Ứng xử lệch chuẩn của một bộ phận giới trẻ

Từ việc vụ việc nam sinh viên có hành vi vô lễ với cựu chiến binh khi chờ xem lễ diễu binh, diễu hành kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, đến nhóm nữ sinh chở nhau trên xe máy, không đội mũ bảo hiểm, rồi giơ ngón tay phản cảm với đoàn xe A80. Gần đây nhất là một thanh niên ném chai nước vào đoàn xe tăng trong buổi hợp luyện diễu binh kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công, cho thấy sự xuống cấp trong ứng xử xã hội của một bộ phận giới trẻ.

Ném chai nước vào xe tăng không đơn thuần là trò nghịch dại, mà còn là sự xúc phạm tới hình ảnh quân đội, lực lượng làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Một sinh viên tranh chỗ với cựu chiến binh không chỉ là ứng xử thiếu lễ độ, mà còn là sự phai nhạt truyền thống “uống nước nhớ nguồn”. Một nữ sinh giơ tay khiếm nhã trước đoàn xe quân đội không chỉ là hành động phản cảm, mà còn phơi bày sự thiếu hiểu biết, thiếu trách nhiệm công dân.

Những vụ việc ấy làm xấu đi hình ảnh giới trẻ trong mắt cộng đồng. Thực tế, một số bạn trẻ này đã lên tiếng xin lỗi về hành vi bộc phát, thiếu suy nghĩ của mình, đồng thời đều bị xử lý thích đáng. Một số trường hợp còn bị nhà trường kỷ luật, đánh giá vào hồ sơ học tập. Những dấu vết này tuy nhỏ nhưng có thể trở thành vết xấu ảnh hưởng lâu dài đến quá trình học tập, xét học bổng, xét tuyển đại học hoặc khi xin việc sau này.

Trong xã hội, các doanh nghiệp, cơ quan luôn chú trọng đến đạo đức, kỹ năng ứng xử của nhân sự cả khi tuyển dụng, cũng như trong quá trình làm việc thì chỉ một hành vi bộc phát, thiếu ý thức có thể khiến giới trẻ đánh mất nhiều cơ hội lớn trong tương lai.

Không phải ngẫu nhiên, Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Dương trước đây đã lựa chọn nội dung “ứng xử văn minh nơi công cộng của giới trẻ” vào đề thi môn ngữ văn trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2025 – 2026. Đây không chỉ là quyết định mang tính giáo dục, mà còn thể hiện trách nhiệm của ngành trong việc định hướng đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ. Việc đưa “ứng xử văn minh nơi công cộng của giới trẻ” vào đề thi ngữ văn này là sự lựa chọn đúng đắn. Đề thi không chỉ kiểm tra khả năng lập luận của học sinh, mà quan trọng hơn là đưa đến thông điệp sống: Mỗi công dân, dù trẻ hay già, đều phải có trách nhiệm hành xử đúng mực, có văn hóa trong đời sống xã hội.

Trong bối cảnh các em chuẩn bị bước vào tuổi trưởng thành, việc định hình nhận thức về chuẩn mực ứng xử càng cấp thiết. Bài thi ngữ văn không chỉ đo trí tuệ, mà còn đo nhân cách, đo khả năng đồng cảm và trách nhiệm công dân. Đây chính là cách để giáo dục không chỉ dừng ở sách vở, mà gắn liền với thực tiễn, giúp học sinh hiểu rõ hành động thiếu văn minh không chỉ gây phản cảm trước mắt, mà còn để lại hệ lụy lâu dài cho chính bản thân.

Để khắc phục tình trạng ứng xử thiếu văn minh của một bộ phận giới trẻ, cần sự chung tay của cả cộng đồng. Trước tiên, gia đình phải là nơi khởi đầu, dạy con biết tôn trọng cộng đồng, lễ phép với người lớn tuổi, có trách nhiệm với hành động của mình.

Nhà trường cần tăng cường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, đồng thời xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm nội quy, coi đó như một bài học răn đe. Xã hội cần có chế tài rõ ràng đối với hành vi phản cảm nơi công cộng, đồng thời phát động phong trào xây dựng “không gian công cộng văn minh”. Cơ quan truyền thông cần làm tốt vai trò định hướng, phê phán cái xấu và lan tỏa cái đẹp, để giới trẻ có thước đo chuẩn mực trong hành vi của mình.

Quan trọng hơn cả, chính giới trẻ phải là người chủ động thay đổi. Ứng xử nơi công cộng không chỉ phản ánh nhân cách, mà còn góp phần tạo dựng hình ảnh của cả dân tộc. Một phút bốc đồng hay trò đùa thiếu suy nghĩ có thể để lại hệ lụy không nhỏ, thậm chí đánh mất cơ hội học tập, việc làm. Ngược lại, biết kính trên nhường dưới, giữ gìn giá trị văn hóa, có trách nhiệm với cộng đồng chính là nền tảng đạo đức để trưởng thành. Giới trẻ hãy tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện, trau dồi văn hóa ứng xử, học theo những tấm gương tốt để hoàn thiện bản thân. Nếu lỡ sai, hãy biết xin lỗi và sửa chữa.

Một đất nước phát triển bền vững không chỉ được đo bằng thành tựu kinh tế - xã hội, mà còn ở thái độ ứng xử văn minh của mỗi công dân. Và thế hệ trẻ phải là lực lượng tiên phong trong việc kiến tạo hình ảnh ấy.