Siết chặt quản lý xuất bản về chủ quyền quốc gia, lịch sử dân tộc, lãnh tụ

Sáng 9/8, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng phát biểu thảo luận ở hội trường Kỳ họp không thường lệ thứ nhất Quốc hội khóa XVI, đề nghị cân nhắc 3 điểm cụ thể trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga tán thành với việc tăng cường kiểm soát đối với những xuất bản phẩm có nội dung đặc thù. Tuy nhiên, theo đại biểu cơ chế kiểm soát 3 lớp cần được luật hóa rõ hơn để vừa chặt chẽ, vừa tránh tạo ra một khoảng thời gian pháp lý không xác định.

Dự thảo đang quy định đối với tác phẩm, tài liệu thuộc danh mục do Chính phủ quy định, nhà xuất bản phải gửi đăng ký kế hoạch xuất bản kèm kết quả thẩm định bản thảo được cơ quan chủ quản phê duyệt. Sau khi nộp lưu chiểu, xuất bản phẩm thuộc nhóm này lại chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đồng tình rằng với những nội dung liên quan đến chủ quyền quốc gia, lịch sử dân tộc, lãnh tụ và những vấn đề đặc biệt nhạy cảm thì cần có cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt hơn. Báo cáo tiếp thu cũng giải trình đây là cơ chế 3 lớp nhằm bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng.

Tuy nhiên, dự thảo hiện giao Chính phủ xác định danh mục và thời hạn cho ý kiến, trong khi luật chưa xác định rõ những tiêu chí cơ bản để một đề tài bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt, cũng chưa quy định hậu quả pháp lý nếu cơ quan có trách nhiệm không có ý kiến đúng thời hạn.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, đây là vấn đề cần cân nhắc vì một xuất bản phẩm đã hoàn thành đầy đủ quy trình nhưng không được phát hành nếu chưa có ý kiến của cơ quan nhà nước. Như vậy, thời hạn và trách nhiệm trả lời không phải đơn thuần là thủ tục hành chính mà ảnh hưởng trực tiếp đến quyền chủ động của nhà xuất bản, quyền của tác giả và các quan hệ hợp đồng liên quan.

Do đó, đại biểu đề nghị luật cần quy định nguyên tắc và nhóm tiêu chí cơ bản để xác định xuất bản phẩm thuộc diện kiểm soát đặc biệt; đồng thời, quy định thời hạn tối đa để cơ quan quản lý trả lời. Nếu cần kéo dài trong trường hợp đặc biệt thì phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do và chỉ được gia hạn trong giới hạn nhất định. Như vậy, nội dung nhạy cảm mới vừa được kiểm soát chặt chẽ, vừa bảo đảm trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước.

Phát biểu ở hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị xác định lại thật chính xác nội hàm khái niệm"xuất bản”, không nên coi nộp lưu chiểu là một bộ phận cấu thành của quá trình xuất bản và quy định việc xuất bản, tái bản phải có sự chấp thuận của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, trừ trường hợp pháp luật về sở hữu trí tuệ có quy định khác.