Tránh định tính trong quy định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự

Sáng 23/8, phát biểu ở hội trường Kỳ họp không thường lệ thứ nhất Quốc hội khóa XVI, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Thành ủy, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng cơ bản tán thành sửa đổi Bộ luật Hình sự với nhiều chính sách mới thể hiện rõ tinh thần nhân văn, coi trọng khắc phục hậu quả và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Đại biểu nêu 3 vấn đề góp ý để dự thảo bảo đảm chặt chẽ hơn, trong đó có quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự ở điều 27a.

Đại biểu đánh giá cao việc bổ sung chế định này, là bước chuyển quan trọng từ tư duy chỉ chú trọng xử lý sang ưu tiên khắc phục hậu quả, bảo toàn nguồn lực và không hình sự hóa các quan hệ kinh tế. Tuy nhiên, điều 27a hiện còn một số tiêu chí định tính.

Cụ thể, khoản 1 điều 27a quy định người phạm tội thuộc chương XVIII có thể được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự khi có hành vi gây thiệt hại về kinh tế, nhưng “vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh”; dự án chưa hoàn thành do nguyên nhân khách quan, nhưng có “phương án khả thi” và có khả năng “mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh”.

“Tôi tán thành quy định này nhưng nhận thấy các tiêu chí này chưa thật sự đủ rõ để áp dụng thống nhất. Cơ quan nào thẩm định phương án khắc phục? Căn cứ nào xác định phương án khả thi? Có cần tài sản bảo đảm, cam kết tiến độ và cơ chế giám sát hay không? Nếu hết thời hạn tạm hoãn mà phương án không được thực hiện thì hậu quả pháp lý như thế nào?…”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga băn khoăn.

Theo đại biểu, đây không thuần túy là thủ tục tố tụng. Những điều kiện quyết định một người có tiếp tục bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không là nội dung cốt lõi của chính sách hình sự và cần được quy định ngay trong bộ luật.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị tiếp tục rà soát, khoanh rõ các tội thuộc chương XVIII được áp dụng điều 27a; bổ sung điều kiện người thực hiện không vụ lợi, không cố ý che giấu sai phạm; đồng thời loại trừ những hành vi cố ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, môi trường, an toàn thực phẩm và lợi ích công cộng đặc biệt quan trọng; đồng thời, quy định rõ cơ chế thẩm định độc lập, giám sát phương án khắc phục và căn cứ chấm dứt tạm hoãn.

Về điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị bỏ cụm từ “như đối với cá nhân phạm tội độc lập”; quy định rõ trách nhiệm của từng cá nhân được xác định theo hành vi, lỗi và vai trò đồng phạm; đồng thời cụ thể hóa nội hàm “chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận” ngay tại điều 75.

Về căn cứ quyết định hình phạt tiền tại khoản 3 điều 35, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị hoặc giữ mức phạt tiền trong giới hạn của khung hình phạt, còn toàn bộ khoản thu lợi bất chính phải bị thu hồi; hoặc đối với những tội danh thực sự cần thiết, quy định trực tiếp ngay tại điều luật mức phạt theo tỷ lệ khoản thu lợi bất chính. Cách quy định này sẽ chặt chẽ và bảo đảm nguyên tắc pháp chế hình sự hơn.