Bảo vệ ao, hồ - Những 'lá phổi xanh'

Mỗi khi có mưa lớn, những hồ, ao, đầm, phá lại cho thấy rõ giá trị rõ rệt. Ở đô thị, đó là những khoảng không để chứa và điều tiết nước, góp phần hạn chế ngập úng, điều hòa không khí, tạo cảnh quan. Ở nông thôn, ao hồ gắn với sản xuất và đời sống từ bao đời nay, góp phần tiêu thoát nước, chống úng, giữ nguồn nước và duy trì hệ sinh thái.

Những năm gần đây, yêu cầu bảo vệ mặt nước càng trở nên cấp thiết khi thời tiết diễn biến bất thường, nhiều trận mưa lớn xuất hiện với cường độ cao. Tại khu vực đô thị Hải Phòng, có những trận mưa trên 100 mm, cá biệt hơn 250 mm, gây áp lực lớn lên khả năng tiêu thoát nước. Ở các vùng nông thôn, ao, hồ, vùng trũng cũng giữ vai trò quan trọng trong tiêu nước, chống úng cho đồng ruộng và khu dân cư.

Theo Sở Xây dựng, khu vực đô thị thành phố hiện có hơn 100 ha hồ điều hòa, trong khi theo tiêu chí đô thị loại 1, diện tích tối thiểu cần khoảng 640 ha. Diện tích hiện có mới đáp ứng khoảng 1/6 nhu cầu. Ở khu vực nông thôn, ao, hồ, đầm phá cũng dần bị lấp bởi quá trình phát triển các khu dân cư, nhu cầu mở rộng diện tích xây nhà, làm vườn…

Ao, hồ, đầm, phá dần bị lấp gây những hệ lụy không nhỏ. Nước mưa không còn chỗ tập trung, khả năng tiêu thoát của khu vực bị ảnh hưởng. Môi trường sống của các loài thủy sinh bị thu hẹp. Cảnh quan làng quê, khu dân cư cũng mất dần những khoảng xanh vốn có.

Đó là lý do thành phố lập danh mục những hồ, ao, đầm, phá không được san lấp.

Theo danh mục được UBND thành phố phê duyệt, 688 hồ, ao, đầm, phá phân bố trên địa bàn 84 xã, phường, đặc khu. Những mặt nước này có đặc điểm và chức năng khác nhau. Có nơi giữ vai trò điều hòa, tiêu thoát nước. Có nơi gắn với sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản. Nơi khác lại có vai trò tạo cảnh quan, duy trì hệ sinh thái của khu dân cư, vùng nông thôn, ven biển.

Vì thế, việc đưa các ao, hồ, đầm, phá này vào danh mục không được san lấp trước hết là xác định rõ những mặt nước cần giữ lại trong quá trình quản lý đất đai và phát triển không gian.

Đây cũng là căn cứ để các cơ quan chuyên môn xem xét trong quá trình thẩm định chủ trương đầu tư, các đồ án quy hoạch xây dựng. Chính quyền xã, phường, đặc khu có trách nhiệm rà soát, đối chiếu danh mục trong quá trình thẩm định quy hoạch; đồng thời phát hiện, xử lý các trường hợp lấn chiếm, san lấp thuộc danh mục.

Những năm trước, tại một số nơi của thành phố, câu chuyện bảo vệ ao hồ từng được đặt ra từ thực tế nhiều hồ bị ô nhiễm, nước tù đọng, rác thải. Có những ao làng được người dân chung tay cải tạo, kè bờ, trồng cây, giữ vệ sinh, trở thành không gian sinh hoạt chung. Từ những ao làng tưởng như ít giá trị, nếu được quan tâm đúng mức, có thể hình thành những khoảng xanh gần gũi với đời sống người dân.

Thành phố Hải Phòng cũng cần nhìn những mặt nước của mình theo cách đó. Không san lấp là yêu cầu đầu tiên, nhưng giữ được diện tích thôi chưa đủ. Một hồ còn nguyên ranh giới nhưng bị bồi lắng, lòng hồ nông dần thì khả năng tích nước cũng giảm. Một ao không bị san lấp nhưng đầy rác, nước ô nhiễm thì giá trị môi trường cũng mất đi. Vì vậy, bảo vệ mặt nước phải đi cùng bảo vệ chất lượng và chức năng của mặt nước.

Ở những nơi có điều kiện, có thể cải tạo hồ, ao gắn với cây xanh, cảnh quan và không gian sinh hoạt cộng đồng. Một hồ nước sạch, được chăm sóc tốt vừa phát huy chức năng tự nhiên, vừa đem lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Điều quan trọng là tư duy giữ mặt nước phải được đặt ngay trong quy hoạch. Khi xây dựng một khu dân cư, khu đô thị hay tổ chức lại không gian một vùng nông thôn, cần xác định trước những hồ, ao, đầm, phá phải giữ. Không thể để đến khi dự án được lập mới xem xét một mặt nước có được san lấp hay không.

Ao, hồ, đầm, phá... là tài sản tự nhiên được hình thành qua thời gian, gắn với sản xuất, đời sống và môi trường. Một khi đã mất, rất khó khôi phục như cũ. Bảo vệ những mặt nước ấy cũng là bảo vệ môi trường, nguồn nước, sinh kế và chất lượng sống của người dân hôm nay và mai sau.