Âm nhạc đã vượt khỏi giới hạn của những tác phẩm nghệ thuật, trở thành 'nhân chứng' lịch sử, để mỗi khi giai điệu cất lên, ký ức về độc lập, tự do và khát vọng thống nhất sống dậy.
.jpg)
Có những trang sử được ghi bằng những mốc thời gian, những sự kiện; cũng có những trang sử được lưu giữ bằng giai điệu. Với âm nhạc cách mạng, mỗi ca khúc ra đời trong một hoàn cảnh lịch sử cụ thể không chỉ phản ánh tâm tư, tình cảm của con người đương thời, mà còn góp phần lưu giữ ký ức của cả dân tộc.
“Tiến quân ca” của nhạc sĩ Văn Cao là một trong những ca khúc như thế. Ra đời cuối năm 1944, khi cách mạng đang chuẩn bị cho một cuộc đổi thay lớn, ca khúc mang âm hưởng hành khúc mạnh mẽ, thể hiện ý chí chiến đấu và khát vọng giành độc lập, tự do. Sau Cách mạng Tháng Tám, “Tiến quân ca” được chọn làm Quốc ca, trở thành giai điệu thiêng liêng gắn với những sự kiện trọng đại của đất nước.
Nếu “Tiến quân ca” mang âm hưởng của thời khắc dân tộc vùng lên giành độc lập, “Ba Đình nắng” của nhạc sĩ Bùi Công Kỳ lại gợi nhớ trực tiếp đến ngày 2/9/1945 - ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình. Qua hình tượng nắng Ba Đình, cờ đỏ sao vàng và không khí thiêng liêng của ngày Quốc khánh, ca khúc khắc họa khoảnh khắc một dân tộc bước ra khỏi quá khứ nô lệ, bước vào kỷ nguyên độc lập, tự do.
Nhưng độc lập không chỉ được đánh dấu bằng những ngày hội lớn. Phía sau đó là những năm tháng trường kỳ chiến đấu, những hy sinh của mỗi gia đình và cả dân tộc. “Mẹ yêu con” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý và “Còn gì đẹp hơn” của nhạc sĩ Nguyễn Hùng, được kết nối trong một liên khúc, gợi lên hình ảnh người mẹ vừa yêu thương, chăm lo gia đình, vừa âm thầm gánh vác gian lao trong những năm đất nước chiến tranh. Tình mẫu tử từ đó hòa quyện với tình yêu quê hương, đất nước, trở thành một phần ký ức xúc động về những năm tháng không thể nào quên.
.jpg)
Cũng trong dòng chảy ấy, “Đường chúng ta đi” của nhạc sĩ Huy Du, thơ Xuân Sách, với hình tượng con đường, đã trở thành biểu tượng cho hành trình đấu tranh, hy sinh và khát vọng đi tới của dân tộc. Ca khúc không chỉ kể về những bước chân trong chiến tranh mà còn thể hiện niềm tin vào tương lai, sức mạnh giúp con người vượt qua gian khổ để tiến về phía trước.
Đến mùa xuân năm 1975, âm nhạc lại cất lên những giai điệu của ngày toàn thắng. “Đất nước trọn niềm vui” của nhạc sĩ Hoàng Hà được sáng tác trong những ngày cuối tháng 4/1975, khi chiến thắng đang đến rất gần. Giai điệu rộn ràng, tươi sáng nhanh chóng trở thành khúc hoan ca về ngày non sông liền một dải.
Cùng thời điểm ấy, “Như có Bác trong ngày đại thắng” của nhạc sĩ Phạm Tuyên ra đời, ghi lại niềm vui vỡ òa của ngày đất nước hoàn toàn thống nhất. Giai điệu giản dị, ca từ gần gũi giúp ca khúc nhanh chóng lan tỏa trong đời sống, trở thành một trong những bài hát quen thuộc mỗi dịp kỷ niệm ngày đất nước thống nhất và những ngày lễ lớn.
Mỗi dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2/9, Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước hay những sự kiện lớn của đất nước, các chương trình nghệ thuật lại lựa chọn, làm mới và kết nối những ca khúc quen thuộc trong những hình thức biểu diễn phù hợp. Không chỉ đơn thuần hát lại, các nghệ sĩ kết hợp âm nhạc với múa, hoạt cảnh, lời bình, hình ảnh tư liệu, ánh sáng và công nghệ sân khấu, tạo nên những câu chuyện nghệ thuật có sức truyền cảm.
Tại Hải Phòng, các chương trình nghệ thuật phục vụ những ngày lễ lớn nhiều năm qua cũng dành vị trí quan trọng cho dòng ca khúc cách mạng. Những giai điệu về mùa Thu độc lập, về Chủ tịch Hồ Chí Minh, quê hương, đất nước, người lính và ngày toàn thắng được đặt trong những chương trình có quy mô khác nhau, từ sân khấu chuyên nghiệp đến các chương trình phục vụ cộng đồng.
.jpg)
Theo Nghệ sĩ Ưu tú Đức Hoài, Phó Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật đương đại Hải Phòng, việc lựa chọn và dàn dựng các ca khúc về đất nước trong những chương trình nghệ thuật không chỉ nhằm tạo không khí trang trọng cho ngày lễ, mà còn hướng tới việc khơi dậy niềm tự hào, tình yêu quê hương, đất nước trong công chúng. Khi âm nhạc được kết hợp với ngôn ngữ sân khấu, những câu chuyện lịch sử trở nên gần gũi, sinh động hơn, nhất là với khán giả trẻ.
Những ngày này, các nghệ sĩ Nhà hát Nghệ thuật đương đại Hải Phòng đang tập trung tập luyện chương trình “Dưới ánh sao độc lập” chào mừng Quốc khánh. Nghệ sĩ Đinh Thu Trang cho biết: “Chúng tôi đang nỗ lực hoàn thiện từng tiết mục, từ sàn tập đến phòng thu, để mang đến khán giả chương trình đặc sắc, ý nghĩa. Được tham gia chương trình nghệ thuật kỷ niệm dấu mốc trọng đại của đất nước cũng là niềm tự hào đối với mỗi nghệ sĩ…”.
Điểm đáng chú ý trong cách dàn dựng các chương trình hiện nay là những bài ca về độc lập không bị tách rời khỏi đời sống đương đại. Bên cạnh những giai điệu đã trở thành biểu tượng, các chương trình thường kết nối với những sáng tác mới, tạo nên mạch cảm xúc từ quá khứ đến hiện tại. Trong “Dưới ánh sao độc lập”, sau những ca khúc cách mạng là các tác phẩm như “Từ mùa thu ấy”, “Nhà tôi có treo một lá cờ”, “Tổ quốc dưới ánh mặt trời”, “Viết tiếp câu chuyện hòa bình”, “Tình yêu đất nước”, “Việt Nam tự hào tiếp bước tương lai”, qua đó chuyển từ niềm tự hào về những gì đã qua sang khát vọng dựng xây đất nước hôm nay. Từ ký ức, âm nhạc khơi dậy niềm tự hào, tiếp thêm động lực để mỗi thế hệ trân trọng độc lập, gìn giữ hòa bình và góp sức xây dựng đất nước.
HẢI HẬU - ĐỖ HIỀN
