Không tăng biên chế - Động lực đổi mới quản trị công

Việc Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định chủ trương cơ bản không tăng biên chế cán bộ, công chức giai đoạn 2022 - 2026, đồng thời giảm tối thiểu 10% biên chế sự nghiệp hưởng lương từ ngân sách nhà nước không chỉ là yêu cầu về tinh gọn bộ máy mà còn là thông điệp mạnh mẽ về đổi mới tư duy quản trị công - hiệu quả của nền hành chính không đo bằng số lượng con người, mà bằng chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Thời gian qua, khi khối lượng công việc tăng lên, không ít nơi có tâm lý đề xuất bổ sung biên chế như một giải pháp quen thuộc. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, bộ máy đông chưa chắc mạnh, nhiều người chưa đồng nghĩa với hiệu quả cao.

Nếu quy trình còn chồng chéo, công nghệ chưa được ứng dụng đồng bộ, trách nhiệm chưa được phân định rõ ràng, việc tăng thêm nhân lực cũng khó tạo ra chuyển biến thực chất.

Kết luận số 28-KL/TW của Bộ Chính trị đặt ra nguyên tắc rất rõ, chỉ tăng biên chế khi thành lập tổ chức mới hoặc được giao thêm nhiệm vụ; đồng thời gắn tinh giản biên chế với sắp xếp tổ chức bộ máy, cải cách tiền lương, cơ cấu lại đội ngũ, thu hút người có năng lực và chấm dứt tình trạng tự giao vượt biên chế.

Đây không chỉ là bài toán giảm số lượng, mà là quá trình cơ cấu lại nguồn lực để bộ máy vận hành khoa học và hiệu quả hơn.

Thực tế sau một năm vận hành chính quyền 3 cấp càng cho thấy yêu cầu đó trở nên cấp thiết.

Theo Bộ Nội vụ, cả nước hiện có hơn 147.000 cán bộ, công chức cấp xã. Trong đó gần 36% được điều động từ cấp tỉnh, cấp huyện cũ về cơ sở để hỗ trợ tiếp nhận nhiệm vụ mới. Song, mới khoảng 53% số cán bộ, công chức cấp tỉnh và khoảng 30% số cán bộ, công chức cấp xã được đánh giá đáp ứng đầy đủ yêu cầu trong điều kiện tổ chức bộ máy mới.

Những con số này phản ánh thực tế không phải là thiếu người, mà là chất lượng nguồn nhân lực và năng lực thích ứng với yêu cầu quản trị mới.

Tại Hải Phòng đến cuối tháng 5/2026, toàn thành phố có hơn 3.200 biên chế cán bộ, công chức khối đảng, cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, phường, đặc khu. Số biên chế khối chính quyền là trên 8.500 người. Trong đó, cấp thành phố trên 2.500 người, cấp xã hơn 6.000 người.

Tại hội nghị sơ kết 1 năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều địa phương phản ánh, chất lượng cán bộ, công chức còn hạn chế.

Số cán bộ, công chức từ phường, xã cũ chuyển về công tác tại cấp xã mới còn chiếm số lượng lớn (40 - 50% số cán bộ, công chức hiện có).

Nhiều cán bộ, công chức thiếu kinh nghiệm, kỹ năng trong công tác nên có lúc, có việc chưa bắt kịp công việc trong tình hình mới. Một số địa phương còn thiếu biên chế so với chỉ tiêu giao.

Chủ trương không tăng biên chế chắc chắn sẽ khiến áp lực công việc tại nhiều cơ quan, nhất là cấp xã sẽ lớn hơn. Nhưng áp lực ấy cũng chính là động lực để đổi mới. Và để đổi mới, nâng cao hiệu quả quản trị công, mỗi cán bộ, công chức không thể tiếp tục xử lý hồ sơ theo phương thức thủ công khi dữ liệu đã được số hóa.

Một cơ quan không thể duy trì quy trình nhiều tầng nấc nếu có thể rút ngắn bằng môi trường điện tử. Một đơn vị cũng không thể giữ tư duy "đông người để chia việc", mà phải hướng tới "ít người nhưng làm việc chuyên nghiệp, hiệu quả hơn". Mỗi cán bộ phải trở thành một mắt xích tạo ra giá trị, chứ không chỉ là một vị trí trong bộ máy.

Đó cũng là lý do Bộ Chính trị yêu cầu rà soát, điều chuyển biên chế gắn với phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và cải cách hành chính. Biên chế cần được phân bổ theo nhu cầu thực tế, chuyển từ nơi sử dụng chưa hiệu quả sang nơi đang quá tải, thay vì giữ tư duy bình quân hoặc cào bằng.

Không tăng biên chế vì thế không nên nhìn nhận là sức ép đơn thuần. Nếu biết tận dụng, đây sẽ là cơ hội để các cơ quan rà soát lại chức năng, loại bỏ những khâu trung gian, chuẩn hóa quy trình, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số và xây dựng đội ngũ thực sự tinh thông, trách nhiệm. Khi đó, hiệu quả quản trị sẽ được nâng lên mà không phụ thuộc vào việc bộ máy có bao nhiêu người.