Việc ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 được kỳ vọng tạo khung chuẩn cho du lịch mạo hiểm, nâng cao an toàn cho du khách và thúc đẩy phát triển du lịch chuyên nghiệp.
Du lịch mạo hiểm tại Việt Nam thời gian gần đây phát triển nhanh, thu hút đông đảo giới trẻ và khách quốc tế với các loại hình như trekking, thám hiểm hang động, chèo kayak hay dù lượn. Tuy nhiên, song hành với sự tăng trưởng là những rủi ro về quản lý và an toàn, đặt ra yêu cầu cần có khung tiêu chuẩn thống nhất.
Trong bối cảnh đó, việc ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14602:2026 - ISO 3021:2023 được đánh giá là bước tiến quan trọng nhằm chuẩn hóa hoạt động du lịch mạo hiểm, đặc biệt là đi bộ đường dài (hiking) và đi bộ đường dài mạo hiểm (trekking).
Ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng quốc gia, cho biết đây là lần đầu tiên Việt Nam ban hành một tiêu chuẩn quốc gia dành riêng cho loại hình này. Tiêu chuẩn quy định rõ các yêu cầu liên quan đến an toàn của người tham gia, trưởng nhóm và trợ lý trong các hoạt động hiking và trekking.
Một nội dung trọng tâm của tiêu chuẩn là yêu cầu đánh giá rủi ro trước khi tổ chức hành trình. Việc này bao gồm khảo sát địa hình, điều kiện thời tiết, mức độ khó của tuyến đường và khả năng ứng phó trong các tình huống khẩn cấp. Đồng thời, các tuyến trekking cũng phải được phân loại theo mức độ phù hợp với từng nhóm khách.
Việc ban hành TCVN 14602:2026 lần đầu thiết lập khung tiêu chuẩn cho hoạt động hiking và trekking trong bối cảnh một số vụ tai nạn xảy ra tại các điểm leo núi. Khi được áp dụng, tiêu chuẩn sẽ góp phần kiểm soát rủi ro, định hướng thị trường du lịch mạo hiểm phát triển theo hướng an toàn và bền vững.
Trước đó, sự phát triển nhanh của loại hình này diễn ra trong điều kiện thiếu chuẩn chung, khiến rủi ro phần lớn dồn về phía người tham gia và việc xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố gặp nhiều khó khăn. Việc áp dụng tiêu chuẩn mới được kỳ vọng tạo ra những thay đổi đáng kể đối với cả đơn vị tổ chức và điểm đến.
Tiêu chuẩn cũng đưa ra các tiêu chí cụ thể để phân loại lộ trình hiking và trekking, giúp hình thành sản phẩm du lịch rõ ràng, minh bạch. Về lâu dài, TCVN 14602:2026 đóng vai trò như một “bộ lọc” thị trường, thúc đẩy quá trình chuyên nghiệp hóa khi các đơn vị đáp ứng tiêu chuẩn sẽ có lợi thế cạnh tranh, trong khi các hoạt động thiếu kiểm soát dần bị loại bỏ.
Một điểm mới đáng chú ý là yêu cầu cao về trình độ chuyên môn và hồ sơ phát triển năng lực liên tục của trưởng nhóm, hướng dẫn viên. Họ không chỉ dẫn đường mà còn chịu trách nhiệm quản trị rủi ro tại hiện trường, giúp du khách được trang bị đầy đủ thông tin trước khi tham gia.
Ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á (ATI), nhận định với tiêu chuẩn này, doanh nghiệp lữ hành sẽ không chỉ cạnh tranh bằng giá mà còn bằng mức độ an toàn và tính chuyên nghiệp theo chuẩn quốc tế. Đồng thời, cơ quan quản lý cần xây dựng lộ trình đưa việc tuân thủ tiêu chuẩn trở thành điều kiện bắt buộc trong cấp phép kinh doanh đối với du lịch mạo hiểm.
Những năm gần đây, du lịch mạo hiểm thu hút ngày càng nhiều du khách, song vẫn tồn tại tình trạng tổ chức tour tự phát hoặc bán chuyên nghiệp, thiếu quy trình đánh giá rủi ro, hướng dẫn an toàn và kiểm soát điều kiện thời tiết.
Thực tế đã xảy ra một số trường hợp du khách bị lạc đường, kiệt sức hoặc gặp tai nạn trong quá trình di chuyển, cho thấy sự cần thiết phải sớm áp dụng tiêu chuẩn thống nhất.
Theo ông Phạm Hải Quỳnh, việc ban hành tiêu chuẩn quốc gia về du lịch mạo hiểm là cơ sở khoa học và pháp lý để các đơn vị kinh doanh đối chiếu, từ đó nâng cao trách nhiệm trong bảo đảm an toàn cho du khách. Đồng thời, tiêu chuẩn cũng góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam là điểm đến du lịch mạo hiểm chuyên nghiệp, an toàn và đáng tin cậy.
TCVN 14602:2026 không chỉ áp dụng đối với đơn vị tổ chức mà còn yêu cầu kiểm soát an toàn đối với các bên liên quan như đơn vị cung cấp thiết bị, dịch vụ vận chuyển hoặc các hộ kinh doanh địa phương. Điều này tạo nên một “chuỗi giá trị an toàn” xuyên suốt, hạn chế rủi ro từ những mắt xích yếu nhất.
Việc áp dụng tiêu chuẩn cũng góp phần thay đổi tư duy quản lý, khi doanh nghiệp phải chứng minh năng lực thông qua hồ sơ chuyên môn của đội ngũ và nhật ký kiểm tra thiết bị, thay vì hoạt động tự phát như trước.
Theo các chuyên gia du lịch, với lợi thế thiên nhiên phong phú, việc phát triển du lịch mạo hiểm là hướng đi hiệu quả để thu hút khách quốc tế. Do đó, chuẩn hóa hoạt động không chỉ nâng cao an toàn mà còn thúc đẩy chuyên nghiệp hóa toàn ngành.
Khi các quy trình được chuẩn hóa, doanh nghiệp có thể xây dựng sản phẩm chất lượng cao, trong khi du khách có cơ sở lựa chọn dịch vụ an toàn, uy tín hơn. Việc áp dụng đồng bộ TCVN 14602:2026 được kỳ vọng tạo khung quản lý thống nhất, giúp du lịch mạo hiểm Việt Nam tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế.
Đáng chú ý, tiêu chuẩn cũng nhấn mạnh trách nhiệm bảo vệ môi trường tự nhiên. Các hoạt động trekking phải hạn chế tối đa tác động đến hệ sinh thái, không xả rác, không phá vỡ cảnh quan và tuân thủ nguyên tắc “không để lại dấu vết”.
Trong bối cảnh nhiều khu du lịch sinh thái chịu áp lực lớn từ lượng khách tăng nhanh, việc gắn phát triển du lịch với bảo tồn môi trường được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành du lịch mạo hiểm tại Việt Nam.
TT (tổng hợp)
.jpg "Tour khám phá du lịch mạo hiểm hang Sơn Đoòng hút khách")
