Hơn 80% số thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 15 đến 24 trên toàn cầu đã kết nối internet, trong đó tỷ lệ tham gia không gian mạng của lứa tuổi này tại các quốc gia có thu nhập thấp cao gấp gần 2 lần so với nhóm dân số còn lại.
Thời gian vừa qua, Liên hợp quốc đã cảnh báo và công bố báo cáo tóm tắt, gửi các quốc gia thành viên, các công ty công nghệ, đơn vị quảng cáo, cơ quan truyền thông cùng giới nghiên cứu đặt ưu tiên hàng đầu cho nhiệm vụ bảo vệ và tăng cường sự tham gia của giới trẻ nhằm ngăn chặn các tác hại trực tuyến.
Số liệu từ báo cáo cho biết hiện có hơn 80% số thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 15 đến 24 trên toàn cầu đã kết nối Internet, trong đó tỷ lệ tham gia không gian mạng của lứa tuổi này tại các quốc gia có thu nhập thấp cao gấp gần 2 lần so với nhóm dân số còn lại.
Việc kết nối số ngày càng sâu rộng đang khiến thế hệ trẻ phải gánh chịu những hệ lụy nặng nề nhất từ các rủi ro về tính toàn vẹn thông tin, bao gồm nạn tin giả, hành vi quấy rối, định kiến thuật toán và sự lạm dụng trí tuệ nhân tạo với mục đích xấu, đe dọa trực tiếp đến sự phát triển an toàn của trẻ em và thanh thiếu niên.
Báo cáo của Liên hợp quốc nhấn mạnh những tổn hại mà giới trẻ gặp phải trên môi trường mạng không phải do vô tình, mà là hệ quả trực tiếp từ các mô hình kinh doanh thương mại hóa dữ liệu cá nhân, đi kèm các thiết kế hệ thống nhằm tối đa hóa mức độ tương tác và chi tiêu của người dùng. Các tính năng như thuật toán giữ chân người trẻ tuổi, mẫu thiết kế thao túng, hộp quà may mắn hay thủ thuật kích thích thói quen sử dụng cưỡng bức đang tác động tiêu cực đến trẻ em vốn là đối tượng đang trong quá trình hình thành nhận thức, nhân cách và các mối quan hệ.
Đồng thời, sự phát triển quá nhanh của trí tuệ nhân tạo đang vượt xa các nỗ lực kiểm soát, làm gia tăng nguy cơ từ nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra, hành vi bóc lột và các phương thức quảng cáo ẩn vi phạm quyền lợi trẻ em, qua đó bình thường hóa hoạt động giám sát thương mại và thao túng tâm lý.
Đánh giá về vấn đề này, Liên hợp quốc nhận định trẻ em và thanh thiếu niên là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất nhưng cũng là những người có năng lực nhất để góp phần giải quyết cuộc khủng hoảng thông tin. Do đó việc bảo vệ và trao quyền cho giới trẻ là hai nhiệm vụ bắt buộc phải thực hiện song song.
Nhìn nhận vai trò của thế hệ trẻ, báo cáo khẳng định thanh thiếu niên không chỉ là nạn nhân thụ động mà còn là những người sáng tạo, nhà vận động tích cực trong các phong trào xã hội, báo chí và diễn đàn công luận, dù không gian mạng vẫn khiến phụ nữ trẻ, các nhóm yếu thế và các nhà hoạt động đối mặt với nạn quấy rối và giám sát.
Để giải quyết bài toán trên, Liên hợp quốc yêu cầu tích cực lồng ghép quan điểm của giới trẻ vào nghiên cứu và hoạch định chính sách, đồng thời vạch ra lộ trình cụ thể cho từng bên liên quan. Theo đó, các quốc gia thành viên cần hoàn thiện hành lang pháp lý; các công ty công nghệ tăng cường bảo vệ an toàn cho trẻ em; các đơn vị quảng cáo tôn trọng quyền trẻ em; các cơ quan báo chí hướng tới phục vụ độc giả trẻ và giới nghiên cứu tập trung lấp đầy các khoảng trống thông tin.
Liên hợp quốc khẳng định sẽ tiếp tục đóng góp vào nỗ lực quản trị trí tuệ nhân tạo toàn cầu thông qua Diễn đàn Hội thảo toàn cầu và Hội đồng Khoa học quốc tế độc lập về trí tuệ nhân tạo, đồng thời nhấn mạnh đây là thời điểm cấp thiết để chuyển dịch mạnh mẽ từ các nguyên tắc trên giấy sang hành động thực tiễn.
CẨM VÂN
