Thăm Côn Sơn - chốn tùng lâm đẹp đẽ

Nơi hội tụ lịch sử, văn hoá

Dạo bước giữa không gian trầm mặc, linh thiêng ở Côn Sơn, tiếng thông reo, tiếng suối chảy len qua ghềnh đá, hòa vào không gian tạo nên cảm giác thanh bình.

Ngày 15/2/1965, khi về thăm nơi đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn cán bộ và nhân dân địa phương phải bảo vệ di tích, trồng thêm cây xanh để Côn Sơn thành chốn “tùng lâm đẹp đẽ”. Lời dặn ấy đến nay vẫn vẹn nguyên giá trị, trở thành kim chỉ nam cho công tác bảo tồn và phát huy di sản.

Côn Sơn nằm trong quần thể di sản văn hoá thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, gắn bó mật thiết với lịch sử dân tộc và Thiền phái Trúc Lâm thời Trần. Cùng với Yên Tử và Quỳnh Lâm, Côn Sơn từng là một trong ba trung tâm lớn của Thiền phái Trúc Lâm, nơi hội tụ tinh hoa tư tưởng Phật giáo mang đậm bản sắc Việt. Núi Kỳ Lân, núi Ngũ Nhạc, dãy Phượng Hoàng cùng hệ thống sông Lục Đầu, tạo nên thế đất hội tụ linh khí, được người xưa xem là vùng địa linh hiếm có.

Ẩn mình giữa rừng thông là chùa Côn Sơn, công trình mang kiến trúc truyền thống mà trang nghiêm. Trong sân chùa, những cây đại cổ thụ hơn 600 năm tuổi vẫn tỏa bóng, chứng kiến bao biến thiên của lịch sử. Những tấm bia đá quý, trong đó có bia “Côn Sơn Tư Phúc tự bi” Bác Hồ từng đọc và chiêm nghiệm hơn nửa thế kỷ trước là bảo vật quốc gia, trở thành nguồn tư liệu quý giá cho hậu thế.

Nhắc đến nơi đây, không thể không nhắc tới Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi. Côn Sơn là nơi gắn bó với cuộc đời Nguyễn Trãi trong những năm tháng ẩn dật. Bên dòng suối Côn Sơn, phiến Thạch Bàn vẫn được truyền tụng là nơi ông từng ngồi suy ngẫm việc nước, sáng tác thơ văn. Không gian ấy, với rừng thông, suối chảy, dường như vẫn lưu giữ tinh thần của một trí tuệ lớn.

Đền thờ Nguyễn Trãi được xây dựng trên khu đất rộng, mang kiến trúc chữ Công, với những chi tiết chạm khắc tinh xảo. Mỗi bức hoành phi, câu đối trong đền đều thể hiện sự tôn kính và lòng biết ơn đối với bậc hiền tài đã có đóng góp to lớn cho dân tộc.

Không chỉ Nguyễn Trãi, nhiều danh nhân như Trần Nguyên Đán, Chu Văn An, Cao Bá Quát… cũng từng dừng chân tại Côn Sơn. Trên đỉnh núi Kỳ Lân, khu vực Bàn Cờ Tiên và Am Bạch Vân là nơi các bậc tao nhân mặc khách tụ hội, đàm đạo, sáng tác thi ca và suy tư về thế sự.

Ông Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cho biết: “Điểm đặc biệt của Côn Sơn là sự gắn kết giữa cảnh quan thiên nhiên và hệ thống di tích. Hơn 700 năm qua, khu di tích vẫn gồm núi Côn Sơn, am Bạch Vân, hồ Côn Sơn, chùa Côn Sơn, núi Ngũ Nhạc. Các kiến trúc tôn giáo gắn liền với cảnh quan thiên nhiên, với rừng Côn Sơn không thay đổi, tạo nên giá trị bền vững”.

Chính sự hòa quyện ấy đã tạo nên một không gian đưa du khách qua từng lớp trầm tích lịch sử.

Bảo tồn cảnh quan và di sản

Từng có một thời gian dài, Côn Sơn phải đối mặt với nhiều thách thức. Thảm thực vật suy giảm, dòng suối cạn kiệt, khiến cảnh quan bị ảnh hưởng đáng kể. Nhưng bằng những nỗ lực bền bỉ và tâm huyết của chính quyền và người dân, diện mạo nơi đây đang dần được hồi sinh.

Cuối năm 2025, dự án bảo tồn khu di tích được tăng vốn đầu tư lên hơn 180 tỷ đồng. Trong đó, hạng mục cải tạo suối Côn Sơn dài gần 4 km được đặc biệt chú trọng. Sau quá trình nạo vét, xây dựng đập dâng, trồng cây ven bờ, dòng nước ở suối Côn Sơn đã trở lại, mang theo sức sống mới cho toàn bộ khu vực.

Song song với đó là công tác phục hồi rừng. Hiện khu di tích có khoảng 1.500 ha rừng, trong đó 600 ha là rừng thông già. Đáng chú ý, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng cũng đang được triển khai.

Những cây thông cổ thụ đang được Chi cục Kiểm lâm thành phố gắn biển định danh, lập hồ sơ theo dõi bằng bản đồ số. Đây là bước tiến mới, giúp nâng cao hiệu quả bảo tồn và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Chị Tăng Thị Dịu, một du khách ở xã Gia Lộc, nhiều lần về thăm Côn Sơn chia sẻ: “Trước đây tôi từng đến Côn Sơn nhưng lần này quay lại thấy khác hẳn. Rừng xanh hơn, suối có nước, không gian rất trong lành. Đi giữa rừng thông, cảm giác như được trở về với thiên nhiên”. Những cảm nhận ấy phản ánh rõ nét hiệu quả của công tác bảo tồn trong thời gian qua.

Từ một danh thắng gắn với lịch sử, Côn Sơn ngày nay đang trở thành điểm đến du lịch văn hóa - tâm linh hấp dẫn. Tuy nhiên, điều làm nên sức hút bền vững của nơi đây không chỉ nằm ở cảnh đẹp, mà còn ở cách con người gìn giữ và phát huy giá trị di sản. Giữ gìn Côn Sơn là gìn giữ một không gian nơi thiên nhiên, lịch sử và con người gắn bó với nhau.

Trong khi du lịch ngày càng phát triển, điều quan trọng là làm sao khai thác hiệu quả nhưng vẫn giữ được nét riêng của di tích. Việc trồng lại rừng, cải tạo suối, ứng dụng công nghệ vào quản lý cho thấy hướng đi phù hợp, vừa phát triển vừa bảo tồn.

Hơn nửa thế kỷ sau lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Côn Sơn đang dần trở nên xanh hơn, đẹp hơn. Rừng được phục hồi, suối có nước trở lại, chim muông quay về, tạo nên một diện mạo đầy sức sống. Theo thời gian, chốn tùng lâm ấy vẫn lặng lẽ tồn tại, lưu giữ những giá trị văn hóa của dân tộc cho mai sau.