Giữ nghề, không chỉ giữ danh hiệu

UBND thành phố vừa ban hành Quyết định số 3882/QĐ-UBND ngày 21/9/2026 về việc thu hồi danh hiệu làng nghề, bằng công nhận làng nghề đối với 28 làng nghề trên địa bàn thành phố Hải Phòng. Phía sau những tấm bằng được đề nghị thu hồi là câu chuyện về những nghề đang mai một và bài toán giữ nghề trong đời sống mới.

Qua rà soát 60 làng nghề, thành phố Hải Phòng vừa xác định 28 làng nghề không còn đáp ứng các tiêu chí bắt buộc về tỷ lệ hộ làm nghề và hiệu quả kinh tế - xã hội, đồng thời, không còn khả năng phục hồi, phát triển. Thành phố đang giao cơ quan chuyên môn hoàn thiện hồ sơ, tham mưu thực hiện thủ tục thu hồi bằng công nhận theo quy định.

Nhìn vào danh sách 28 làng nghề, có thể gặp những cái tên gắn với những nghề từng rất quen thuộc như: mộc, thêu ren, mây tre đan, bánh đa, làm hương, chế biến thực phẩm, rèn... Nhiều nghề từng gắn với sinh kế của nhiều gia đình nhưng giờ đây, người theo nghề thưa dần, sản phẩm ít dần, thu nhập từ nghề không còn đủ sức giữ chân người dân. Đáng chú ý, cả 28 làng nghề trong diện đề nghị thu hồi đều không đạt tiêu chí về tỷ lệ hộ làm nghề và hiệu quả kinh tế - xã hội. Có 13 làng không có phương án bảo vệ môi trường và một làng nghề nuôi trồng thủy sản không còn phù hợp với quy hoạch chung của địa phương. Do đó, việc rà soát và thu hồi danh hiệu đối với những làng nghề thực sự không còn đáp ứng tiêu chí là cần thiết. Không thể để danh hiệu tồn tại trên giấy trong khi thực tế sản xuất đã thay đổi.

Làng nghề không chỉ là một địa danh có tên trong danh sách quản lý. Đó còn là kỹ thuật sản xuất được truyền từ đời này sang đời khác, là kinh nghiệm của người thợ, là mẫu mã sản phẩm và những câu chuyện hình thành nên bản sắc của mỗi vùng quê. Vì vậy, bảo tồn làng nghề không nên đồng nghĩa với việc cố giữ bằng được danh hiệu làng nghề. Điều cần giữ là những giá trị được duy trì cùng đời sống hiện đại.

Đây cũng là điểm đáng chú ý trong cách Hải Phòng xử lý kết quả rà soát lần này. Cùng với 28 làng nghề được đề nghị thu hồi danh hiệu, thành phố xác định 27 làng nghề đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí để tiếp tục bảo tồn, duy trì và phát triển. Đặc biệt, 23 làng nghề tuy chưa đạt đủ tiêu chí nhưng được xác định cần thiết bảo tồn sẽ được xây dựng lộ trình từng bước hoàn thiện.

Một thành phố hiện đại vẫn cần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống. Nếu được tổ chức lại phù hợp, nhiều làng nghề có thể phát triển sản phẩm văn hóa, du lịch, quà tặng, hàng thủ công có giá trị hoặc tạo sinh kế cho một bộ phận người dân. Ngược lại, nếu chỉ để nghề tồn tại trong hồ sơ, biển hiệu thì sự mai một chỉ là vấn đề thời gian. Bởi vậy, điều cần thiết sau đợt rà soát này cần xác định rõ, nghề nào thực sự còn sức sống, nghề nào có khả năng phục hồi, nghề nào cần bảo tồn vì giá trị văn hóa.

Có thể một ngày, một làng nghề không còn đủ điều kiện để được công nhận. Tuy nhiên, nếu nghề vẫn được duy trì, kỹ thuật vẫn được trao truyền, sản phẩm vẫn được làm ra và có thị trường tiêu thụ, thì giá trị của làng nghề vẫn được bảo tồn và phát huy. Ngược lại, nếu danh hiệu vẫn được giữ trên giấy nhưng nghề không còn người kế nghiệp, sản phẩm không còn được sản xuất, không tạo ra giá trị kinh tế và xã hội, thì việc duy trì danh hiệu cũng không còn nhiều ý nghĩa. Vì vậy, việc thu hồi 28 danh hiệu không nên được xem là dấu chấm hết đối với các làng nghề. Đây là dịp để thành phố rà soát, đánh giá thực chất và xác định hướng bảo tồn, phát triển làng nghề phù hợp với yêu cầu của giai đoạn mới.