Chuyển từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh

Từ ngày 1/7/2026, cùng với nhiều chính sách mới trong lĩnh vực y tế, Luật Phòng bệnh chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển quan trọng của hệ thống y tế từ tư duy "chữa bệnh là chính" sang "chủ động phòng bệnh", lấy người dân làm trung tâm trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe.

Bác sĩ chuyên khoa II Đồng Trung Kiên, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Hải Phòng cho biết, Luật Phòng bệnh gồm 6 chương, 46 điều, được xây dựng trên cơ sở kế thừa và phát triển các quy định còn phù hợp của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Trong đó, kế thừa 5 điều liên quan đến phạm vi điều chỉnh, giải thích từ ngữ và chế độ dự trữ quốc gia về thuốc, vaccine, sinh phẩm y tế; sửa đổi 38 điều về các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm như giám sát an toàn sinh học, sử dụng vaccine, kiểm dịch y tế biên giới, khai báo và báo cáo dịch bệnh, tổ chức cách ly y tế.

Luật bổ sung 17 điều mới về an ninh sinh học trong xét nghiệm; phát triển dịch vụ phòng bệnh; nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ; đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phòng bệnh; cũng như các quy định về phòng, chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và dinh dưỡng phòng bệnh.

Điểm nhấn quan trọng của luật là thay đổi tư duy phòng bệnh, xác định phòng bệnh chủ động là chính, lấy người dân làm trung tâm và chú trọng chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Phạm vi điều chỉnh được mở rộng, không chỉ tập trung vào bệnh truyền nhiễm mà còn bao quát nhiều vấn đề sức khỏe cộng đồng đang nổi lên hiện nay.

Luật cũng thiết lập cơ chế tài chính bền vững cho công tác phòng bệnh. Ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí thường xuyên và đầu tư cho y tế dự phòng; đồng thời thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực ổn định, lâu dài cho các hoạt động phòng bệnh.

Quyền lợi của người dân được tăng cường thông qua các chính sách chăm sóc sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho một số nhóm đối tượng ưu tiên, bảo đảm tiếp cận công bằng với vaccine và sinh phẩm y tế, đặc biệt chú trọng dinh dưỡng trong 1.000 ngày đầu đời của trẻ.

Đây là đạo luật có ý nghĩa quan trọng, góp phần thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới.

Luật Phòng bệnh được ban hành nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác phòng bệnh, góp phần nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người dân.

Nhằm quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh, ngày 17/5/2026, Bộ Y tế ban hành Thông tư số 15/2026/TT-BYT, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo hành lang pháp lý quan trọng để triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống dịch bệnh và nâng cao sức khỏe người dân.

Thông tư tập trung cụ thể hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình giám sát dịch tễ, đồng thời phân công rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế từ tuyến Trung ương đến địa phương trong kiểm soát cả bệnh truyền nhiễm và bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, ung thư. Theo các báo cáo đánh giá tác động y tế trước đây, việc áp dụng hiệu quả các biện pháp dự phòng chủ động có thể giúp giảm đáng kể gánh nặng bệnh tật trong cộng đồng, đồng thời tiết kiệm chi phí điều trị.

Thông tư cũng quy định chuẩn hóa quy trình báo cáo số liệu bệnh tật trực tuyến nhằm phát hiện sớm các ổ dịch; đưa ra các chỉ số sàng lọc, quản lý bệnh mạn tính ngay tại y tế cơ sở; đồng thời cụ thể hóa các hướng dẫn về an toàn vệ sinh, dinh dưỡng và môi trường sống để nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Việc Luật Phòng bệnh và Thông tư số 15/2026/TT-BYT cùng có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý đồng bộ, góp phần chuyên nghiệp hóa công tác y tế dự phòng, nâng cao năng lực ứng phó với dịch bệnh và bảo đảm quyền lợi của người dân trong chăm sóc, bảo vệ sức khỏe.