khu ở Hải Phòng.

Thành phố không chỉ đào tạo kỹ năng số cho học sinh, sinh viên mà còn hỗ trợ tiểu thương, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ tiếp cận thương mại điện tử. Những chương trình đào tạo bán hàng trực tuyến, quảng bá sản phẩm OCOP trên nền tảng số hay các phiên livestream giới thiệu đặc sản địa phương đã mở ra phương thức kinh doanh mới.

Khi công nghệ trở thành công cụ tạo việc làm, mở rộng thị trường và nâng cao thu nhập, chuyển đổi số trở thành động lực phát triển kinh tế và cải thiện đời sống của người dân. Khi người dùng quen với dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, học tập, y tế số thì chính quyền số, kinh tế số, xã hội số cũng được thúc đẩy mạnh mẽ.

Môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức. Lừa đảo trực tuyến, đánh cắp dữ liệu cá nhân, tin giả hay các hình thức giả mạo trên không gian mạng ngày càng tinh vi. Vì vậy, “công dân số” không chỉ biết sử dụng công nghệ mà còn phải có kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện rủi ro và ứng xử có trách nhiệm trên môi trường mạng.

Các tổ dân phố cần hình thành các nhóm Zalo để trao đổi thông tin về an ninh trật tự, cảnh báo thủ đoạn lừa đảo trực tuyến và chia sẻ kinh nghiệm phòng tránh tội phạm công nghệ cao cho mỗi người dân. Xã, phường, đặc khu tăng cường tuyên truyền văn hóa ứng xử trên không gian mạng, khuyến khích người dân kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, tôn trọng quyền riêng tư và không tiếp tay cho “tin giả”.

Phong trào “Bình dân học vụ số” cần đi vào chiều sâu, tạo kết quả thực chất, để mỗi người dân đều trở thành những “công dân số” thực thụ và là mảnh ghép không thể thiếu trong quá trình xây dựng thành phố thông minh.