Gỡ vướng mặt bằng các công trình xây dựng không phép

Chưa đồng thuận

Dự án chỉnh trang đô thị tại khu vực bến xe Lạc Long cũ được HĐND thành phố quyết định chủ trương tại Nghị quyết số 02/2023/NQ-HĐND năm 2023 với tổng mức đầu tư hơn 196 tỷ đồng bằng nguồn vốn ngân sách thành phố. Dự án có diện tích phải thu hồi hơn 22.000 m² đất, liên quan đến 7 tổ chức và 41 hộ dân. Tháng 6/2024, UBND quận Hồng Bàng (nay là phường Hồng Bàng) có thông báo thu hồi đất. Đến nay, dự án còn vướng mắc trong tính toán hỗ trợ đối với công trình, vật kiến trúc của Công ty CP Vận tải thủy số 3.

Luật Đất đai 2024 quy định rõ, tài sản được tạo lập trái quy định pháp luật hoặc sau khi có thông báo thu hồi đất sẽ không được bồi thường. Tuy nhiên, doanh nghiệp đề nghị được đền bù, hỗ trợ đối với công trình xây dựng không có giấy phép. Lý do, công trình xây dựng này nằm trong phần diện tích Công ty CP Vận tải thủy số 3 ký hợp đồng thuê nhà thuộc sở hữu nhà nước với Công ty TNHH một thành viên Quản lý và Kinh doanh nhà Hải Phòng. Công trình dù không có giấy phép, nhưng khi xây dựng, công ty có thông báo với Công ty TNHH một thành viên Quản lý và Kinh doanh nhà.

Việc không đền bù với công trình xây dựng, vật kiến trúc được tạo lập không phép cũng đang là lý do khiến nhiều hộ dân ở xã Kiến Thụy chưa đồng thuận phương án đền bù, giải phóng mặt bằng. Theo Phó giám đốc Ban Quản lý dự án khu vực Kiến Thụy Nguyễn Văn Tuấn: Hiện nay, đơn vị gặp khó khăn trong kiểm kê, lập phương án tính toán đối với công trình xây dựng trên đất vườn tạp. Phần đất này có nguồn gốc đất thổ cư. Tại thời điểm trước năm 2001, nhiều hộ dân có vài trăm tới cả nghìn m² đất thổ cư, ở ổn định trước ngày 15/10/1993, không có tranh chấp. Nhưng khi làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu, hộ dân chỉ được công nhận 200 m² đất ở; phần diện tích còn lại ghi là đất vườn tạp. Trong quá trình sử dụng, không ít hộ dân xây dựng nhà ở trên phần đất được ghi là vườn tạp. Khi kiểm kê, lập phương án bồi thường, đối chiếu hồ sơ đất đai, người dân không được tính toán bồi thường hỗ trợ, do tạo lập công trình chưa được cấp phép trên đất nông nghiệp.

Tại nhiều xã, phường của thành phố cũng có tình trạng như ở khu vực các xã thuộc huyện Kiến Thụy trước đây. Đáng chú ý, công trình xây dựng người dân được hình thành từ khoảng 20 năm trước, không có tranh chấp.

Vận dụng chính sách, bảo đảm quyền lợi

Theo Luật Đất đai 2024, đối với công trình tạo lập không phép sẽ không được bồi thường; địa phương có thể hỗ trợ chi phí tháo dỡ hoặc di dời công trình. Nhưng mức hỗ trợ này thường thấp hơn nhiều so với giá trị xây dựng mới công trình. Thực tế cho thấy cần có cách tiếp cận, hướng giải quyết phù hợp đối với từng nhóm công trình tạo lập không phép.

Theo chuyên viên Phòng Kinh tế, hạ tầng, đô thị phường Hồng Bàng Nguyễn Văn Khánh: Hiện nay, trong quá trình kiểm kê, lập phương án đền bù tại nhiều dự án, chính quyền địa phương gặp một số trường hợp hộ dân xây dựng nhà ở thời điểm trước năm 2006 nhưng không xin cấp phép xây dựng. Nếu xác định là công trình tạo lập không phép, người dân sẽ chỉ được đền bù về đất mà không được bồi thường công trình, vật kiến trúc.

Tại điều 148 Luật Đất đai 2024, trường hợp gia đình, cá nhân có nhà ở trước ngày 1/7/2006 mà không có giấy tờ quy định, không có tranh chấp thì được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. Vậy, có thể vận dụng quy định này để công nhận tính hợp pháp công trình không phép hình thành trước ngày 1/7/2006, trên thửa đất có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương xây dựng dự thảo Luật Đất đai 2024 sửa đổi, dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp vào tháng 10/2025. Dự thảo tập trung tháo gỡ những vướng mắc trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Theo ông Võ Anh Tuấn, Phó cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) vấn đề bồi thường khi thu hồi đất đang là nội dung nhiều ý kiến tranh luận. Người dân khi thu hồi đất chịu nhiều ảnh hưởng, vì vậy cần tính toán phương án thỏa đáng, hợp lý, bảo đảm quyền lợi, hạn chế khiếu nại, tạo sự đồng thuận.

Giải phóng mặt bằng luôn là khâu khó, đặc biệt với công trình xây dựng không phép. Để bảo đảm quyền lợi chính đáng của tổ chức, cá nhân có đất bị thu hồi, cần phân loại, đánh giá toàn diện, từ đó xây dựng cơ chế đền bù công bằng, khả thi; đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi chính sách.