Minh họa: Văn Hà
Bác Dĩ đang mải miết đánh mấy cái chìa khóa xe máy cho khách nên không để ý có một người thanh niên mặc bộ quân phục đã sờn, đầu đội mũ cối, tay ôm miếng ga cũ đến đứng trước mặt khá lâu. Khi đánh xong cái chìa khóa bác mới ngẩng lên, thấy khách bèn vồn vã:
- Thanh niên mua hàng hay đánh chìa khóa đấy?
- Cháu muốn bán.
- Bán gì?
- Bán cái bác cần làm ra để bán ấy. Nói thật chứ, cháu nhìn bác làm, nhìn đồ dao liềm của bác rèn, biết ngay bác là người sành nghề. Có mớ thép này, từ trong quân đội ra đấy, muốn bán cho bác.
Hàng được rút ra từ trong miếng ga cũ. Bác Dĩ ngắm nghía hồi lâu, bảo nhỏ: “Tớ vốn trong nhà máy cơ khí quân đội đây, chú mày định múa rìu qua mắt thợ sao”. Cậu thanh niên cãi, cháu múa rìu gì chứ, bác cầm hàng thấy nặng trĩu đây này. Bác Dĩ bảo: “Vậy thì tớ không dùng được thứ này rồi, khách hàng rèn liềm, đánh dao của tớ toàn khách quen, cậu mang sang hàng khác mà bán thôi”. Người khách vội nài nỉ: “Thôi nhà có người ốm đang cần tiền để rẻ cho bác vậy, đừng mặc cả nhiều, ba trăm đấy".
Cầm lại mớ thép trong tay để thẩm định cho chắc chắn, bác Dĩ gật đầu, rút tiền đưa cho cậu thanh niên.
- Gửi lại bác năm chục! Cậu thanh niên cúi xuống nói nhỏ - Bác đánh cho cháu một chiếc chìa khóa!
- Một chiếc chìa khóa tớ đánh có tám nghìn thôi.
- Nhưng đây là công cho sự lành nghề.
Cậu thanh niên ấn cái túi ni-lông màu đen vào tay bác Dĩ, bảo chiếc chìa khóa đây, bác cứ đánh cho cẩn thận, phiên sau cháu tới lấy, rồi nhảy ra xe máy nhấn ga đi thẳng. Chưa kịp mở ra xem chìa khóa của cậu chàng kiểu gì mà gói cẩn thận như bà già gói cục tiền thì có mấy bà đến hỏi lấy liềm chuẩn bị cho vụ gặt, bác Dĩ cất vội túi ni-lông vào hộp đồ đựng khóa hỏng rồi quay sang tìm liềm trả khách.
Một người đàn bà đi đến bảo lấy liềm có tên Vải. Cầm cái liềm vừa được rẽ, chị ta gật gù ra chiều thích lắm vì không ngờ liềm lại sắc đến thế. Chị ta đứng đợi hết người, mới thỏ thẻ khen khéo:
- Mọi người bảo bác mới đến làm ở chợ này nhưng sự tận tụy và khéo tay thì những người cũ chưa ai bằng!
- Vâng, tôi mới ra chợ làm. Trước đây hồi trẻ, tôi cũng làm nhiều, đi khắp các chợ theo chân ông cụ thân sinh.
- Thì ra là nghề gia truyền có khác. Ấy thế nên em muốn nhờ bác một việc. Nhà em có cái khóa bị mất chìa không thể mở được nhờ bác đến chữa giúp được không?
- Sao chị không mang tới đây?
- Chết nỗi, khóa vẫn ở cửa buồng, chúng em đàn bà chẳng biết lấy ra làm sao, đập ra cũng được nhưng lại không đành vì tiếc cái khóa. Nhờ bác đến chữa giúp và đánh thêm cho em một chìa.
- Chị nói chúng em đàn bà, thế nhà không có đàn ông à?
- Dạ, có nhưng... - Người đàn bà thở dài.
Chắc chị ta định bảo đàn ông nhà này thì chẳng biết làm những việc như vậy đâu. Nhiều người đến nhờ bác tới chữa khóa tại gia đều nói vậy. Chẳng hiểu sao có những tội lỗi tày trời của đàn ông thì đàn bà không bao giờ đả động đến nhưng những việc đơn giản trong sinh hoạt gia đình như sửa điện, chữa khóa, hỏng xe,… mà đàn ông không làm được thì đàn bà sẵn sàng lên án một cách nặng nề. Nhìn vẻ mặt thật thà như đếm của người đàn bà, bác Dĩ động lòng trắc ẩn:
- Vậy thì chị đợi tôi!
Người đàn bà ôm cái rổ, ngồi bó gối xem bác Dĩ làm. Thỉnh thoảng bác lại liếc sang nhìn cái vẻ mặt ngơ ngơ của chị ta, đôi bàn tay răn rúm, đen đúa giữ chặt cái rổ như chị ta sợ rơi mất cái liềm vừa rẽ và cái bánh giậm gói trong lá chuối mới mua được.
Vãn chợ, bác Dĩ đạp xe theo sau người đàn bà, đi qua ba quãng đồng, bốn ngôi làng, mới tới nhà chị ta. Nhà ngói bốn gian đã cũ, nằm giữa vườn cây cổ thụ, bên trái nhà có cây vối xanh om ngả bóng xuống mặt ao, tỏa mùi thơm hơi hăng hắc. Người đàn bà rót nước vối vào bát. Cái giống vối này khi đã phơi khô thì hương thơm dìu dịu, màu nước phớt xanh sóng sánh, nhìn đến mê hồn. Hồi bác Dĩ còn làm ở nông trường Thanh Xuân, có quen một cô cũng tên là Vối. Mỗi khi đến phòng tập thể của cô Vối chơi, bao giờ cũng được uống nước vối như thế này. Mùi nước vối thuần khiết, nôn nao tỏa khắp căn phòng, cho đến khi bước ra khỏi phòng cô Vối, bác vẫn còn thấy mùi vối vương vấn trong quần áo, trong hơi thở của mình. Sau này, biết bác thích uống nước vối, mỗi khi về quê, vợ bác hay xin lá vối khô của bà ngoại về đun nước cho chồng, nhưng bác không còn thấy mùi vối thơm thuần khiết mà nôn nao như khi còn ở nông trường nữa. Vợ bác lại trêu, chắc không phải tại nước vối mà là tại tôi khiến ông không thấy nước vối còn ngon nữa chứ gì. Bác lừ mắt: “Đừng nhắc lại chuyện cũ của tôi kẻo chúng nó nghe thấy bây giờ”. Vợ bác đe: “Biết điều “rèn giũa” thì tôi chẳng “búa” ông nữa làm gì!”. Bác cười trừ. Vậy là cũng đã lâu lắm bác mới được mời uống nước vối.
Trong khi chờ khách thưởng thức nước vối, người đàn bà cứ chép miệng tóp tép như thể trẻ con sắp được uống nước chanh đường, rồi đành phá tan bầu không khí im lặng bằng một cái e hèm:
- Cây vối nhà em đấy. Có khối người đến mùa hè lại vào gạ mua, nhưng chị em nhất định không bán, chỉ để lấy lá, lấy nụ xuống phơi pha nước uống và cho mỗi nhà một ít. Trong buồng giờ chất cả mấy bao vối khô.
Như để nối tiếp chuyện vối với chuyện chữa khóa có liên quan tới nhau, chị ta chỉ tay vào cửa buồng:
- Em là Vải. Nhà em sắp làm đám cưới cho thằng con trai muốn lấy một ít về để đun nước uống mà cửa buồng thì không mở được.
- Thế chị cô đâu? Làm mất chìa khóa à?
Bác Dĩ vừa hỏi xong thì từ trong buồng có tiếng đập đập giường chiếu và tiếng rên rỉ ấm ứ vọng ra. Người đàn bà vội vàng chạy lại nhòm vào cái lỗ nhỏ như bàn tay, nói vọng vào vài câu gì đó, rồi quay lại bàn, đôi mắt đã đỏ hoe.
- Em nhờ bác chuyện này thì cũng chẳng giấu bác làm gì. Chị em năm trước huyết áp cao, đột quỵ, bị liệt nửa người. Tháng trước, chị em vì nhớ cây vối quá, ước chừng đến ngày hái lá, chị đã cố lết ra đầu nhà để ngắm cây vối, nhưng chẳng may bị ngã thành ra bệnh càng nặng, còn không cả nói được. Thằng con trai duy nhất tức giận đã nhốt mẹ nó vào buồng, cấm không cho mẹ bò ra ngoài nữa. Cạnh giường mẹ, nó xây luôn cái bệ vệ sinh, khi nào đi thì tự lết ra. Còn nó, nó đi suốt ngày đêm. Mỗi khi rảnh rỗi vào thăm chị, muốn nói chuyện hay cho đồ ăn thì chỉ với qua ô nhỏ này. Bảo nó đưa chìa khóa cho dì để thỉnh thoảng dì lại thì nó nói hỗn. Nó cấm em qua lại nhiều, cấm em lấy lá vối.
- Sao nó lại cấm cô lấy lá vối?
- Bởi nó bảo dì không lấy lá vối, mọi người không lấy lá vối uống thì mẹ nó không còn vấn víu gì đến vối viếc nữa, cứ việc nằm im trong giường thôi. Đồ ăn thức uống nó để cạnh đó, vệ sinh cũng cạnh đó. Nó còn đe, nếu em không nghe thì nó chặt cả cây vối đi chứ. Mà bác tính cây vối này từ đời bố em trồng chứ có ít năm gì đâu. Hôm nay đợi nó đi, phải vài ba hôm mới về, nhờ bác đánh cho chiếc chìa khóa mở buồng.
Bác Dĩ tháo đồ nghề xuống, lấy chùm chìa khóa thử mở. Sau khi lách mấy loại chìa vào ổ khóa để ước chừng các góc cạnh khóa chừng mười lăm phút, khi giũa xong lần cuối các răng cưa, bác Dĩ cắm chìa vào ổ, khóa đã bật tách ra. Cánh cửa buồng kèn kẹt mở, mùi vối khô phả ra vào mặt bác, ngan ngát. Mắt bác đập vào cả một góc buồng chất chồng những bao lá vối, nụ vối, có mấy bao ni-lông đã bị bục, những lọn vối khô xoăn lại, trắng ngà, như những chiếc kèn sâu, chen chúc, tràn cả trên nóc hòm, rơi xuống nền nhà. Người đàn bà chạy vào phía trước của căn buồng chỗ giường chị nằm, ôm lấy chị, khóc rấm rức, đoạn cô đỡ chị ngồi dậy, lấy cái bánh giậm vẫn giữ trong rổ bóc đưa cho chị, giục:
- Chị Vối ăn bánh giậm đi!
Nghe tiếng người em dỗ chị, bác Dĩ giật thót người, quên cả ngại ngùng, bác đi vội vào phía sau tấm màn gió. Khi vừa nhìn thấy người bệnh, bác đã nhận ra ngay đúng là cô Vối ngày xưa ở Thanh Xuân. Bác gọi, giọng nghẹn ngào:
- Vối! Đúng là Vối rồi! Anh là Dĩ đây!
Cô Vối đã không thể nói được chỉ ú ớ trong nước mắt. Bác Dĩ không cầm nổi lòng, rơm rớm nước mắt. Cô em cũng khóc, nhưng chợt nhớ ra điều gì, cô nén khóc hỏi:
- Bác có làm cùng với chị Vối em lúc nông trường Thanh Xuân ngày xưa không? Bác có biết ai là Chè không? Anh ta làm cho chị Vối có chửa rồi bỏ đi mất hút, khiến cho một mình chị em nuôi con nên giờ thằng Đồi mới đổ đốn ra thế này!
Cô Vối xua xua tay ra hiệu đừng nói nhưng cô em cứ nói. Khi cô nói xong thì cả hai chỉ còn nhìn nhau mà khóc. Bác Dĩ nắm cánh tay đã liệt của cô Vối, cánh tay này ngày xưa thoăn thoắt hái chè đã từng giành giải nhất toàn nông trường. Sau cuộc thi, hai người hẹn nhau lên quả đồi ngắm hoàng hôn. Cầm bàn tay Vối, Dĩ đã thì thầm em là vối thì anh sẽ là chè, sau này con mình sẽ là đồi, ưng nhé. Cô Vối chẳng ưng nhưng không sao chống cự được cánh tay đầy hương chè đang luồn vào trong lần áo khiến hai quả đồi đầy ăm ắp, nóng rừng rực đang phập phồng vì khao khát. Ánh hoàng hôn đang xuống trên thung lũng cũng như dập dình, ti hí mắt nhìn trộm cảnh đôi uyên ương đang quấn lấy nhau, đang tan ra trong ánh chiều hừng hực…
Sau đó, bố Dĩ điện sẽ lên nông trường. Dĩ mừng lắm, định sẽ giới thiệu Vối với bố, nhưng đúng hôm bố Dĩ đến thì công đoàn nông trường gọi Vối đi thi nữ công đoàn giỏi bên tỉnh bạn mất mấy ngày. Còn Dĩ thì bị bố triệu về đi bộ đội. Sau đó là những ngày khấp khởi, chờ mong. Dĩ đã gửi thư cho Vối rất nhiều nhưng không thấy Vối hồi âm. Thế là mất liên lạc từ ấy.
- Sau khi nhập ngũ, tôi đã gửi thư nhiều cho Vối mà không thấy Vối nói gì!
- Anh không biết à, chị em sau lần đi thi lại giành giải nhất nên đã được chuyển công tác luôn.
Cô Vải đang lúi húi bên mấy bao vối khô, kể. Cô Vối gật đầu xác nhận, nước mắt vẫn rơi lã chã. Trong góc buồng, chợt cô Vải kêu thét lên, có cái gì rất nặng đã rơi vào chân cô khi cô lấy bao lá vối ra. Bác Dĩ chạy lại, thì ra là một bọc ni-lông đựng dây điện được giấu trong bao lá vối. Cô Vải nghi ngờ bèn mở tiếp một bao nữa, cũng lôi ra một túi những thiết bị điện. Lại còn có cả một bọc giấy báo nhỏ như quyển lịch, bác Dĩ giở ra, thấy có những gói nhỏ chứa chất màu trắng, đưa lên mũi ngửi, bác buột miệng: “Hê-rô-in rồi!”.Thấy cô Vải định kêu to, bác Dĩ ra hiệu im lặng đừng để cho chị Vối biết, ít nhất là trong lúc này.
Ra đến nhà ngoài, nhìn khung ảnh treo tường, những bức ảnh của thằng Đồi, từ khi nó còn biết bò, đi học, thiếu niên, và một tấm ảnh chân dung khi nó trưởng thành. Bác dán mắt vào tấm ảnh mới nhất, lắp bắp hỏi cô Vải:
- Thằng Đồi đây ư cô?
- Vâng, nó đấy!
Bác Dĩ đứng lặng trước khung ảnh, mắt trân trân nhìn tấm chân dung thằng con trai mình, bác thấy mắt nó giống thằng Nhớn quá.
Khi đưa bác Dĩ ra tới cổng, cô Vải mấy lần định hỏi nhưng lại chần chừ, bác Dĩ chủ động bảo, rồi tôi sẽ phải có trách nhiệm với thằng Đồi, với cô Vối.
Trưa hôm ấy về, bác Dĩ ngồi trầm ngâm bên lò bễ đã nguội ngắt, chỉ ngồi và đốt thuốc. Con Út gọi vào ăn cơm thì bác bảo cứ ăn trước đi, bố đang bận rèn mấy con dao, chiều khách lấy. Đến tối thằng Nhớn mới về, ngồi ăn, con Út kể tội bố trưa nay bỏ ăn, thằng Nhớn bảo: “Bố phải ăn khỏe vào không lại ốm, mẹ con biết là không vui đâu, mẹ sắp về quê ra rồi đấy, lại có khối quà, có cả lá vối cho bố nữa”. Rồi nó kể cho bố nghe về công việc mà nó đang phải hoàn thành. Bác Dĩ cứ ngồi thừ ra nghe. Ăn xong, nó cũng lấy xe máy đi luôn, chỉ dặn lại cơ quan nhiều việc lắm, phải chiều mai con mới về được, bố nhớ đừng thức khuya. Nhưng bác Dĩ không tài nào chợp mắt được, bác bật dậy nhóm bễ, quai búa liên tục cho tới sáng. Trước khi sắp hàng ra chợ, bác gọi điện cho thằng Nhớn nói chuyện. Con Út ngạc nhiên, không biết bố nói gì với anh mà đến cả nửa tiếng đồng hồ, chưa bao giờ bố nói lâu như thế.
Chừng tám giờ sáng, cậu thanh niên tới hàng của bác Dĩ, bảo cho cháu lấy chìa khóa hôm trước đánh. Bác Dĩ ngước lên, nhìn cậu ta hồi lâu, đoạn thủng thẳng:
- Cậu có đưa cho tôi chìa khóa gốc đâu mà tôi đánh được?
- Ô hay, cái nhà ông này, còn làm bộ ngây thơ. Chìa khóa tôi in trên bánh xà phòng, ông lành nghề thế thì cứ đó mà phang, vậy tôi mới trả giá năm chục chứ?
- Nhưng tôi không làm chuyện này bao giờ.
- Chuyện gì? Đánh chìa khóa in trên miếng xà phòng á?
- Chuyện đó là tiếp tay cho tội phạm.
- Bố già này đa nghi quá, mẹ tôi bệnh nặng bị bố tôi khóa trái cửa nhốt lại, tôi muốn cứu mẹ ra ngoài nên đã trộm chiếc chìa khóa của ông ấy đấy.
Bác Dĩ nhìn thẳng vào đôi mắt đỏ sọng của cậu thanh niên, nhấn giọng:
- Chứ không phải mẹ cậu bị chính cậu nhốt lại sao? Và đây là một chiếc chìa khóa của một kho hàng trong công ty mà cậu muốn cuỗm hàng về giấu trong những bao lá vối khô?
Cậu thanh niên lao vào thụi vào mặt bác Dĩ. Bị bất ngờ, bác Dĩ không tránh kịp. Máu từ mũi rỉ ra. Chợt một cánh tay từ sau hàng quần áo bẻ quặt tay cậu ta. Chỉ trong chớp mắt, hai tay cậu thanh niên đã bị khóa vào còng số tám. Trước khi dẫn cậu ta về khám nhà, người công an còn quay lại hỏi bác Dĩ:
- Bố có bị đau lắm không?
Mấy bà bán hàng xúm lại lo lắng cho bác, khen bác can đảm. Bác Dĩ lau mấy giọt máu đang rỉ ra từ mũi, nét mặt khắc khổ, trông bác già đi tới chục tuổi.
- Bố không sao! Để bố đi cùng về nhà cô Vối!
- Lúc này thì chưa cần, chúng con sẽ dẫn Đồi về khám nhà là được. Bố cứ ở lại đây. Mẹ con gọi điện bảo vừa xuống xe. Mẹ sẽ vào chợ ngay đấy!
Bác Dĩ đứng như tượng nhìn thằng Đồi bị dẫn đi giữa chợ. Hai bên, người đứng lại xem, có những tiếng chì trích vang lên “Con cái nhà mất dạy”, “Vô phúc cho bố mẹ có đứa con như nó”, lòng bác Dĩ đau nhói...
Một bàn tay gầy guộc vỗ vai bác, bác Dĩ giật mình quay lại, vợ bác đã đến đứng cạnh bác. Bác Dĩ đỡ cái làn nặng trĩu trên tay vợ. Từ trong làn thoảng bay ra hương lá vối khô.
Truyện ngắn củaNGUYỄN THU HẰNG
