Không để 'khoảng trống' pháp lý ảnh hưởng quyền lợi người dân

Ngày 10/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về một số dự án luật. 4 đại biểu Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng phát biểu thảo luận ở hội trường.

Quy định thẩm quyền giải quyết yêu cầu bồi thường phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp

Đại biểu Nguyễn Thành Trung, Uỷ viên Thành uỷ, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi dự án Luật và báo cáo tiếp thu, giải trình của cơ quan soạn thảo; đánh giá cao việc mở rộng phạm vi bảo vệ người dân, bổ sung cơ chế đối với người đấu tranh phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và tiếp tục cải cách thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung góp ý 3 vấn đề để dự thảo sau khi ban hành có tính khả thi cao. Trong đó có việc bổ sung người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân. Đại biểu đề nghị làm rõ trường hợp người tố cáo hoặc người thân bị trả đũa, gây thiệt hại do việc thực hiện quyền đấu tranh phòng chống tham nhũng thì căn cứ nào xác định trách nhiệm của Nhà nước và cơ chế chứng minh mối quan hệ giữa hành vi công vụ với thiệt hại.

"Nếu đã mở rộng đối tượng thì các quy định về trách nhiệm bồi thường cũng cần được thiết kế tương ứng, tránh tình trạng quyền được ghi nhận nhưng khó thực hiện trên thực tế", đại biểu Nguyễn Thành Trung nêu quan điểm.

Về phân định thẩm quyền giải quyết yêu cầu bồi thường, đại biểu đề nghị không chỉ quy định về cấp có thẩm quyền mà cần tính đến năng lực và tính chất của từng vụ việc trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc: Vụ việc có giá trị bồi thường lớn, nhiều người bị thiệt hại, liên quan nhiều cơ quan hoặc có tính chất phức tạp thì UBND cấp tỉnh trực tiếp giải quyết hoặc quyết định cơ quan có thẩm quyền giải quyết; những vụ việc đơn giản, rõ ràng mới phân cấp cho cấp xã.

Về cải cách thủ tục và thương lượng bồi thường, đại biểu đồng tình việc rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường nhưng cần quy định rõ hơn ngay trong luật, xác định tối thiểu ba nguyên tắc: thời hạn thương lượng; căn cứ xác định mức bồi thường; trách nhiệm của cơ quan giải quyết khi thương lượng không thành.

Đó là những khoảng trống pháp lý có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện quyền được bồi thường của người dân.

Cân nhắc áp dụng cả hai hình thức thi tuyển và tuyển chọn phương án kiến trúc

Phát biểu ở hội trường về dự thảo Luật Kiến trúc sửa đổi, đại biểu Vũ Văn Tiến, đại biểu hoạt động chuyên trách Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội đánh giá việc chuyển từ hình thức thi tuyển phương án kiến trúc theo Luật Kiến trúc năm 2019 sang áp dụng cả hai hình thức thi tuyển và tuyển chọn phương án kiến trúc tuy tạo sự thông thoáng hơn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với công tác quản lý và phát triển kiến trúc quốc gia như làm giảm tính bản sắc, tính hiện đại và mức độ an toàn của công trình.

Đối với phương thức thi tuyển, phương án kiến trúc sẽ được xem xét, đánh giá bởi hội đồng gồm các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm, năng lực và trình độ chuyên môn phù hợp. Qua đó, có thể giúp chủ đầu tư lựa chọn được phương án thực sự bảo đảm chất lượng, phù hợp về nghệ thuật, bản sắc văn hóa, công năng và công nghệ; đồng thời có khả năng tạo dấu ấn nổi bật trong quá trình hội nhập quốc tế.

Các công trình kiến trúc nổi tiếng trên thế giới và tại Việt Nam cũng đều được chọn từ những cuộc thi. Trong khi đó, nếu áp dụng phương thức tuyển chọn mà chủ đầu tư vừa là người tổ chức, vừa trực tiếp lựa chọn phương án, không thực hiện cơ chế thẩm định chuyên môn độc lập, có thể xảy ra tình huống “tự biên, tự diễn”. Từ đó, chất lượng thực sự của sản phẩm kiến trúc, nhất là về nghệ thuật, văn hóa, công năng và công nghệ, có thể không được kiểm soát đầy đủ.

"Vì vậy, nếu vẫn duy trì phương thức tuyển chọn phương án kiến trúc, cần quy định trong luật hoặc văn bản dưới luật về việc thành lập hội đồng tư vấn tuyển chọn có chuyên môn, tương tự như hội đồng thi tuyển phương án kiến trúc", đại biểu Vũ Văn Tiến nêu quan điểm.

Dự thảo luật lần này cũng đang đưa một số loại công trình ra khỏi diện phải thi tuyển phương án kiến trúc, như nhà ga đường sắt chính trong đô thị, cầu từ cấp II trở lên và một số công trình khác đã được quy định trong Luật Kiến trúc năm 2019.

Đây cũng là những loại công trình có ảnh hưởng và đóng góp lớn đối với cảnh quan, kiến trúc và bộ mặt đô thị. Nếu được đầu tư thiết kế tốt, các công trình này còn có thể trở thành điểm nhấn kiến trúc, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của đô thị và thu hút khách du lịch, phát triển dịch vụ. Có ý kiến cho rằng, trong trường hợp này nên giữ nguyên các loại công trình thuộc diện phải thi tuyển như luật 2019 sẽ phù hợp hơn.

Mặt khác, không nên phân biệt công trình sử dụng vốn công và công trình sử dụng vốn tư trong việc thực hiện các yêu cầu về phát triển kiến trúc. Luật Kiến trúc năm 2019 của Việt Nam và pháp luật của nhiều nước trên thế giới cũng phổ biến cách tiếp cận này.

Hiện nay, các công trình sử dụng vốn tư nhân có đóng góp rất lớn vào việc hình thành bộ mặt văn hoá kiến trúc của mỗi quốc gia. Đặc biệt, tại Việt Nam, khi số lượng và quy mô của các công trình sử dụng vốn tư nhân trong nhiều trường hợp còn lớn hơn các công trình sử dụng vốn công.

Do đó, không nên bỏ các quy định pháp luật theo hướng để khu vực tư nhân hoàn toàn tự quyết định hình thức kiến trúc của công trình.

Bảo đảm người bị thiệt hại thực sự được bồi thường

Phát biểu tại hội trường về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Uỷ viên Thành uỷ, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng đánh giá dự thảo Luật không chỉ nhằm xác định Nhà nước phải bồi thường trong trường hợp nào mà quan trọng hơn là bảo đảm người đã bị thiệt hại thực sự thực hiện được quyền và thực sự nhận được khoản bồi thường mà pháp luật đã công nhận.

Đại biểu đề nghị xem xét lại thật kỹ hậu quả pháp lý của quy định sau 3 năm, người được bồi thường không nhận tiền thì khoản tiền được trả lại ngân sách nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng cần phân biệt rất rõ hai quan hệ pháp lý khác nhau: một là xử lý khoản kinh phí đã bố trí trong ngân sách; hai là quyền tài sản của người được bồi thường đã được xác lập bằng quyết định giải quyết bồi thường hoặc bản án có hiệu lực.

Đại biểu đề nghị quy định rõ việc trả lại khoản kinh phí vào ngân sách nhà nước chỉ là biện pháp xử lý về tài chính, không làm chấm dứt quyền nhận tiền bồi thường đã được xác lập bằng quyết định giải quyết bồi thường hoặc bản án có hiệu lực. Khi người có quyền hoặc người thừa kế hợp pháp yêu cầu, Nhà nước phải thực hiện việc chi trả theo trình tự luật định. Không nên để một quy định mang tính nghiệp vụ ngân sách làm phát sinh hệ quả hạn chế hoặc làm mất một quyền tài sản đã được Nhà nước công nhận.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc xử lý trường hợp tài liệu, chứng cứ thuộc trách nhiệm quản lý của cơ quan nhà nước nhưng bị mất, thất lạc hoặc không thể cung cấp, bổ sung ngay tại điều 45 một nguyên tắc: người yêu cầu bồi thường không phải gánh chịu bất lợi do cơ quan nhà nước làm mất, thất lạc hoặc không thực hiện đầy đủ trách nhiệm lưu trữ tài liệu, chứng cứ; trong trường hợp đó cơ quan giải quyết phải chủ động xác minh từ các nguồn thông tin hợp pháp khác và chấp nhận chứng cứ thay thế theo quy định của pháp luật.