Giữa những ngày đông mưa phùn, gió bấc, ký ức về mái nhà xưa, bếp lửa hồng và những củ khoai mót của tuổi thơ lại ùa về.

Cả tuần nay trời chuyển sang gió bấc ào ào, những tán cây ven đường chuyển động lao xao. Mưa giăng giăng ẩm ướt. Mưa không lớn, hạt không nặng nhưng mưa suốt ngày đêm không ngớt. Mây xám vần vũ ngay trên đỉnh đầu, tưởng giơ tay là với được. Mới rét đầu mùa mà những hạt mưa tạt vào người, đậu vào má, đậu lên môi đem theo cái buốt giá thấm vào da thịt như trăm ngàn cây kim châm chích. Cái rét cứ ngấm ngầm len qua vạt áo, len vào tận tâm hồn. Phố xá vắng vẻ hơn mọi ngày. Cuộc sống như chậm lại. Mùa đông đã về.
Mẹ tôi khi ra ngắm trời, lúc vào ngắm đất nét mặt rầu rầu. Mãi đến bữa cơm chiều bà mới nói bằng chất giọng xa xót thở than: "Giời ơi là giời! Mưa mãi thế này làm sao phơi ải nổi". Mẹ tôi ra ngoài phố ở với vợ chồng tôi dễ đến ba chục năm có lẻ. Bà rất ít về quê. Mà nếu có về thì cũng vội vàng như ma đuổi. Chắc bà cho rằng kinh nghiệm mấy chục năm làm ruộng của bà đến tận hôm nay vẫn còn nguyên giá trị. Vợ tôi nói: "Mẹ ơi! Ở quê giờ chẳng ai phơi ải như ngày xưa nữa. Người ta chỉ cày lật đất rồi bừa rồi cấy thôi. Khoa học tiến bộ nhiều rồi. Đâu có giống thời của mẹ". Lời của mẹ kéo tôi lùi lại một thời với bao kỷ niệm buồn vui.
Nhớ mùa đông năm xưa với những ngày mưa dầm gió bấc. Những luồng gió quất vào mặt lạnh rát. Những con đường ướt át lầy lội, không gian sũng nước. Nhìn thôi cũng đủ ngại ngần. Mỗi tối sau bữa cơm chiều, một đống lửa nhỏ đặt ở giữa nhà được bố tôi nhen lên. Những thanh củi gộc để dành từ trong năm bây giờ mới đắc dụng. Ngọn lửa không to, không nhỏ nhưng đủ mang hơi nóng tỏa khắp ba gian nhà tranh. Cả nhà vây quanh bếp lửa. Những bàn tay tê cóng hơ lên, những tiếng suýt xoa khe khẽ. Ánh lửa bập bùng soi tỏ những gương mặt thân thuộc sao thấy yêu quý biết nhường nào.
Người lớn nói chuyện ruộng đồng. Chín chị em tôi vây quanh bếp nghịch lửa, vùi khoai. Mấy củ khoai nhỏ bằng cái chuôi liềm mới mót ban chiều được vùi vào bếp lửa cũng đủ tỏa mùi thơm khắp nhà. Cái mùi thơm của khoai nướng thật khó tả. Nó như mang theo phảng phất của đất ải, ngọt ngào như hương đậm phù sa. Thật không thể tưởng tượng nổi. Có cái gì đó rất mờ ảo khiến người ta quên đi mọi mệt nhọc sau một ngày làm việc. Nhưng tôi vẫn nhận ra vị mặn của mồ hôi cha, tiếng thở hổn hển quá sức của mẹ. Để rồi tưởng tượng ra một chiều mưa dầm gió bấc cái rét cắt da cắt thịt mẹ khoác cái áo tơi bằng lá cọ, khom lưng làm cỏ ruộng khoai. Những giọt mưa mùa đông ướt sũng hai ống quần. Chắc mẹ buốt giá lắm.
Bây giờ ngoài phố củ khoai lang được chế biến nhiều món như: khoai luộc, khoai nướng, khoai chiên... Những gánh hàng rong bán dạo khắp hang cùng ngõ hẻm. Tiếng rao chìm trong mưa gió ù ù. Cần ăn lúc nào có ngay lúc đó. Và cho dù người ở phố có giận có buồn tôi vẫn phải nói rằng củ khoai mót được năm xưa vẫn ngon hơn, vẫn bùi thơm hơn, vẫn ngọt ngào tình nghĩa hơn. Đừng hỏi vì sao lại thế? Chịu. Không thể diễn đạt được bằng lời. Chỉ bằng cảm nhận thôi. Nhưng ký ức trong tôi vẫn còn nguyên vẹn. Để rồi mỗi lần gió bấc mưa phùn tràn về lòng tự hỏi lòng: “Chiều nay có còn ai đi mót khoai nữa không”.
Mùa đông đến rồi. Nốt trầm của thiên nhiên đã đến. Những ai từng một lần hít thở không khí ẩm ướt, từng co mình trong cái lạnh giá của mùa đông đất Việt sẽ mãi mãi khắc ghi. Để rồi mỗi khi đông về, dù ở đâu trên trái đất này, trong lòng lại xuyến xao lạ thường. Chao ơi nhớ quá. Cái gì, điều gì cũng nhớ. Cảm ơn công cha nghĩa mẹ. Cảm ơn những củ khoai nhỏ nhoi mót được vào những ngày giá buốt. Tất cả đã góp phần nuôi dưỡng những đứa trẻ như chúng tôi khôn lớn thành người.
NGUYỄN SỸ ĐOÀN