Không để công nghệ cao tiếp tay gian lận thi cử

Mùa thi năm 2026 đang đến gần với những áp lực và yêu cầu mới. Không chỉ là năm đầu tiên Hải Phòng tổ chức các kỳ thi lớn sau hợp nhất Hải Phòng - Hải Dương, đây còn là thời điểm ngành giáo dục cả nước đối mặt với nguy cơ gian lận bằng công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tinh vi, khó kiểm soát.

Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2026 - 2027 tại Hải Phòng có quy mô rất lớn. Toàn thành phố có hơn 61.700 thí sinh đăng ký dự thi vào các trường THPT công lập, trong đó gần 59.000 thí sinh dự thi hệ đại trà và hơn 3.000 thí sinh dự thi vào các trường chuyên. Thành phố tổ chức 102 hội đồng thi đại trà với 2.510 phòng thi, huy động khoảng 7.000 cán bộ, giáo viên, nhân viên làm nhiệm vụ coi thi cùng khoảng 750 cán bộ tham gia chấm thi, phạm vi địa bàn và áp lực điều hành tăng lên đáng kể.

Để giảm áp lực cho học sinh và phụ huynh, ngành giáo dục Hải Phòng tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong tuyển sinh. Năm nay, thí sinh đăng ký dự thi hoàn toàn trực tuyến trên hệ thống quản lý chung của Sở Giáo dục và Đào tạo, không phải nộp hồ sơ trực tiếp về các trường THPT như trước.

Song song với kỳ thi tuyển sinh lớp 10, công tác chuẩn bị kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 cũng đang được Hải Phòng triển khai sớm với yêu cầu cao về an ninh, an toàn và ứng dụng công nghệ thông tin. Theo kế hoạch vừa được UBND thành phố phê duyệt, thí sinh lớp 12 tiếp tục đăng ký dự thi hoàn toàn trực tuyến; thí sinh tự do được khuyến khích sử dụng tài khoản VNeID để đăng nhập hệ thống. Nhiều thủ tục hành chính được tinh gọn như gộp thẻ dự thi với giấy báo dự thi; gộp giấy chứng nhận kết quả thi với giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời; giao hiệu trưởng nhà trường cấp bằng tốt nghiệp THPT cho học sinh.

Kỳ thi năm nay cũng tăng cường quản lý dữ liệu tập trung trên hệ thống số; dự kiến công bố kết quả thi sớm hơn khoảng hai tuần so với trước đây.

Tuy nhiên, khi công nghệ được ứng dụng ngày càng sâu trong tổ chức thi cử thì nguy cơ bị lợi dụng để gian lận cũng lớn hơn. Nếu trước đây, gian lận thi cử chủ yếu là quay cóp truyền thống hoặc sử dụng thiết bị nghe lén đơn giản, thì nay, chỉ một chiếc camera siêu nhỏ gắn trong cúc áo, một tai nghe không dây kích thước vài milimet hay một đồng hồ thông minh kết nối internet cũng có thể trở thành công cụ gian lận tinh vi.

Đáng lo ngại hơn là sự xuất hiện của AI. Chỉ trong thời gian rất ngắn, AI đã có khả năng giải toán, viết văn, dịch ngôn ngữ, phân tích dữ liệu gần như tức thời. Nếu đề thi bị chụp lén và phát tán ra ngoài, các phần mềm AI hoàn toàn có thể xử lý đề rồi gửi đáp án ngược trở lại phòng thi trong vài chục giây. Điều đó khiến nguy cơ lộ lọt đề thi, gian lận có tổ chức trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Bởi vậy, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 là cần thiết. Đề thi được xác định là tài liệu bí mật Nhà nước cấp độ “Tối mật”. Mọi hành vi sử dụng điện thoại di động, thiết bị công nghệ cao hay AI để gian lận, làm lộ, lọt, phát tán đề thi đều có thể bị xử lý nghiêm, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tại Hải Phòng, tinh thần này được cụ thể hóa bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Thành phố yêu cầu các sở, ngành, địa phương triển khai nhiệm vụ theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Ngành giáo dục phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an để rà soát nguy cơ sử dụng thiết bị công nghệ cao; bảo đảm an ninh tuyệt đối tại các khâu in sao, vận chuyển, bảo quản đề thi và bài thi.

Các điểm thi được yêu cầu kiểm tra kỹ phòng thi, phòng chờ, nhà vệ sinh, khu vực xung quanh nhằm phòng ngừa việc cất giấu thiết bị gian lận. Đối với các điểm thi có nguy cơ cao, có thể tăng cường sử dụng thiết bị quét an ninh cầm tay để kiểm soát trước khi thí sinh vào phòng thi. Việc triển khai phải bảo đảm văn minh, hiệu quả, không gây căng thẳng tâm lý cho học sinh.

Điều đáng chú ý là Hải Phòng không chỉ tập trung vào giải pháp kỹ thuật mà còn coi trọng công tác tuyên truyền, giáo dục ý thức. Bởi trên thực tế, công nghệ chỉ là công cụ; gốc rễ của vấn đề vẫn nằm ở nhận thức và sự trung thực trong học tập.

Một kỳ thi công bằng không thể chỉ dựa vào camera giám sát hay máy dò thiết bị điện tử. Nếu học sinh còn tâm lý chạy theo điểm số bằng mọi giá, nếu phụ huynh còn vô tình tạo áp lực thành tích, thì nguy cơ gian lận vẫn sẽ tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau.

Trong bối cảnh AI phát triển rất nhanh, việc giữ gìn sự công bằng, nghiêm túc của các kỳ thi sẽ ngày càng khó khăn hơn. Nhưng nếu mỗi khâu tổ chức được siết chặt, mỗi cán bộ làm thi nêu cao trách nhiệm và mỗi học sinh bước vào phòng thi bằng sự trung thực, thì công nghệ sẽ không thể trở thành công cụ phá vỡ niềm tin đối với giáo dục.