Các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền gia tăng, khiến lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz sụt giảm và giá dầu tăng. Mỹ khẳng định đang kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này, trong khi Iran tiếp tục gia tăng sức ép quân sự và ngoại giao.
Theo Press TV ngày 13/10, Hải quân Iran đã triển khai các đơn vị tác chiến theo đội hình mới ở phía Đông eo biển Hormuz, biển Oman và biển Arab, sau khi phát hiện một tàu chở dầu bị hư hại, bốc cháy.
Các đơn vị được giao nhiệm vụ giám sát hoạt động của đối phương và tình hình hàng hải theo thời gian thực. Iran yêu cầu tàu thuyền duy trì thiết bị phát đáp nhận dạng, đồng thời phối hợp với lực lượng vũ trang nước này để bảo đảm an toàn.
Một quan chức Iran cho biết, khoảng 10 ngày trước, Tehran đã thay đổi phương thức và tần suất tấn công nhằm vào các tàu vi phạm hạn chế do nước này áp đặt. Một mục tiêu của chiến thuật mới là tác động đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào tháng 11 tới.
Theo công ty theo dõi hàng hải Kpler, 10 tàu chở dầu bị tấn công tại eo biển Hormuz từ ngày 28/9 đến 4/10, sau đó xảy ra thêm một vụ vào ngày 5/10. Trung tâm Điều phối Hoạt động Thương mại Hàng hải của Anh (UKMTO) ghi nhận 15 vụ tấn công trong giai đoạn từ ngày 6 đến 14/10, trong đó 11 vụ xảy ra trong 4 ngày gần nhất. Ngày 13/10, một tàu container và một tàu chở dầu bị các vật thể chưa xác định tấn công.
Trong báo cáo ngày 11/10, Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp (JMIC) đánh giá nguy cơ đối với tàu thương mại tại khu vực vẫn ở mức “nghiêm trọng”, cấp độ cao thứ hai trong hệ thống đánh giá. Các hoạt động đáng chú ý gồm thiết bị bay không người lái xuất hiện, giám sát tàu thương mại và liên lạc qua sóng vô tuyến hàng hải.
Iran cho rằng các biện pháp hạn chế và tấn công tàu thuyền nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, thực hiện quyền tự vệ trước cuộc chiến do Mỹ và Israel tiến hành. Tehran đồng thời tuyên bố sẽ làm gián đoạn cơ chế trung chuyển dầu do Mỹ hỗ trợ, giúp các nước vùng Vịnh duy trì xuất khẩu năng lượng qua eo biển.
Trước khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, trung bình khoảng 125 tàu thương mại cỡ lớn đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Tuyến hàng hải này đảm nhiệm vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Sau khi Iran đóng cửa eo biển để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Washington cũng duy trì phong tỏa các cảng của Iran.
Trong tháng 9, lượng dầu từ các nước vùng Vịnh, không tính dầu Iran, vận chuyển qua Hormuz đã phục hồi lên hơn 81% mức trước chiến sự. Theo Kpler, trong 14 ngày của tháng này, tổng lượng dầu thô xuất khẩu từ khu vực Trung Đông rộng hơn cũng vượt mức trước chiến sự. Nhờ sự hỗ trợ của Hải quân Mỹ, ngày càng nhiều tàu chở dầu trở lại tuyến hàng hải này.
Tuy nhiên, nguy cơ bị tấn công khiến doanh nghiệp vận tải phải trả phụ cấp rủi ro cao cho thủy thủ đoàn, trong khi phí bảo hiểm tiếp tục ở mức cao. Một số nhà phân tích nghi ngờ các nước vùng Vịnh có thể đã trả tiền cho Iran để tàu chở dầu được đi qua khu vực.
Lưu lượng vận chuyển gần đây tiếp tục giảm mạnh. Kpler cho biết, ngày 11/10, chỉ có 2,9 triệu thùng dầu đi qua eo biển Hormuz, mức thấp nhất trong tháng, trong khi ngày 8/10 con số này đạt gần 20,8 triệu thùng. Mức trung bình trước chiến sự là 17,1 triệu thùng/ngày.
Trước những diễn biến trên, giá dầu Brent giao kỳ hạn tăng 0,89 USD, tương đương 0,8%, lên 106,58 USD/thùng lúc 0 giờ 30 phút GMT ngày 14/10. Trong phiên trước đó, dầu Brent chốt ở mức 105,69 USD/thùng, còn dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) đạt 94,14 USD/thùng.
Ngày 14/10, một quan chức quân đội Mỹ cho biết Iran đã điều chỉnh chiến thuật sau khi Mỹ phá hủy phần lớn năng lực radar của nước này. Theo quan chức trên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sử dụng người quan sát không vũ trang trên các xuồng nhỏ để xác định mục tiêu, trong đó có tàu hải quân Mỹ, rồi chuyển thông tin cho lực lượng này.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) bác bỏ tuyên bố của chỉ huy IRGC rằng Iran kiểm soát eo biển Hormuz và sẽ đánh chìm tàu chiến Mỹ tiến vào khu vực. CENTCOM khẳng định lực lượng Mỹ cùng các đối tác khu vực đang kiểm soát tuyến hàng hải, đồng thời cho biết đã hỗ trợ các đối tác vùng Vịnh vận chuyển hơn 19 triệu thùng dầu thô qua eo biển trong ngày 12/10.
Ngược lại, ông Mohsen Rezaei, quan chức phụ trách an ninh Iran, cáo buộc Mỹ phối hợp với quân đội Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), sử dụng tàu nhỏ chuyển dầu sang các tàu chở dầu lớn hơn. Tehran tuyên bố cơ chế này đã trở thành mục tiêu tấn công, đồng thời cho biết đã tấn công 5-6 tàu tham gia mỗi đêm trong nhiều tuần.
Iran cũng nói Mỹ đã chấp nhận một số trong 7 điều kiện Tehran đưa ra để mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, phản hồi của Washington chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu. Tehran khẳng định chỉ có thể đạt thỏa thuận khi toàn bộ điều kiện được chấp thuận.
Theo ông Chris Featherstone, nhà khoa học chính trị tại Đại học York (Anh), chính quyền Tổng thống Donald Trump chưa có động thái thúc đẩy đàm phán tiếp theo hoặc tìm kiếm thêm sự hỗ trợ từ các bên trung gian tiềm năng như Qatar và Pakistan. Iran có thể coi đây là thời điểm thuận lợi để gia tăng sức ép với Washington.
Dù vậy, ông Featherstone nhận định Iran chưa thể kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz. Các cuộc tấn công của Tehran chủ yếu nhằm cho thấy Mỹ cũng chưa thể kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này. Diễn biến có thể khiến các đồng minh gia tăng sức ép, yêu cầu Washington tìm kiếm giải pháp ổn định khu vực.
H.A (theo TTXVN)
.jpg "Mỹ kêu gọi vùng Vịnh xây dựng tuyến vận chuyển dầu mới để tránh eo biển Hormuz")
