'Bài toán' vốn cho khu công nghiệp thế hệ mới

Áp lực từ bài toán chi phí đầu tư ban đầu

Theo Quy hoạch thành phố Hải Phòng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, thành phố đề ra mục tiêu chiến lược nâng tỷ lệ đóng góp của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo lên mức 47 - 48% trong cơ cấu tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP).

Định hướng này đặt ra nhiệm vụ trọng tâm cho Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng trong giai đoạn 2026 - 2030 phải phấn đấu thu hút thêm từ 20 - 25 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Để đón đầu dòng vốn chất lượng cao từ các tập đoàn đa quốc gia thuộc các ngành công nghệ cốt lõi như chip bán dẫn, linh kiện điện tử tiên tiến, năng lượng sạch và trí tuệ nhân tạo (AI), việc phát triển hệ thống hạ tầng khu công nghiệp sinh thái, thông minh là xu thế tất yếu.

Đến ngày 20/10/2026, toàn thành phố có 1.895 dự án FDI còn hiệu lực của các nhà đầu tư đến từ 42 quốc gia và vùng lãnh thổ, với tổng vốn đăng ký hiệu lực khoảng 54,05 tỷ USD. Trong đó, các khu công nghiệp, khu kinh tế có 1.078 dự án với vốn đăng ký khoảng 45,85 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo nhận định của Tiến sĩ Phan Hữu Thắng, Chủ tịch Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam (thuộc Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam - VFCA), trước các hàng rào kỹ thuật khắt khe của thị trường quốc tế như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và tiêu chuẩn báo cáo ESG, bản chất của cuộc đua thu hút dòng vốn đầu tư toàn cầu đã hoàn toàn thay đổi.

Sức cạnh tranh của một địa phương không còn nằm ở quỹ đất thô giá rẻ hay các ưu đãi thuế ngắn hạn, mà dịch chuyển hoàn toàn sang năng lượng xanh, giải pháp tuần hoàn và hạ tầng số. Sự thay đổi này đặt ra áp lực tài chính lớn lên vai các nhà phát triển hạ tầng bất động sản công nghiệp tại địa phương.

Việc nâng cấp từ một khu công nghiệp truyền thống sang mô hình khu công nghiệp thế hệ mới đòi hỏi tổng mức đầu tư ban đầu lớn hơn gấp nhiều lần. Suất đầu tư cho hệ thống điện mặt trời áp mái, trạm xử lý nước thải khép kín tuần hoàn, hệ thống tái sử dụng nước định hướng "không xả thải" (Zero Discharge), trung tâm dữ liệu thông minh (Data Center) và mạng lưới quản lý năng lượng tự động (EMS) đòi hỏi nguồn ngân sách khổng lồ.

Nếu tiếp tục duy trì mô hình tài chính truyền thống, chủ yếu dựa vào nguồn vốn tự có của doanh nghiệp kết hợp với các khoản vay tín dụng thương mại ngắn hoặc trung hạn từ hệ thống ngân hàng nội địa, các chủ đầu tư có thể rơi vào tình trạng mất cân đối dòng tiền. Chu kỳ hoàn vốn của một khu công nghiệp sinh thái thế hệ mới thường kéo dài từ 20 đến 30 năm, tạo ra một áp lực thanh khoản rất lớn nếu dòng vốn không được cấu trúc một cách bền vững và mang tính dài hạn.

Ông Phạm Hồng Điệp, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Shinec (Chủ đầu tư Khu công nghiệp sinh thái Nam Cầu Kiền) cho rằng để xây dựng một hệ sinh thái tuần hoàn đúng nghĩa, doanh nghiệp phải dồn lực đầu tư lớn ngay từ giai đoạn làm móng hạ tầng. Nếu không có những cấu trúc vốn dài hạn và linh hoạt chống đỡ, chủ đầu tư hạ tầng rất khó đi được đường dài với các cam kết sinh thái khắt khe từ đối tác quốc tế.

Khơi thông dòng vốn từ "tín dụng xanh"

Tại các diễn đàn về bất động sản công nghiệp thế hệ mới được tổ chức tại Hải Phòng trong tháng 7 và tháng 9/2026, nhiều chuyên gia cho rằng, để giải quyết bài toán nút thắt tài chính, xu hướng chuyển dịch sang mô hình kết hợp đa nguồn vốn dài hạn (Hybrid Long-term Financing) đang được xem là chìa khóa mở đường tối ưu cho các chủ đầu tư tại Hải Phòng.

Trọng tâm của giải pháp này là việc tiếp cận dòng vốn tín dụng xanh và phát hành trái phiếu xanh doanh nghiệp. Đây là các nguồn vốn có chi phí lãi suất ưu đãi (thường thấp hơn từ 2% đến 3% so với lãi suất vay thương mại thông thường) và thời gian ân hạn dài từ các định chế tài chính quốc tế hoặc các quỹ đầu tư chuyên biệt về hạ tầng bền vững toàn cầu.

Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn này không hề dễ dàng. Theo Tiến sĩ Ngô Trung Hải, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch đô thị Việt Nam, tại nhiều khu công nghiệp, để "dòng tiền xanh" được giải ngân, dự án khu công nghiệp phải vượt qua các vòng kiểm toán nghiêm ngặt về mức độ giảm phát thải khí nhà kính, tỷ lệ tiết kiệm năng lượng, giải pháp quản trị rủi ro khí hậu và tính cộng sinh công nghiệp trong phân khu. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp hạ tầng phải chuẩn hóa năng lực báo cáo tài chính gắn liền với báo cáo phát triển bền vững theo các tiêu chuẩn quốc tế phổ quát.

Một mô hình tài chính hiệu quả khác đang được hiện thực hóa rõ nét tại Hải Phòng là đa dạng hóa sở hữu thông qua hình thức liên doanh (Joint Ventures) giữa các tổng công ty hạ tầng nội địa có lợi thế về quỹ đất, năng lực giải phóng mặt bằng với các tập đoàn tài chính, quản lý bất động sản công nghiệp đa quốc gia. Sự kết hợp này giúp phân tán rủi ro đầu tư ban đầu, đồng thời giúp các khu công nghiệp mới của Hải Phòng mở rộng khả năng tiếp cận trực tiếp với mạng lưới khách thuê lớn thuộc chuỗi cung ứng toàn cầu của đối tác ngoại.

Song hành cùng nỗ lực của doanh nghiệp, thành phố đang kiến tạo mạnh mẽ thông qua các chính sách đòn bẩy tài chính hiệu quả. UBND thành phố ban hành các cơ chế hỗ trợ tài chính cho các phân khu đổi mới sáng tạo, hỗ trợ một phần chi phí đánh giá chứng nhận khu công nghiệp sinh thái và thúc đẩy mô hình Đối tác công - tư (PPP) trong việc xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật kết nối ngoài rào khu công nghiệp như đường trục chính, hệ thống cấp điện, cấp nước...