Công nghệ ADN thế hệ mới, dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo đang mở thêm hy vọng xác định danh tính liệt sĩ, đưa những người con đã hy sinh trở về với tên tuổi và quê hương.
Những ngày cuối tháng 6, tại nhiều nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn Hải Phòng, các phần mộ được mở cẩn trọng để lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN. Từng mảnh xương, chiếc răng còn lưu lại sau nhiều năm được nâng niu thu thập, mang theo hy vọng xác định danh tính những người đã ngã xuống.
Nếu trước đây, việc xác định danh tính chủ yếu dựa vào hồ sơ quân nhân, kỷ vật hay lời kể của đồng đội thì sau nhiều thập kỷ, những phương pháp ấy ngày càng gặp nhiều khó khăn khi hồ sơ thất lạc, các nhân chứng lần lượt qua đời, hài cốt bị phân hủy nặng theo thời gian.
Trong bối cảnh đó, khoa học công nghệ đã mở ra một hướng đi hoàn toàn mới. Điểm đột phá là công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới NGS-SNP, cho phép phân tích hàng nghìn chỉ thị di truyền ngay cả với những mẫu ADN đã phân hủy nghiêm trọng. Nếu như trước đây, tỷ lệ tách chiết ADN thành công chỉ khoảng 22% thì nay đã tăng lên hơn 80%, mở ra cơ hội xác định danh tính cho rất nhiều liệt sĩ vô danh.
Thông qua Đề án 06, lực lượng công an trên địa bàn Hải Phòng đã chủ trì rà soát, đối chiếu thông tin thân nhân liệt sĩ trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, lập danh sách thân nhân chưa tìm được hài cốt để tổ chức thu nhận mẫu ADN phối hợp đưa các trường hợp cao tuổi, sức khỏe yếu đến địa điểm lấy mẫu; đồng thời phối hợp với cơ quan quân sự lập danh sách các phần mộ còn đủ điều kiện lấy mẫu sinh phẩm tại nghĩa trang.
Sau khi hoàn thành việc thu nhận, toàn bộ dữ liệu ADN cùng thông tin thân nhân được cập nhật lên hệ thống dữ liệu quốc gia, liên thông với ngân hàng gen và cơ sở dữ liệu dân cư để phục vụ đối sánh tự động. Nhờ hệ thống số hóa trên nền tảng Đề án 06, việc xác thực danh tính, địa chỉ, mối quan hệ huyết thống được thực hiện đồng bộ, chính xác, giảm tối đa sai sót trong quá trình giám định.
Khi có kết quả trùng khớp, các cơ quan chức năng sẽ thông báo để gia đình thực hiện các thủ tục đưa hài cốt liệt sĩ trở về quê hương hoặc xác định chính xác nơi người thân đang yên nghỉ.
Thượng tá Trần Hoài Nam, Trưởng Công an xã Hà Bắc cho biết lực lượng công an xã đã phối hợp rà soát dữ liệu dân cư, xác minh thông tin thân nhân, đối chiếu trên hệ thống Đề án 06 và tổ chức lấy mẫu đúng đối tượng. Đến ngày 24/6/2026, toàn xã có 178 thân nhân liệt sĩ đăng ký tham gia lấy mẫu ADN, trong đó có 37 liệt sĩ có hai thân nhân tham gia lấy mẫu và 104 liệt sĩ có một thân nhân đăng ký. Đáng chú ý, gần 50 thân nhân là người cao tuổi, sức khỏe yếu đã được lực lượng công an cùng các ban, ngành hỗ trợ di chuyển, hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ điện tử để việc lấy mẫu diễn ra thuận lợi.
Theo thống kê, Hải Phòng hiện có 383 nghĩa trang liệt sĩ với 55.679 phần mộ. Trong đó, 2.752 phần mộ chưa xác định được danh tính và hơn 25.000 phần mộ mới chỉ có thông tin một phần. Điều đó đồng nghĩa với hàng chục nghìn gia đình vẫn mang theo nỗi đau suốt nhiều thập niên khi chưa tìm được hài cốt liệt sĩ.
Hưởng ứng "Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", Hải Phòng đang đồng loạt triển khai lấy mẫu ADN, số hóa thông tin mộ liệt sĩ và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giám định. Thành phố đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành việc lấy mẫu ADN đối với các hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính trước đầu năm 2027. Đây là một nhiệm vụ chính trị và cũng là lời hứa thiêng liêng với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Chủ tịch UBND xã Vĩnh Lại Nguyễn Văn Hướng cho biết, nhờ công nghệ, nhiều tổ chức đoàn thanh niên đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo xử lý hình ảnh để phục dựng chân dung các liệt sĩ. Những bức ảnh đen trắng đã phai mờ theo thời gian được phục hồi màu sắc, tăng độ nét. Có những trường hợp không còn bất kỳ tấm ảnh nào, các nhóm tình nguyện phải dựa vào ký ức của thân nhân, tư liệu gia đình và sự hỗ trợ của AI để tái hiện khuôn mặt người lính để người mẹ già lại được nhìn rõ gương mặt người con sau hơn nửa thế kỷ.
Theo đồng chí Trần Văn Huy, Phó Giám đốc Sở Nội vụ, dù chiến tranh đã lùi xa gần tám thập kỷ, hành trình đưa các liệt sĩ trở về với gia đình vẫn đang tiếp diễn. Mỗi mẫu ADN được giải mã, mỗi hồ sơ được số hóa, mỗi bức chân dung được phục dựng là thêm một bước thu hẹp khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại. Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, Hải Phòng đang ứng dụng những thành tựu khoa học hiện đại để tiếp nối hành trình tri ân, thể hiện lòng biết ơn và trách nhiệm đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân vì Tổ quốc.
MINH NGUYÊN
.jpg "Hải Phòng làm điểm công tác xác định danh tính liệt sĩ")
