Nỗ lực bứt phá, đưa Hải Phòng trở thành trọng điểm kinh tế biển của cả nước

(HPĐT)- Biển, đảo đã tạo cho Hải Phòng vị thế địa chính trị, địa kinh tế và địa văn hóa rất đặc biệt. Thành phố có tiềm năng và lợi thế phát triển to lớn, mang tính khác biệt so với các khu vực ven biển khác, trở thành “cửa ngõ” giao thương quốc tế hướng biển ở khu vực phía Bắc. “Yếu tố biển” in đậm trong suốt quá trình hình thành, xây dựng và phát triển của Hải Phòng, luôn tiên phong và ghi nhiều dấu ấn trong từng thời kỳ phát triển đất nước. Để hiện thực hóa các mục tiêu Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, thành phố cần tiếp tục tái cơ cấu các ngành/nghề kinh tế biển gắn với chuyển đổi xanh và tổ chức lại không gian kinh tế biển-ven biển.

Tiềm năng, lợi thế vượt trội

Với vị trí, lợi thế riêng có, Hải Phòng luôn được xem là thành phố cảng, là cửa chính ra biển của thủ đô Hà Nội và miền Bắc, là trung tâm nghề cá, trung tâm công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch, là cực tăng trưởng quan trọng trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, cũng như Đông Bắc Việt Nam. Hải Phòng nằm ở nút giao của hai hành lang và một vành đai kinh tế hợp tác phát triển giữa Việt Nam và Trung Quốc, nên thuận lợi trong hội nhập và hợp tác kinh tế thế giới, nhất là với các nước khu vực Đông Á. Vì vậy, Hải Phòng có nhiều lợi thế về phát triển kinh tế biển và trên thực tế kinh tế biển chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu kinh tế của thành phố.

Nhận thức rõ vị trí chiến lược và để Hải Phòng phát triển đúng tầm, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 32- NQ/TW (năm 2003) về “Xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Năm 2013, Bộ Chính trị có Kết luận số 72-KL/TW về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 32- NQ/TW theo hướng xây dựng Hải Phòng thành “thành phố cảng xanh”. Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết 32, năm 2019, Bộ Chính trị tiếp tục ban hành Nghị quyết số 45-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết 45 xác định nhiều mục tiêu lớn, trong đó mục tiêu đến năm 2025, Hải Phòng cơ bản hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa,…; là trọng điểm kinh tế biển của cả nước, trung tâm dịch vụ logistics quốc gia; trung tâm đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng và phát triển khoa học - công nghệ biển của cả nước; trung tâm nghề cá, dịch vụ hậu cần nghề cá và tìm kiếm cứu nạn khu vực phía Bắc; Cát Bà, Đồ Sơn cùng với Hạ Long trở thành trung tâm du lịch quốc tế... Đây là cơ hội để Hải Phòng tái cấu trúc nền kinh tế, bao gồm kinh tế biển, góp phần thực hiện Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Bám sát những mục tiêu nói trên, tốc độ tăng trưởng kinh tế của thành phố luôn đạt mức cao so với bình quân chung của cả nước, 5 năm gần đây, mức tăng trung bình 13,94%/năm và được xác định là cực tăng trưởng của tam giác kinh tế Hà Nội- Hải Phòng- Quảng Ninh. Đến nay, dư địa phát triển của Hải Phòng vẫn dựa vào các “trục” chủ đạo là cảng biển, đô thị, biển đảo, công nghiệp công nghệ cao, thương mại, du lịch và dịch vụ. Hải Phòng cũng là một trong 5 cụm khu kinh tế ven biển được Chính phủ ưu tiên đầu tư. Cùng với tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng trở thành một trong bốn trung tâm du lịch biển của Việt Nam, với tiềm năng phát triển du lịch sinh thái biển, đảo gắn với các khu bảo tồn thiên nhiên ở khu vực quần đảo đá vôi Cát Bà-Long Châu và đảo Bạch Long Vĩ.

Định hướng phát huy tiềm năng kinh tế biển

Qua 5 năm thực hiện Nghị quyết số 45-NQ/TW của Bộ Chính trị, bên cạnh những thành tựu phát triển kinh tế biển rất đáng ghi nhận, Hải Phòng gặp không ít khó khăn, thách thức chung và những hạn chế riêng liên quan tới phát triển xanh và bền vững trong thời gian tới. Đó là những vấn đề về thiên tai, về biến đổi khí hậu, nước biển dâng; những tác động từ hoạt động phát triển của các dự án cảng biển, khu công nghiệp, khu kinh tế biển - ven biển; mâu thuẫn lợi ích và xung đột không gian trong sử dụng, khai thác tài nguyên biển...

Nắm bắt cơ hội, khắc phục các thách thức và khó khăn, “biến thách thức thành cơ hội”, thành phố Hải Phòng đang là một trong số ít địa phương trong cả nước đi đầu trong quá trình chuyển đổi từ kinh tế biển “nâu” sang “xanh” để triển khai Kết luận số 72 và Nghi quyết 45-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố cảng xanh, đi đầu cả nước về công nghiệp hoá, hiện đại hóa. Để đạt được mục tiêu này, Hải Phòng cần tổ chức lại không gian biển và ven biển theo hướng phát triển kinh tế biển xanh và bền vững. Đồng thời, chú ý 4 yếu tố cơ bản giúp thành phố bứt phá ổn định trong dài hạn gồm: Phát triển nền kinh tế biển hiệu quả và bền vững; đầu tư cho khoa học biển và tăng cường năng lực công nghệ trong khai thác, sử dụng biển, đảo của các ngành kinh tế biển chủ chốt; xác lập cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý biển, đảo, vùng ven biển để giải quyết đồng bộ các mối quan hệ khác nhau trong phát triển (luôn cạnh tranh và xung đột); mở rộng hợp tác đa phương và hội nhập quốc tế để phát triển bền vững biển, đảo và kinh tế biển xanh.

Từ góc nhìn nói trên, Hải Phòng phải khai thác hiệu quả các “lợi thế tĩnh” (vị thế và tiềm năng vốn có) gắn với việc tạo dựng các “lợi thế động” (cơ chế, chính sách), khắc phục các “yếu thế”, từ đó chuyển yếu thế thành lợi thế và biến lợi thế thành lợi ích. Cụ thể, thành phố tiếp tục tạo cơ chế mở và môi trường đầu tư thuận lợi để thu hút mọi nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội biển; bảo toàn được nguồn vốn tự nhiên và văn hóa biển vốn có của thành phố nhằm phát huy lợi thế tĩnh vốn có; bảo vệ môi trường biển và chuyển từ “đối phó thụ động” sang “thích ứng chủ động” với biến đổi khí hậu và biến đổi đại dương; giảm phát thải và xử lý chất thải tại nguồn trên các khu vực đô thị, đảo và cảng; phát huy đầy đủ, có hiệu quả các nguồn lực bên trong, tranh thủ huy động và thu hút mạnh các nguồn lực bên ngoài để xây dựng nền kinh tế biển hiệu quả, xanh và bền vững ở thành phố.

Để phát huy hiệu quả, tạo đột phá trong xây dựng nền kinh tế biển xanh, bền vững, Hải Phòng nên sớm xây dựng Kế hoạch tổng thể với tầm nhìn dài hạn về khai thác, sử dụng biển, đảo của thành phố. Bên cạnh đó, triển khai Quy hoạch không gian biển quốc gia (theo Luật Quy hoạch 2017) với việc áp dụng công cụ “phân vùng chức năng biển” (Marine function zoning) dựa vào hệ sinh thái để cụ thể hóa, hiện thực hóa trong phạm vi vùng biển thành phố, từ đó phân bổ nguồn lực, tiến tới chấm dứt khai thác tự phát, thiếu hiệu quả, giảm thiểu mâu thuẫn trong sử dụng không gian biển. Ngoài ra, thành phố cần xây dựng và thực hiện quản lý tổng hợp vùng bờ biển theo chu kỳ 10 năm; chủ động nghiên cứu, thực thi các giải pháp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng; quản lý và xử lý hiệu quả vấn đề môi trường biển, trong đó có vấn đề sa bồi; tái cơ cấu kinh tế thủy sản gắn với bảo tồn, phục hồi đa dạng sinh học biển, các hệ sinh thái biển - ven biển và nguồn lợi thủy sản; đẩy mạnh phát triển khoa học - công nghệ biển gắn với đào tạo nguồn nhân lực biển chất lượng cao…

Biến văn hóa biển đặc trưng Hải Phòng không chỉ là “động lực tinh thần” mà phải trở thành “động lực phát triển”, cùng với phát huy truyền thống “Trung dũng, quyết thắng” của thành phố Hoa Phượng Đỏ, niềm tin vào những cơ hội mới, Hải Phòng sẽ bứt phá và đi đầu về kinh tế biển của cả nước đến năm 2030.