Bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không có nghĩa áp dụng chính sách vượt quy định, mà phải đúng đối tượng, đúng điều kiện.
Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là vấn đề được người dân đặc biệt quan tâm khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án. Trên thực tế, vướng mắc chủ yếu liên quan nguồn gốc, quá trình sử dụng đất, điều kiện bồi thường, tái định cư và chính sách áp dụng qua từng thời kỳ. Giải quyết đúng pháp luật, công khai, minh bạch từng trường hợp là yêu cầu cần thiết.
Một số bạn đọc gửi đơn thư đến Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng phản ánh những băn khoăn về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vẫn chưa được giải quyết thấu đáo.
tại tổ dân phố Đôn Lương, đặc khu Cát Hải (Hải Phòng), gia đình ông Đỗ Trọng Phòng phản ánh đã mấy lần bị thu hồi đất để thực hiện các dự án nhưng chưa được bố trí đất tái định cư như mong muốn. Cơ quan chức năng xác định tại thời điểm thu hồi đất, gia đình còn nơi ở hợp pháp khác nên không thuộc trường hợp phải di chuyển chỗ ở và được bố trí tái định cư. “Đất của gia đình đã bị thu hồi, chúng tôi đã chấp hành bàn giao mặt bằng, vậy căn cứ vào quy định nào để xác định không được tái định cư và gia đình còn được hưởng chính sách hỗ trợ nào khác?”, ông Phòng thắc mắc.
Trao đổi về thực tế này, ông Bùi Thiết Hiếu, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đặc khu Cát Hải cho biết, thời gian qua công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại địa phương được thực hiện theo quy định pháp luật và căn cứ hồ sơ, nguồn gốc sử dụng đất của từng trường hợp. Tuy nhiên, nhiều vụ việc kéo dài qua các thời kỳ, trong khi chính sách đất đai có sự thay đổi.
Một bộ phận người dân chưa nắm rõ quy định được áp dụng tại thời điểm Nhà nước thu hồi đất nên còn băn khoăn, kiến nghị, khiếu nại về mức bồi thường, điều kiện tái định cư, gây khó khăn cho công tác quản lý và giải phóng mặt bằng.
Còn tại phường Ngô Quyền (Hải Phòng), 15 hộ dân khu vực ngõ 47 Lê Lai và ngõ 92 Lê Thánh Tông phản ánh chưa được bố trí đất tái định cư tại chỗ sau khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện dự án chỉnh trang đô thị. Người dân cho rằng, các hộ có quá trình sử dụng đất tương tự nhưng chính sách áp dụng qua từng giai đoạn có sự khác nhau. Ông Trần Anh Hùng, đại diện các hộ dân, đề nghị cơ quan chức năng rà soát hồ sơ, trả lời rõ căn cứ pháp lý vì sao gia đình không được bố trí đất tái định cư.
Theo luật sư Nguyễn Quang Chiến, Đoàn Luật sư Hải Phòng, năm 2026, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện theo Luật Đất đai 2024 và các văn bản hướng dẫn, trong đó có Nghị định 88/2024/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi các quy định mới và được hệ thống tại Văn bản hợp nhất số 53/VBHN-BNNMT ngày 5/5/2026.
Theo điều 91 Luật Đất đai 2024, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng pháp luật. Việc bồi thường về đất về nguyên tắc thực hiện bằng đất có cùng mục đích sử dụng; nếu không có đất để bồi thường thì bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể tại thời điểm phê duyệt phương án. Điều 95 quy định các điều kiện được bồi thường về đất, trong đó phải căn cứ tình trạng pháp lý, loại đất và quá trình sử dụng của từng trường hợp.
Đối với tái định cư, điều 110 và điều 111 Luật Đất đai 2024 đặt yêu cầu khu tái định cư phải bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và phù hợp điều kiện thực tế. Việc bố trí tái định cư phải được công khai; địa điểm được ưu tiên tại địa bàn cấp xã nơi có đất bị thu hồi nếu có điều kiện. Trường hợp người có đất ở bị thu hồi đủ điều kiện bồi thường về đất ở thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại khu tái định cư hay địa điểm phù hợp. Pháp luật cũng có cơ chế hỗ trợ đối với một số trường hợp không đủ điều kiện bồi thường về đất ở nhưng không còn chỗ ở khác.
Điểm cần lưu ý là không phải mọi trường hợp bị thu hồi đất đều đương nhiên được bồi thường về đất hoặc bố trí tái định cư. Quyền lợi phải được xác định trên hồ sơ, nguồn gốc sử dụng đất, điều kiện cụ thể, sau khi thu hồi còn chỗ ở khác không, thời điểm Nhà nước thu hồi đất...
Với các vụ việc xảy ra trước khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực, cần xác định chính sách pháp luật được áp dụng tại thời điểm thu hồi, không thể máy móc lấy quy định hiện hành áp dụng ngược trở lại.
“Trường hợp người dân không đủ điều kiện bồi thường về đất, cơ quan chức năng cần rà soát đầy đủ các quyền lợi khác theo quy định, như bồi thường tài sản, hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm hoặc chính sách về chỗ ở nếu đủ điều kiện. Đồng thời, phải giải thích rõ căn cứ pháp lý để người dân hiểu vì sao không được hưởng chính sách này nhưng có thể được hưởng chính sách khác”, luật sư Nguyễn Quang Chiến cho biết.
Đối với những vụ việc kéo dài, cần rà soát lại toàn bộ hồ sơ và các tài liệu liên quan; đối thoại với người dân để làm rõ từng nội dung. Trường hợp đủ điều kiện nhưng chưa được giải quyết phải kịp thời bổ sung; trường hợp không đủ điều kiện cũng cần trả lời cụ thể, tránh để kiến nghị kéo dài.
Bảo đảm quyền lợi người dân không có nghĩa áp dụng chính sách vượt quy định, mà phải đúng đối tượng, đúng điều kiện, đúng thời điểm và đầy đủ chính sách được hưởng. Công khai phương án, giải thích rõ căn cứ pháp luật, tăng cường đối thoại và giải quyết kịp thời kiến nghị chính đáng sẽ góp phần bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, hạn chế khiếu kiện kéo dài, tạo đồng thuận trong công tác giải phóng mặt bằng và thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội đúng tiến độ.
PHẠM THANH
.jpg "Hà Đông giải đáp kiến nghị của người dân về thu hồi đất làm đường sắt")
