Công nghệ mở đường cho nghệ thuật biểu diễn phát triển và hội nhập

Mở rộng không gian sáng tạo và trải nghiệm thưởng thức

Thực tiễn cho thấy, việc ứng dụng công nghệ trong các chương trình nghệ thuật thời gian gần đây đã mang lại diện mạo hoàn toàn mới cho sân khấu nước nhà.

Điển hình như chương trình “Kỳ yến - Bữa tiệc diệu kỳ” do Liên đoàn Xiếc Việt Nam thực hiện, kết hợp giữa kỹ năng xiếc, âm nhạc, công nghệ trình chiếu 3D mapping và nghệ thuật ẩm thực, đã mở ra cách tiếp cận mới trong tổ chức và thưởng thức nghệ thuật.

Ở đó, xiếc giữ vai trò trung tâm, công nghệ mở rộng không gian biểu đạt, còn ẩm thực trở thành một thành tố của trải nghiệm tổng thể, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của công chúng.

Trước đó, Liên đoàn Xiếc Việt Nam cũng ra mắt vở kịch xiếc “Sơn Thần - Thủy Quái”, lấy cảm hứng từ truyền thuyết “Sơn Tinh - Thủy Tinh”. Lần đầu tiên, đơn vị đưa công nghệ 3D mapping kết hợp sân khấu nước vào dàn dựng, tái hiện sinh động núi rừng, sông nước và cuộc giao tranh bằng ngôn ngữ sân khấu hiện đại.

Đến nay, hầu hết các suất diễn đều kín chỗ, nhiều khán giả sẵn sàng trở lại rạp thưởng thức nhiều lần, minh chứng cho sức hút của một chương trình được đầu tư bài bản cả về kỹ thuật, công nghệ và câu chuyện.

Bên cạnh đó, các chương trình nghệ thuật thực cảnh như “Tinh hoa Bắc Bộ” hay “Ký ức Hội An” cũng khẳng định hiệu quả vượt trội khi kết hợp nghệ thuật với công nghệ và không gian văn hóa. Trong “Tinh hoa Bắc Bộ”, sân khấu thực cảnh trên mặt nước tái hiện chân thật những lát cắt đời sống thông qua hệ thống ánh sáng, âm thanh hiện đại nhưng vẫn giữ nguyên nét mộc mạc truyền thống.

Tương tự, “Ký ức Hội An” tái hiện hơn 400 năm lịch sử phố cổ bằng âm thanh, ánh sáng đỉnh cao, đưa khán giả trở về không gian giao thương nhộn nhịp xưa.

Nhìn nhận về xu hướng này, Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, cho biết ứng dụng công nghệ số trước hết đòi hỏi sự thay đổi tư duy của người đứng đầu, đạo diễn và toàn bộ êkíp sáng tạo.

Công nghệ cần được tính đến ngay từ khi hình thành ý tưởng và kịch bản thay vì đợi tác phẩm hoàn thiện mới bổ sung. Hình ảnh phải tham gia trực tiếp vào tình huống, diễn biến câu chuyện, góp phần tạo dựng không gian và hỗ trợ nghệ sĩ thăng hoa cảm xúc.

Tạo động lực thúc đẩy công nghiệp văn hóa

Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam, nhận định ứng dụng công nghệ số là xu hướng tất yếu, mở ra cơ hội đổi mới phương thức sáng tạo và tiếp cận khán giả. Tuy nhiên, quá trình này cần xuất phát từ điều kiện thực tế của từng nhà hát, cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và đặc thù của mỗi loại hình nghệ thuật trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa đổi mới và bảo tồn bản sắc.

Từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Lê Anh Dũng, Giám đốc Trung tâm hạ tầng số VTC thuộc Tổng Công ty VTC, chia sẻ rằng công nghệ là chất xúc tác giúp tăng sức hấp dẫn của chương trình, đồng thời hỗ trợ phân phối vé trực tuyến thuận tiện, giúp khán giả chủ động lựa chọn chỗ ngồi và tiếp cận tác phẩm dễ dàng hơn.

Ở góc độ quản lý nhà nước, bà Vũ Ngọc Trinh, Phó Cục trưởng Cục Thông tin điện tử và Chuyển đổi số thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ số không chỉ dừng lại ở dàn dựng hay quảng bá mà còn gắn liền với nhiệm vụ số hóa, lưu giữ và phát huy giá trị nghệ thuật lâu dài.

Các nhà hát đang nắm giữ nguồn tài nguyên văn hóa quý giá như con rối, bản ghi biểu diễn, hiện vật cần được số hóa bằng hình ảnh, mô hình 3D để phục vụ công tác bảo tồn, đồng thời giới thiệu rộng rãi tới công chúng trong nước, kiều bào ở nước ngoài và bạn bè quốc tế. Song song với đó, các đơn vị phải đặc biệt quan tâm đến vấn đề bản quyền, an toàn thông tin và chủ động cung cấp nội dung để bảo đảm sản phẩm số phản ánh đúng bản sắc văn hóa dân tộc.

Nghệ thuật biểu diễn đã được Nhà nước xác định là một trong 10 ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm, có khả năng tạo ra giá trị tinh thần đồng thời đóng góp thiết thực vào hoạt động du lịch, dịch vụ, việc làm và tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Kết luận số 18-KL/TW về mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc ứng dụng công nghệ trong nghệ thuật biểu diễn đóng vai trò là đòn bẩy quan trọng.

Đồng thời, tinh thần này cũng bám sát định hướng tại Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Khi công nghệ phục vụ sáng tạo, bản sắc văn hóa tạo nên giá trị khác biệt và sản phẩm nghệ thuật gắn kết chặt chẽ với thị trường, nghệ thuật biểu diễn Việt Nam sẽ có thêm nền tảng vững chắc để phát triển bền vững, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển công nghiệp văn hóa và mục tiêu tăng trưởng kinh tế của đất nước trong giai đoạn mới.