Dù pháp luật đã quy định rõ ràng, bản án ly hôn có hiệu lực thi hành, song một số người cố tình không tuân thủ, gây tổn hại đến con cái và đối mặt với nguy cơ bị xử lý hành chính, thậm chí hình sự.
Giữa năm 2024, anh Nguyễn Thành L. và chị Trần Thị Lan H. ở phường An Biên (quận Lê Chân cũ) ly hôn sau hơn 15 năm chung sống, có hai con sinh năm 2008 và 2018. Theo quyết định thuận tình ly hôn, hai bên không yêu cầu tòa án phân xử tài sản và con chung. Tuy nhiên, sau khi ly hôn, anh L. giữ cả hai con và cản trở không cho chị H. thăm nom, chăm sóc. Nhớ con, chị H. và bà ngoại chỉ có thể tới trường học thăm cháu. Dù vậy, anh L. vẫn nhiều lần cản trở, xúc phạm chị H. và mẹ chị ngay tại trường. Quá bức xúc, chị H. gửi đơn tố cáo hành vi vi phạm của anh L. tới cơ quan công an, đề nghị xử lý hành vi cản trở quyền thăm con của chị.
Trường hợp của chị H. không phải cá biệt. Anh Nguyễn Văn H. (phường Ngô Quyền) cũng chia sẻ: Tòa xử vợ cũ được quyền nuôi con, nhưng nhiều tháng nay, anh không được gặp con vì vợ cũ liên tục cản trở, né tránh, biến nỗi đau ly hôn thành cuộc chiến dai dẳng.
Theo Tổng cục Thống kê, năm 2024 cả nước có hơn 2,2 triệu người ly hôn hoặc ly thân. Hải Phòng nằm trong nhóm 10 địa phương có tỷ lệ ly hôn cao, với hơn 52.000 người. Đa phần các cặp ly hôn đều có con chung, nhiều cặp phát sinh tranh chấp xoay quanh quyền nuôi con và nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn. Đáng nói, dù bản án ly hôn có hiệu lực pháp luật, không ít cha mẹ vẫn tiếp tục kiện tụng hoặc cố tình không thực hiện, gây phức tạp và kéo dài mâu thuẫn.
Là đơn vị thường xuyên tư vấn, trợ giúp pháp lý miễn phí cho người dân, Phó giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước số 1 (Sở Tư pháp) Nguyễn Văn Tú Ngọc cho biết: Qua các vụ việc được tư vấn, trợ giúp pháp lý sau ly hôn cho thấy, việc cản trở chăm sóc, hay tranh giành quyền nuôi con sau ly hôn chủ yếu xảy ra tại các cặp vợ chồng có mâu thuẫn sâu sắc trước khi ly hôn. Theo điều 56 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi cản trở quyền thăm con có thể bị xử phạt từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng. Ngoài ra, người không giao con theo phán quyết của tòa án có thể bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm, nghĩa vụ cũng như hậu quả pháp lý trong lĩnh vực này.
Thực tế cho thấy, việc thi hành các bản án liên quan tới quyền nuôi con sau ly hôn thường kéo dài, khó thực hiện do nhiều yếu tố. Tuy nhiên, khó không có nghĩa là pháp luật không được thực thi. Gần đây, phiên xét xử hình sự sơ thẩm ngày 21/8 tại Toà án Nhân dân khu vực 10 thu hút sự chú ý của dư luận khi hội đồng xét xử tuyên phạt 7 tháng tù đối với Phạm Văn H. trú tại phường Bắc An Phụ về tội không chấp hành án do cố tình không giao con theo bản án ly hôn với vợ cũ. Trước đó, vụ việc tranh chấp nuôi con giữa chị Nguyễn Thị T. và anh Phạm Văn Q. ở phường Phù Liễn (trước đây là phường Ngọc Sơn, quận Kiến An) cũng kéo dài gần 5 năm, gây mất an ninh trật tự tại địa phương, cho đến khi anh Q. bị đưa ra xét xử vì không giao con theo bản án có hiệu lực.
Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định rõ: Sau ly hôn, cha mẹ có quyền và nghĩa vụ bình đẳng trong việc chăm sóc, giáo dục con. Người không trực tiếp nuôi con có quyền thăm nom, đồng thời có nghĩa vụ cấp dưỡng. Tòa án sẽ xem xét điều kiện kinh tế, tinh thần, nguyện vọng của con (từ đủ 7 tuổi trở lên) để quyết định người nuôi con. Tuy nhiên, thực tế không ít người cho rằng vì mình là cha, mẹ, đang trực tiếp nuôi con nên không cần tuân thủ phán quyết của tòa. Sự nhầm lẫn này dẫn tới hành vi vi phạm pháp luật, ảnh hưởng tới cuộc sống trẻ nhỏ và kéo dài hậu quả ly hôn.
Nói về các vụ việc trên, ông Bùi Đức Tiến, Trưởng phòng Thi hành án khu vực số 5 (Thi hành án Dân sự thành phố) cho biết: Cưỡng chế thi hành án giao con, hay phải đưa các hành vi này ra xét xử là điều không ai mong muốn nhưng cần thiết phải làm để pháp luật được thượng tôn. Hành vi cản trở, không giao con không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm tổn hại nghiêm trọng đến tâm lý, sự phát triển của trẻ. Do đó, mỗi cha mẹ cần cư xử phù hợp, tạo điều kiện để bên còn lại thăm nom, thực hiện quyền và nghĩa vụ với con sau ly hôn.
Để giảm tranh chấp và bảo đảm quyền lợi của trẻ, chính quyền địa phương, hội phụ nữ, tổ hòa giải đẩy mạnh tuyên truyền phổ biến kiến thức về Luật Hôn nhân và Gia đình, góp phần nâng cao nhận thức, ngăn ngừa vi phạm. Quan trọng hơn, cha mẹ cần xây dựng tinh thần hợp tác, cùng chăm sóc, nuôi dưỡng con bởi pháp luật có thể phân xử quyền nuôi con, nhưng tình yêu và trách nhiệm của cha mẹ thì không thể chia đôi. Tuân thủ bản án, tôn trọng quyền của người còn lại trong việc chăm sóc, thăm nom con không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cách duy nhất để gìn giữ những gì tốt đẹp cho con trẻ.
TUỆ MINH
