Việc đề xuất cấp giấy chứng nhận cho đất có vi phạm về thủ tục trước ngày 1/8/2024 nếu đáp ứng đủ điều kiện, tạo thêm cơ sở để xử lý những tồn tại pháp lý kéo dài.
Đất đai được quản lý, sử dụng qua nhiều thời kỳ nên hồ sơ, giấy tờ và hiện trạng tại một số thửa đất chưa thống nhất. Đây là vấn đề được nêu trong Báo cáo số 7807/BC-BNNMT ngày 15/7/2026 về tổng kết thi hành Luật Đất đai năm 2024 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Báo cáo nêu hướng xem xét công nhận, cấp giấy chứng nhận đối với các vi phạm về thủ tục trước đây khi người sử dụng đất đã sử dụng ổn định, không tranh chấp, phù hợp quy hoạch, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường, an toàn công trình và thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định.
Pháp luật hiện hành đã có cơ chế giải quyết một số trường hợp sử dụng đất có vi phạm. Theo Văn bản hợp nhất số 44/VBHN-VPQH ngày 16/3/2026, Điều 139 Luật Đất đai quy định giải quyết đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất có vi phạm pháp luật đất đai trước ngày 1/7/2014, với các nhóm trường hợp và điều kiện cụ thể. Quy định này tạo cơ sở xử lý một phần tồn tại. Tuy nhiên, những trường hợp phát sinh sau ngày 1/7/2014 tiếp tục đặt ra yêu cầu có cơ chế phù hợp để xem xét.
Trong bối cảnh đó, Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) ngày 20/7/2026 đã đề xuất Nhà nước xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất đối với trường hợp đang sử dụng đất có vi phạm về thủ tục trước ngày 1/8/2024, nếu đất đã được sử dụng ổn định, không có tranh chấp, phù hợp quy hoạch, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường và an toàn công trình.
Luật sư Nguyễn Kiều Đông, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hải Phòng, Trưởng Văn phòng Luật sư Á Đông cho rằng, điểm mới đáng chú ý là mốc thời gian được đề xuất mở từ trước ngày 1/7/2014 lên trước ngày 1/8/2024 đối với nhóm vi phạm về thủ tục. Nếu chính sách được thông qua thì đây là cách tiếp cận tích cực, nhân văn, tạo thêm cơ sở giải quyết những tồn tại kéo dài.
Tuy nhiên, Dự thảo chỉ đề cập trường hợp “vi phạm về thủ tục” và đặt ra đồng thời nhiều điều kiện để Nhà nước xem xét. Việc mở rộng mốc thời gian không đồng nghĩa với hợp thức hóa vi phạm; cơ quan có thẩm quyền vẫn phải rà soát, xác minh từng trường hợp và chỉ xem xét cấp giấy chứng nhận khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định, qua đó vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của người sử dụng đất, vừa giữ vững kỷ cương trong quản lý đất đai.
Theo thực tế quản lý đất đai tại cơ sở, một số hồ sơ còn vướng do nguồn gốc sử dụng đất hình thành qua nhiều thời kỳ, giấy tờ chưa đầy đủ hoặc chưa thống nhất giữa hồ sơ và hiện trạng. Có trường hợp cơ quan chuyên môn phải mất nhiều thời gian rà soát nguồn gốc, quá trình sử dụng, ranh giới, diện tích, hiện trạng thửa đất và đối chiếu các quy định pháp luật tại từng thời điểm trước khi có cơ sở giải quyết.
Trường hợp ông Nguyễn Văn T., ở tổ dân phố Đồng Lạc là một ví dụ. Ông T. cho biết, gia đình sử dụng nhà đất ổn định nhiều năm, không tranh chấp. Khi có kế hoạch xây lại nhà vào tháng 6/2026, gia đình phải tạm dừng vì thửa đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Trường hợp của ông T. đang được địa phương xem xét. Biết đề xuất mới, ông T. phấn khởi, hy vọng có thể được tháo gỡ vướng mắc.
Ông Nguyễn Hữu Chuẩn, Phó trưởng Phòng Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường phường Tân Hưng cho biết, những vướng mắc trên khiến việc xem xét, giải quyết hồ sơ tại cơ sở phải thận trọng, nhất là khi chưa có quy định phù hợp với từng nhóm trường hợp. Nếu chính sách được thông qua và có hướng dẫn cụ thể, địa phương sẽ có thêm căn cứ pháp lý để rà soát, phân loại và xác định rõ những trường hợp đủ điều kiện được xem xét cấp giấy chứng nhận.
Qua đó, cấp xã, phường có cơ sở giải quyết dứt điểm hơn những hồ sơ tồn đọng, hạn chế tình trạng người dân phải bổ sung, đi lại nhiều lần do chưa xác định được hướng xử lý, đồng thời thuận lợi hơn trong việc cập nhật, chỉnh lý hồ sơ địa chính sau khi hồ sơ được giải quyết.
Anh Trần Tuấn Anh, chuyên môi giới bất động sản ở phường Hải Dương cho biết, anh gặp nhiều trường hợp nhà đất sử dụng ổn định nhiều năm nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận do hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện, phải xác minh nguồn gốc, quá trình sử dụng qua nhiều thời kỳ.
“Đề xuất mới có thể giúp nhiều trường hợp đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận, người dân sẽ yên tâm hơn về tài sản và có cơ sở pháp lý để thực hiện các quyền như xây dựng, chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp”, anh Tuấn Anh nói.
Đối với Hải Phòng, đề xuất này có ý nghĩa trong bối cảnh thành phố đang tập trung triển khai đo đạc, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai trên toàn thành phố, bảo đảm dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung”. Nếu các trường hợp đủ điều kiện được giải quyết, thông tin về nguồn gốc, người sử dụng, diện tích, hiện trạng và tình trạng pháp lý của thửa đất sẽ được bổ sung, chỉnh lý, góp phần làm đầy, làm sạch dữ liệu, bảo đảm hồ sơ quản lý phản ánh đầy đủ, chính xác hơn thực tế sử dụng đất.
HOÀNG HÀ
