Phiên tòa trực tuyến, xu thế tất yếu trong cải cách tư pháp

Hiệu quả rõ ràng

Tháng 3/2026, nhiều phiên tòa trực tuyến tiếp tục được tổ chức tại các Tòa án nhân dân khu vực trên địa bàn thành phố, cho thấy sự chủ động và linh hoạt của các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc thích ứng với môi trường số.

Ngày 10/3/2026, Tòa án nhân dân khu vực 13 phối hợp Viện Kiểm sát nhân dân cùng cấp tổ chức phiên tòa trực tuyến đối với vụ án hình sự “Phạm Đăng Linh phạm tội tàng trữ trái phép chất ma tuý, quy định tại điểm c khoản 1 Điều 249 và giao cấu với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, quy định tại điểm a, d khoản 2 Điều 145 Bộ luật Hình sự”.

Phiên tòa được kết nối giữa điểm cầu trung tâm tại trụ sở Tòa án và điểm cầu thành phần tại Trại tạm giam công an thành phố, bảo đảm hình ảnh, âm thanh rõ ràng, thông suốt. Quá trình xét xử diễn ra nghiêm túc, đúng trình tự tố tụng. Hội đồng xét xử đã xem xét đầy đủ chứng cứ, đánh giá toàn diện các tình tiết của vụ án, trong đó có yếu tố nhân thân, hoàn cảnh và những chuyển biến tích cực của bị cáo sau khi phạm tội, từ đó đưa ra mức án dưới khung, thể hiện tính nghiêm minh nhưng vẫn bảo đảm tính nhân đạo của pháp luật.

Ngày 17/3/2026, Tòa án nhân dân khu vực 11 phối hợp Viện Kiểm sát nhân dân cùng cấp tổ chức phiên tòa xét xử sơ thẩm trực tuyến vụ án hình sự đối với bị cáo Nguyễn Xuân Tuân về tội trộm cắp tài sản theo quy định tại điểm g khoản 2 Điều 173 Bộ luật Hình sự. Phiên tòa được tổ chức với điểm cầu trung tâm tại trụ sở Tòa án và điểm cầu thành phần đặt tại trụ sở Phân trại tạm giam Tứ Kỳ thuộc Trại tạm giam số 2 Công an thành phố. Thông qua hệ thống trực tuyến, bị cáo tham gia đầy đủ, thành khẩn khai báo; các bên thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng một cách thuận lợi.

Dù được tổ chức không cùng địa điểm mà trên không gian mạng, các phiên tòa vẫn bảo đảm đầy đủ nguyên tắc tố tụng. Bị cáo, luật sư, bị hại và những người tham gia tố tụng có thể theo dõi toàn bộ diễn biến phiên tòa, thực hiện quyền tranh tụng, trình bày quan điểm như tại phiên tòa trực tiếp.

Thực tiễn cho thấy, việc ứng dụng công nghệ đã không làm thay đổi bản chất của hoạt động xét xử, mà ngược lại còn nâng cao tính công khai, minh bạch, đồng thời giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí cho các bên liên quan.

Đẩy mạnh trong năm 2026

Từ thực tiễn triển khai, phiên tòa trực tuyến đang chứng minh giá trị không chỉ ở sự thuận tiện, mà còn ở hiệu quả tổng thể đối với hoạt động tư pháp. Theo thống kê, năm 2025, Tòa án nhân dân 2 cấp thành phố đã tổ chức 447 phiên tòa trực tuyến và phối hợp với Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội tổ chức thêm 168 phiên. Việc thực hiện theo Nghị quyết 33/2021/QH15 đã giúp chuẩn hóa quy trình, bảo đảm cả về pháp lý và hạ tầng kỹ thuật.

Một trong những lợi ích rõ nét của hình thức này là tiết kiệm chi phí. Việc hạn chế dẫn giải bị cáo, nhất là trong các vụ án có bị cáo bị tạm giam ở xa, giúp giảm đáng kể chi phí cho ngân sách nhà nước, đồng thời bảo đảm an toàn trong quá trình di chuyển.

Thời gian giải quyết vụ án được rút ngắn. Các cơ quan tiến hành tố tụng có thể chủ động hơn trong việc bố trí lịch xét xử, giảm thiểu tình trạng hoãn phiên tòa do yếu tố khách quan như khoảng cách địa lý hay điều kiện đi lại.

Đối với người dân và những người tham gia tố tụng, lợi ích cũng rất thiết thực. Việc không phải di chuyển nhiều lần giúp tiết kiệm chi phí, công sức, đặc biệt trong các vụ việc có yếu tố liên tỉnh. Qua đó, quyền tiếp cận công lý được bảo đảm theo hướng thuận tiện, thực chất hơn.

Bà Nguyễn Thị Mai, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố đánh giá: Xét xử trực tuyến không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn phản ánh bước chuyển trong tư duy tổ chức hoạt động tư pháp. Khi được bảo đảm đầy đủ về hạ tầng và quy định pháp lý, các phiên tòa trực tuyến sẽ bảo đảm các nguyên tắc cốt lõi như công khai, tranh tụng, bình đẳng trước pháp luật, đồng thời nâng cao tính minh bạch và hiệu quả vận hành của hệ thống Tòa án.

Việc triển khai phiên tòa trực tuyến cho thấy sự chuyển đổi từ mô hình xét xử truyền thống sang mô hình xét xử số. Đây là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia. Đặc biệt, việc kết hợp phiên tòa trực tuyến với phiên tòa rút kinh nghiệm đã góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ tư pháp. Kiểm sát viên, Thẩm phán có thêm điều kiện rèn luyện kỹ năng tranh tụng, xét hỏi trong môi trường mới, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.

Năm 2026, ngành tòa án Hải Phòng xác định 5 mục tiêu lớn, trong đó tiếp tục đẩy mạnh xây dựng Tòa án điện tử, mở rộng tổ chức các phiên tòa trực tuyến, tăng cường ứng dụng dịch vụ công trực tuyến, hướng tới mục tiêu phục vụ người dân tốt hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn. Có thể khẳng định, phiên tòa trực tuyến không chỉ là giải pháp công nghệ, mà còn là bước tiến về chất lượng tư pháp. Khi được triển khai đồng bộ, đúng quy định và gắn với bảo đảm quyền con người, quyền công dân, mô hình này sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, minh bạch, hiện đại vì công lý và lợi ích của nhân dân.