Đưa chợ truyền thống vào dòng chảy kinh tế số

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, việc UBND thành phố ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án phát triển chợ giai đoạn 2026 - 2030, với mục tiêu đến năm 2030 có 100% chợ thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt và hoàn thành phân loại, lập hồ sơ quản lý đối với toàn bộ hệ thống chợ, không chỉ là nhiệm vụ của ngành công thương mà còn là bước đi quan trọng nhằm hiện đại hóa hạ tầng thương mại, thúc đẩy kinh tế số phát triển từ những khu chợ dân sinh.

Hải Phòng hiện có hơn 350 chợ các loại, tạo sinh kế cho hàng chục nghìn hộ kinh doanh và đáp ứng phần lớn nhu cầu mua sắm hằng ngày của người dân. Dù hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại và thương mại điện tử đang phát triển nhanh, chợ truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng nhờ sự thuận tiện, đa dạng hàng hóa và sự gắn bó với đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, nhiều chợ vẫn được quản lý theo phương thức thủ công, dữ liệu về ngành hàng và điểm kinh doanh chưa đồng bộ. Việc thống kê, khai thác thông tin phục vụ quy hoạch, đầu tư, quản lý an toàn thực phẩm, phòng cháy, chữa cháy còn nhiều hạn chế.

Vì vậy, mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành phân loại, lập hồ sơ quản lý đối với 100% chợ có ý nghĩa lớn hơn việc xây dựng một cơ sở dữ liệu đơn thuần. Khi mỗi khu chợ đều có “hồ sơ số”, cơ quan quản lý sẽ có đầy đủ thông tin về quy mô, ngành hàng, hạ tầng và tình trạng khai thác để phục vụ công tác quy hoạch, đầu tư, quản lý tài sản công và hoạch định chính sách phát triển thương mại. Đây là bước chuyển từ quản lý bằng hồ sơ giấy sang quản trị bằng dữ liệu, phù hợp với yêu cầu xây dựng chính quyền số.

Song song với đó, thanh toán không dùng tiền mặt sẽ tạo ra những thay đổi trực tiếp trong hoạt động kinh doanh hằng ngày. Người mua chỉ mất vài giây để quét mã QR và hoàn tất giao dịch. Người bán giảm được rủi ro tiền giả, thất lạc tiền mặt và thuận lợi hơn trong quản lý doanh thu. Đối với khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế, phương thức thanh toán hiện đại cũng góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và hình ảnh một thành phố văn minh, thân thiện.

Quan trọng hơn, mỗi giao dịch điện tử đều tạo ra dữ liệu. Khi dữ liệu được kết nối, cơ quan quản lý sẽ có thêm cơ sở để đánh giá hiệu quả hoạt động của từng chợ, nắm bắt xu hướng tiêu dùng, xây dựng chính sách hỗ trợ tiểu thương, đồng thời tăng tính minh bạch trong quản lý thị trường. Đây cũng là nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế số ngay từ lĩnh vực thương mại truyền thống.

Để đạt mục tiêu đề ra, Hải Phòng xây dựng lộ trình cụ thể. Trong giai đoạn 2026 - 2027, thành phố tập trung rà soát, phân loại toàn bộ hệ thống chợ; lập hồ sơ quản lý; xây dựng cơ sở dữ liệu số; lựa chọn các chợ đủ điều kiện triển khai mô hình thanh toán không dùng tiền mặt. Đồng thời, thành phố đầu tư hạ tầng viễn thông, lắp đặt mã QR, tổ chức tập huấn kỹ năng số cho ban quản lý chợ và tiểu thương, tăng cường phối hợp với các ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông và tổ chức trung gian thanh toán.

Giai đoạn 2028 - 2029, các mô hình hiệu quả sẽ được nhân rộng. Dữ liệu quản lý chợ được kết nối với cơ sở dữ liệu ngành công thương và hệ thống dữ liệu dùng chung của thành phố. Các hộ kinh doanh được khuyến khích sử dụng tài khoản ngân hàng, ví điện tử, hóa đơn điện tử và các nền tảng quản lý phù hợp với quy mô kinh doanh.

Đến năm 2030, Hải Phòng phấn đấu hoàn thành phân loại, lập hồ sơ quản lý đối với 100% chợ, đồng thời triển khai thanh toán không dùng tiền mặt trên toàn bộ hệ thống chợ. Khi đó, chợ truyền thống sẽ không chỉ là nơi mua bán hàng hóa mà còn trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái thương mại số của thành phố.

Tuy nhiên, chuyển đổi số tại các chợ truyền thống không thể thành công nếu chỉ đầu tư hạ tầng hay phát mã QR. Thách thức lớn nhất vẫn là thay đổi thói quen của người bán và người mua. Không ít tiểu thương lớn tuổi còn e ngại công nghệ, trong khi nhiều người dân vẫn quen sử dụng tiền mặt đối với những khoản chi tiêu nhỏ. Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng, cần đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn sử dụng các nền tảng thanh toán số, hỗ trợ mở tài khoản ngân hàng, bảo đảm giao dịch thuận tiện, an toàn và ổn định.

Trong bối cảnh Hải Phòng đang đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Thường vụ Thành ủy, hiện đại hóa hệ thống chợ là yêu cầu tất yếu. Khi mỗi khu chợ được quản lý bằng dữ liệu, mỗi giao dịch được thực hiện minh bạch trên nền tảng số và mỗi tiểu thương chủ động ứng dụng công nghệ trong kinh doanh, chợ truyền thống sẽ không còn là “vùng trũng” của chuyển đổi số mà tiếp tục phát huy vai trò là “mạch máu” của thương mại địa phương trong một diện mạo hiện đại hơn.

Do vậy, mục tiêu 100% chợ thanh toán không dùng tiền mặt vào năm 2030 không chỉ là một chỉ tiêu hành chính mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý và phương thức kinh doanh, góp phần xây dựng môi trường thương mại văn minh, minh bạch, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, tạo động lực để Hải Phòng phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên số.