Qua bàn tay và tâm huyết của các nghệ nhân, nghề truyền thống được gìn giữ, trao truyền và tiếp tục hiện diện trong đời sống Hải Phòng hôm nay.

Giữa nhịp sống hiện đại, ở làng nghề điêu khắc gỗ Bảo Hà, xã Vĩnh Hải, tiếng đục, tiếng đẽo vẫn vang lên trong những xưởng sản xuất. Nghệ nhân Tô Văn Hữu, hậu duệ đời thứ 13 của cụ Tô Phú Vượng - người được truyền tụng từng vào cung chế tác ngai vàng - vẫn miệt mài với từng thớ gỗ, đường chạm, tiếp nối truyền thống gia đình qua nhiều thế hệ. Gắn bó với nghề từ nhỏ, ông từng tạo tác tượng các nhân vật lịch sử, văn hóa như Đô đốc Quận công Hoa Như Thành, Tiến sĩ Lê Đức Liêu...
Với ông Hữu, một pho tượng đẹp không chỉ tinh xảo ở đường nét mà còn phải thể hiện được cốt cách, thần thái nhân vật. “Phải thổi được sức sống vào pho tượng, khiến người xem có cảm giác như đang gặp một người thật!”, ông Hữu chia sẻ. Tình yêu nghề ấy được ông truyền lại cho hai người con trai Tô Văn Thắng và Tô Văn Thưởng. Cùng cha làm nghề, họ tiếp tục học hỏi kỹ thuật truyền thống, đồng thời tìm tòi cách hoàn thiện sản phẩm để đáp ứng thị hiếu đa dạng.
Cũng dành nhiều tâm huyết với nghề truyền thống, nghệ nhân trẻ Nguyễn Công Đạt ở làng khắc in mộc bản Thanh Liễu, phường Tân Hưng, lựa chọn một con đường đặc biệt: lần tìm, phục dựng lịch sử làng nghề. Bắt đầu tìm hiểu nghề từ năm 2010, Đạt học chữ Hán, đọc tư liệu cổ, tìm đến các đền, chùa, thư viện để khảo cứu những dấu tích còn lại. Anh đã đến hơn 100 ngôi chùa, tiếp cận các bộ kinh và bản in, đồng thời ghi chép bút tích của hơn 200 nghệ nhân từng sống, làm việc tại Thanh Liễu.
Qua quá trình sưu tầm, đối chiếu tư liệu, Nguyễn Công Đạt tìm thấy nhiều dấu mốc cho thấy vị thế của những người thợ Thanh Liễu trong lịch sử nghề khắc in mộc bản, từ việc vào kinh thành Huế phục vụ triều Nguyễn đến tham gia khắc các bộ kinh lớn tại nhiều ngôi chùa. Với anh, việc phục dựng lịch sử nghề không chỉ để hiểu rõ hơn về nghề mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng.
Tiếp nối truyền thống hơn 300 năm ở làng nghề điêu khắc gỗ Đông Giao, xã Cẩm Giang, những người thợ trẻ bên cạnh việc duy trì kỹ thuật chạm khắc, còn chủ động đổi mới mẫu mã, ứng dụng công nghệ, mở rộng kênh tiếp cận khách hàng. Nghệ nhân trẻ Vũ Xuân Tuấn Anh chia sẻ: “Tôi muốn dùng đam mê của mình để góp phần gìn giữ nghề truyền thống của quê hương…”.
Ở các làng nghề truyền thống của Hải Phòng, mỗi nghệ nhân có một cách giữ nghề riêng: người trực tiếp làm ra sản phẩm, người miệt mài nghiên cứu, phục dựng tư liệu, người tìm cách đổi mới để nghề không bị tụt lại phía sau. Điểm chung của họ là tình yêu và trách nhiệm với di sản quê hương. Tuy nhiên, để những giá trị ấy được lan tỏa rộng hơn, bên cạnh nỗ lực của từng nghệ nhân, các làng nghề cần thêm cơ hội quảng bá, kết nối và hỗ trợ phát triển.

Cơ hội ấy đang được mở ra qua các hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại và giao lưu nghề nghiệp. Tại Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026, tổ chức tại Hà Nội từ ngày 13 đến 16/11/2026, Hải Phòng có 3 làng nghề tham gia, gồm gốm Chu Đậu, thêu ren Xuân Nẻo và khắc in mộc bản Thanh Liễu.
Với lịch sử khoảng 600 năm, gốm Chu Đậu, xã Thái Tân, mang phong cách mỹ thuật đặc trưng, kết hợp kỹ thuật chế tác tinh xảo với những họa tiết giàu bản sắc. Dịp này, Công ty CP Gốm Chu Đậu dự kiến giới thiệu các sản phẩm gốm mỹ nghệ cao cấp cùng 5 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia. Đơn vị cũng nghiên cứu mẫu mã mới, đưa những họa tiết mang dấu ấn Hải Phòng vào sản phẩm để quảng bá thương hiệu.
Ông Nguyễn Huy Kiên, Phó Tổng Giám đốc Công ty cho biết: “Đây là dịp để sản phẩm gốm Chu Đậu tiếp cận rộng hơn với công chúng, đối tác trong nước và quốc tế”. Ở làng thêu ren Xuân Nẻo, xã Đại Sơn, Nghệ nhân ưu tú Phạm Thị Hòa dự kiến mang đến Festival những sản phẩm tinh xảo cùng đội ngũ thợ lành nghề để trình diễn kỹ thuật thêu trực tiếp. Bà mong muốn khách tham quan không chỉ chiêm ngưỡng sản phẩm hoàn thiện mà còn cảm nhận được sự công phu trong từng đường kim, mũi chỉ.
Không chỉ có mặt tại các sự kiện lớn, việc quy tụ và tôn vinh nghệ nhân cũng là một cách tạo động lực để làng nghề duy trì sức sống. Theo ông Nguyễn An Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Hải Phòng thông tin, sau hợp nhất, thành phố có gần 100 làng nghề. Sau khi rà soát, giảm số làng nghề không còn đáp ứng tiêu chí, số hiện còn khoảng 50 làng nghề.
“Từ sau ngày 1/7/2025 đến nay, Hiệp hội đã thành lập cơ sở tại phía Tây Hải Phòng nhằm quy tụ các làng nghề vào một “mái nhà chung”, đồng thời công nhận hơn 50 nghệ nhân “Bàn tay vàng”, ghi nhận những người có đóng góp nổi bật, đồng thời khuyến khích lớp trẻ tiếp nối nghề truyền thống”, ông Hưng cho biết.
Ông Dương Minh Đoàn, Bí thư Chi bộ Hợp tác xã thủ công mỹ nghệ xã Vĩnh Hải băn khoăn, hoạt động sản xuất tại nhiều làng nghề còn nhỏ lẻ, thiếu đầu mối kết nối, trong khi việc đón khách tham quan, giới thiệu sản phẩm và tổ chức trải nghiệm cũng cần có sự phối hợp bài bản hơn. “Chúng tôi mong muốn có một đầu mối để kết nối các nghệ nhân, cơ sở sản xuất, đồng thời điều phối hoạt động quảng bá và du lịch trải nghiệm tại địa phương”, ông Đoàn tâm tư.
Theo đề xuất, trung tâm có thể tập hợp thông tin về nghệ nhân, ngành nghề và năng lực sản xuất; kết nối các hộ, nhóm thợ, hợp tác xã với doanh nghiệp, thị trường; đồng thời tổ chức trưng bày, giới thiệu sản phẩm, đón khách tham quan và xây dựng các hoạt động trải nghiệm nghề. Đây cũng là nơi lưu giữ tư liệu, kỹ thuật, bí quyết nghề, hỗ trợ việc truyền dạy cho thế hệ kế tiếp…
HẢI HẬU