Sông Rế đoạn qua thị trấn An Dương. Ảnh: TRUNG KIÊN
(HPĐT)- Do xâm nhập mặn sâu, diễn biến phức tạp, đến cuối tháng 4-2024, việc bổ sung nguồn nước của các hệ thống thủy lợi thành phố vẫn gặp nhiều khó khăn, thiếu hụt. Tình trạng này diễn ra thường xuyên những năm gần đây, đặt ra yêu cầu thành phố, ngành Nông nghiệp sớm đánh giá, xem xét giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, từ đó có sự điều chỉnh kịp thời, phù hợp, phòng ngừa thiệt hại trong tương lai.
Cống lấy nước đóng chặt
Gần 1 tháng trở lại đây, Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Đa Độ liên tục luân phiên, vận hành 15 máy bơm dã chiến bơm nước phục vụ sản xuất trên cánh đồng tại các xã: Tân Viên (huyện An Lão), Tân Trào, Đoàn Xá, Đại Hợp, Ngũ Phúc (huyện Kiến Thụy), với hy vọng cấp đủ nước để lúa Xuân sinh trưởng, phát triển tốt. Tuy nhiên, do đồng khô, mương cạn, khi máy bơm ngừng hoạt động, rút đi, hôm sau cánh đồng khô cạn nước. Theo Chủ tịch Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Đa Độ Đỗ Văn Trãi, do mặn xâm nhập sâu nên từ thời điểm kết thúc đợt 2 lấy nước sản xuất vụ Xuân 2024 (cuối tháng 2-2024) đến nay, hệ thống không có nguồn nước bổ sung từ sông ngoài. Thủy triều dâng cao hơn trung bình nhiều năm, đẩy nước mặn sâu vào triền sông, dù các cống đầu mối, cống dưới đê được đóng chặt, hoành triệt để ngăn mặn nhưng vùng ven biển, mặn vẫn xâm nhập. Dù trữ dư lượng nước từ đợt xả nước của hồ thủy điện nhưng do lượng mưa giảm, mặn xâm nhập sâu và gay gắt nên trữ lượng nước của hệ thống đến thời điểm hiện tại sụt giảm nhanh, bắt đầu cạn. "Nếu sang tháng 5 không có mưa rào với lượng mưa lớn, nguy cơ thiếu hụt nguồn nước sẽ xảy ra"- ông Đỗ Văn Trãi lo lắng bày tỏ.
Đối với các xã nhạy cảm với ảnh hưởng xâm nhập mặn của huyện Tiên Lãng như Vinh Quang, Hùng Thắng, trước khi sản xuất vụ Xuân 2024, chính quyền địa phương tuyên truyền, vận động nông dân chuyển sang canh tác giống lúa có khả năng chịu mặn cao hoặc nuôi thủy sản nước lợ. Tuy nhiên, với đặc thù là huyện ven biển, hệ thống thủy lợi không có khả năng trữ lượng nước lớn để dùng trong dài hạn nên tình trạng thiếu hụt nguồn nước xuất hiện. Do hơn 2 tháng, các cống đầu mối đóng chặt “cố thủ”, chất lượng nước hệ thống thủy lợi Tiên Lãng đang suy giảm, ô nhiễm nghiêm trọng. Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Tiên Lãng Phạm Văn Là cho biết: Lúa Xuân đang vào thời kỳ làm đòng, chuẩn bị trổ bông rất cần cung cấp đủ nước. Dù không mở cống lấy nước nhưng mặn trong hệ thống vẫn xuất hiện do thẩm thấu ngược từ lòng đất lên. Không có nước thau đảo, bổ sung, trong khi mùa mưa đến muộn, việc thiếu hụt nguồn nước có dấu hiệu căng thẳng.
Chủ động giải pháp trước mắt, lâu dài
Để ứng phó hiệu quả tình trạng xâm nhập mặn ngày càng gay gắt, việc đầu tư hạ tầng thủy lợi được xem là giải pháp quan trọng, yếu tố cần thiết. Tuy nhiên công tác đầu tư xây dựng các công trình trạm bơm, cống ngăn mặn thời gian qua chưa được quan tâm tương xứng. Khi kiểm tra lấy nước đêm giao thừa Tết Nguyên đán Giáp Thìn vừa qua, Phó chủ tịch UBND thành IIhố Nguyễn Đức Thọ yêu cầu ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, doanh nghiệp thủy lợi thành phố cần khẩn trương tính toán, đề xuất thành phố đầu tư các công trình trạm bơm, cống, đập ngăn mặn để phòng ngừa thiệt hại trong tương lai. Mới nhất, ngày 22-3 vừa qua, tại kỳ họp thứ 14 (chuyên đề), HĐND thành phố khóa 16 cho ý kiến đối với báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án phát triển thành phố Hải Phòng thích ứng với biến đổi khí hậu, trong đó có việc đầu tư các công trình ứng phó với xâm nhập mặn, bảo vệ nguồn nước.
Theo Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai (Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), để phát triển bền vững, ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, nhất là tình trạng xâm nhập mặn, đơn vị tham mưu Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề xuất UBND thành phố chỉ đạo sở, ngành liên quan, doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi cập nhật thường xuyên bản đồ mặn; chủ động điều tiết hệ thống thủy lợi theo cơ chế vận hành nghiêm ngặt, phù hợp mức độ mặn; khẩn trương hoàn thiện, đưa vào sử dụng các công trình đầu tư, các dự án trữ nước, bảo đảm nước cho sản xuất và sinh hoạt của người dân. Bên cạnh giải pháp cấp bách, trước mắt, thời gian tới đơn vị đề xuất giải pháp dài hạn, đồng bộ trên nhiều lĩnh vực.
Lo sớm, từ xa những tác động của xâm nhập mặn đối với đời sống và sản xuất là vấn đề không thể chần chừ, chậm trễ, bởi tác động, ảnh hưởng của tình trạng này đã hiện hữu và có nguy cơ ngày càng lớn và phức tạp. Việc chủ động nghiên cứu, sớm triển khai đầu tư xây dựng cống, đập ngăn mặn, trạm bơm tiếp nguồn, công trình thủy lợi, nạo vét mở rộng hệ thống thủy lợi đang trở nên hết sức cần thiết. Trước mắt, thành phố quan tâm, hỗ trợ nhiều hơn đối với doanh nghiệp khai thác công trình thủy lợi trong đầu tư trang thiết bị kiểm soát mặn tại các cống đầu mối; sửa chữa các cống, công trình với tiến độ nhanh nhất, kịp thời cung cấp nước phục vụ đời sống người dân, hoạt động sản xuất- kinh doanh.
BÀI: VĂN CƯỜNG
