Tái cấu trúc chợ truyền thống theo hướng văn minh, hiện đại

Bộ Công Thương đang nghiên cứu mô hình chuyển đổi hệ thống chợ truyền thống trên cả nước, với mục tiêu đến năm 2030 có thể nâng cấp, chuyển đổi hoặc tái cấu trúc khoảng 7.000 chợ theo hướng văn minh, hiện đại hơn.

Thông tin trên được ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết tại sự kiện khai trương Trung tâm thương mại GO! Thăng Long của Tập đoàn Central Retail Việt Nam diễn ra ngày 1/12 vừa qua.

Có thể thấy, đây là bước đi thể hiện rõ sự thay đổi trong tư duy phát triển thị trường bán lẻ tại Việt Nam. Bối cảnh mới buộc chợ truyền thống - vốn gắn bó lâu đời với đời sống của hàng chục triệu người Việt - phải thích ứng, nếu không muốn tụt lại trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt với bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy mô hình chợ truyền thống đang dần đánh mất vị thế vốn có. Tốc độ mở rộng của siêu thị, trung tâm thương mại và cửa hàng tiện lợi diễn ra nhanh hơn nhiều so với khả năng nâng cấp của các chợ.

Các chuỗi bán lẻ hiện đại đáp ứng tốt hơn nhu cầu về vệ sinh, tiện ích, truy xuất nguồn gốc, thanh toán điện tử - những yếu tố ngày càng được người tiêu dùng quan tâm.

Ngay cả lĩnh vực từng được xem là “sân nhà” của chợ truyền thống như thực phẩm tươi sống cũng đang chứng kiến sự dịch chuyển rõ rệt sang các kênh hiện đại và mua sắm trực tuyến, nơi chất lượng được kiểm soát bài bản hơn.

Trong khi đó, phần lớn chợ truyền thống đang gặp khó khăn trong việc cải thiện hạ tầng và dịch vụ. Nhiều chợ xuống cấp, hệ thống thoát nước, phòng cháy chữa cháy, khu vực vệ sinh không bảo đảm; việc niêm yết giá, quản lý an toàn thực phẩm còn bất cập. Tiểu thương và người dân dần rời bỏ chợ vì cảm thấy môi trường mua bán thiếu an toàn, không tiện lợi. Sự suy giảm này khiến bài toán nâng cấp chợ càng trở nên nan giải khi nguồn thu nhỏ, khả năng hấp dẫn nhà đầu tư hạn chế.

Từ câu chuyện chung của cả nước nhìn về Hải Phòng, có thể thấy rõ tính cấp thiết của chuyển đổi. Theo báo cáo của UBND thành phố, có khoảng 170/332 chợ có cơ sở vật chất xuống cấp; nhiều chợ tại vùng nông thôn, miền núi không đáp ứng yêu cầu an toàn và vệ sinh. Một số chợ lớn ngay trong nội đô cũng rơi vào tình trạng hoạt động cầm chừng, nhiều sạp bỏ trống, thậm chí treo biển sang nhượng.

Đây không chỉ là dấu hiệu của xuống cấp hạ tầng, mà phản ánh sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng của cư dân đô thị.

Sức ép cạnh tranh từ bán lẻ hiện đại tại Hải Phòng ngày càng lớn khi mạng lưới siêu thị, trung tâm thương mại và cửa hàng tiện lợi mở rộng nhanh ở các tuyến phường, xã. Cùng với đó, thói quen mua sắm trực tuyến phát triển mạnh, khiến nhiều mặt hàng truyền thống của chợ như đồ gia dụng, quần áo, hóa mỹ phẩm khó duy trì lợi thế.

Nếu không đổi mới mô hình hoạt động, chợ truyền thống khó có thể giữ được lượng khách ổn định hay thu hút tiểu thương quay lại kinh doanh dài hạn.

Trong bối cảnh đó, Hải Phòng cần một lộ trình chuyển đổi bài bản, phù hợp với điều kiện từng khu vực. Các chợ có vai trò vùng và mật độ giao dịch cao cần ưu tiên cải tạo hạ tầng, ứng dụng yếu tố số để nâng chuẩn quản lý.

Những chợ nhỏ, hiệu quả thấp có thể xem xét chuyển đổi từng phần sang mô hình cửa hàng tiện lợi, điểm bán thực phẩm an toàn hoặc không gian kinh doanh chuyên biệt. Thành phố cũng có thể nghiên cứu phát triển một số chợ thành “chợ văn minh - chợ du lịch”, kết hợp yếu tố thương mại với trải nghiệm văn hóa - ẩm thực đặc trưng của Hải Phòng.

Việc thay đổi mô hình chợ truyền thống không phải để loại bỏ chợ, mà để chợ tồn tại theo cách phù hợp hơn trong một thị trường đang vận động rất nhanh. Nếu bắt nhịp sớm và đi đúng hướng, Hải Phòng không chỉ khắc phục tình trạng xuống cấp hạ tầng, mà còn có thể tạo ra hệ thống chợ hiện đại, cạnh tranh, đóng góp tích cực cho mục tiêu phát triển đô thị văn minh trong những năm tới.