Hải Phòng cần những 'đặc sản văn hóa số'

Mỗi địa phương đều có những giá trị văn hóa tạo nên bản sắc riêng. Nhưng trong kỷ nguyên số, lợi thế ấy không chỉ được đo bằng số lượng di sản, lễ hội hay làng nghề đang sở hữu, mà còn ở khả năng chuyển hóa thành những sản phẩm có thể tiếp cận đông đảo công chúng trên môi trường số.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển công nghiệp văn hóa trở thành một trong những động lực phát triển của đất nước. Mới đây, Nghị định số 277/2026/NĐ-CP của Chính phủ về hạ tầng văn hóa số tiếp tục cụ thể hóa định hướng đó, tạo hành lang để phát triển các sản phẩm, dịch vụ văn hóa trên môi trường số. Điều đáng chú ý là trọng tâm không dừng ở việc số hóa hay xây dựng cơ sở dữ liệu, mà hướng tới khai thác các nguồn lực văn hóa để hình thành những sản phẩm có giá trị và sức lan tỏa.

Từ đó, câu hỏi đặt ra với mỗi địa phương không còn là đã số hóa được bao nhiêu di tích, hiện vật, mà sẽ tạo ra những sản phẩm số nào từ chính kho tàng văn hóa của mình.

Hải Phòng sở hữu hệ thống di sản, lễ hội, làng nghề và ẩm thực phong phú, từ di sản thế giới Côn Sơn - Kiếp Bạc; các khu di tích quốc gia đặc biệt như Văn miếu Mao Điền, Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, khu tưởng niệm Vương triều Mạc, Bạch Đằng Giang đến các lễ hội, làng nghề và sản vật đặc trưng như Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc, Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, Lễ hội Hoa Phượng Đỏ, gốm Chu Đậu, bánh đa cua Hải Phòng, bánh đậu xanh Hải Dương, vải thiều Thanh Hà... Mỗi giá trị văn hóa đều chứa đựng những câu chuyện riêng, tạo nguồn chất liệu phong phú để phát triển các sản phẩm văn hóa số.

Trên thực tế, Hải Phòng đang từng bước xây dựng nền tảng cho các sản phẩm văn hóa số. Đến cuối năm 2025, hình ảnh, dữ liệu và nội dung thuyết minh tại 40 điểm tham quan, di tích đã được số hóa và tích hợp trên ứng dụng Hải Phòng Go, giúp người dân, du khách dễ dàng tiếp cận thông tin về các điểm đến trên môi trường số. Thành phố cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành số hóa 100% di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn.

Trên nền tảng dữ liệu đó, một số sản phẩm ứng dụng công nghệ số đã bắt đầu được triển khai. Tour đêm “Dấu thiêng Hàng Kênh” là một ví dụ tiêu biểu khi kết hợp không gian di sản với công nghệ trình chiếu 3D mapping và nghệ thuật trình diễn, mang đến cách tiếp cận mới đối với những câu chuyện lịch sử.

Đây là bước chuyển từ việc giới thiệu di sản sang tạo ra trải nghiệm văn hóa cho công chúng. Đó là nền tảng quan trọng, nhưng chưa phải đích đến.

Việc một di tích được số hóa chưa đồng nghĩa với việc di tích đó sẽ được nhiều người biết đến hơn. Một lễ hội được đưa lên nền tảng số cũng chưa thể tự tạo ra sức lan tỏa. Giá trị của dữ liệu chỉ thực sự được phát huy khi tiếp tục được sáng tạo thành những sản phẩm phù hợp với cách tiếp nhận của công chúng hôm nay, để câu chuyện về một vùng đất không chỉ được lưu giữ mà còn được chia sẻ, trải nghiệm và ghi nhớ.

Tại nhiều địa phương, hướng đi này cũng đang dần hình thành. Huế phát triển các sản phẩm tham quan số, trải nghiệm thực tế ảo gắn với quần thể di tích Cố đô Huế; Bảo tàng Quảng Ninh ứng dụng công nghệ trình chiếu, thuyết minh đa phương tiện nhằm tăng tính tương tác trong hoạt động trưng bày. Những mô hình này cho thấy công nghệ đang mở ra nhiều cách thức mới để công chúng tiếp cận và trải nghiệm văn hóa.

Đây cũng chính là điểm mới trong cách tiếp cận của Nghị định 277. Hạ tầng văn hóa số không chỉ phục vụ lưu trữ, quản lý mà còn tạo nền tảng để dữ liệu được kết nối, khai thác và phát triển thành các sản phẩm, dịch vụ văn hóa. Khi đó, lợi thế của mỗi địa phương không chỉ nằm ở những gì đang sở hữu, mà còn ở khả năng biến di sản thành những giá trị mới trên môi trường số.

Nghị quyết 80 mở ra mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa, còn Nghị định 277 tạo thêm điều kiện để hiện thực hóa mục tiêu đó. Điều đáng chờ đợi sau những chính sách này là sẽ có thêm bao nhiêu sản phẩm văn hóa số mang đậm dấu ấn địa phương. Đó mới là những “đặc sản văn hóa số” mà mỗi vùng đất cần tạo dựng để khẳng định bản sắc và sức cạnh tranh trong kỷ nguyên số.