Lời hẹn đảo xa

Đồng hồ điện tử trên góc màn hình led nhấp nháy chuyển sang màu hổ phách: ba phút đếm ngược cho phần thi ứng xử tình huống sư phạm.

Ánh đèn rọi trắng lóa sàn gỗ bóng loáng, hắt lên tà áo dài màu xanh lơ của Thu Hà một vệt sáng chói lọi. Hội trường lớn của Trường Đại học Sư phạm với sức chứa gần một nghìn người bỗng nhiên chùng xuống trong sự nín thở đợi chờ. Phía trước, bàn Ban Giám khảo gồm những chuyên gia đầu ngành của hội thi “Nghiệp vụ Sư phạm toàn quốc” đang nhìn cô bằng ánh mắt chăm chú, sắc sảo.
Vị Trưởng Ban Giám khảo – một giáo sư khả kính với mái tóc bạc – cất giọng xướng câu hỏi tình huống cuối cùng:

“Nếu sau khi tốt nghiệp thủ khoa, bạn nhận cùng lúc hai lời mời: một suất giảng dạy tại trường tiểu học thực nghiệm trọng điểm của thành phố với mức đãi ngộ lý tưởng và một lá đơn tăng cường giáo viên ra xã đảo tiền tiêu Cát Hải còn muôn vàn thiếu thốn, bạn sẽ chọn ngã rẽ nào để khẳng định giá trị bản thân, và điều gì trong triết lý giáo dục định hướng cho quyết định đó?”

Dưới khán phòng gợn lên tiếng xì xào. Đó là một câu hỏi mở nhưng không hề dễ dàng. Ai cũng biết Hà là gương mặt sáng giá nhất mùa thi năm nay. Bài giảng điện tử ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo của cô ở vòng loại đạt điểm tuyệt đối với phong thái đĩnh đạc, bản lĩnh sân khấu vững vàng. Chỉ còn phần thi ứng xử này kết thúc suôn sẻ là đội thi của trường cô sẽ chạm tay vào chiếc cúp vô địch toàn đoàn.

Hà nhắm mắt lại trong một tích tắc. Không gian lộng lẫy tan biến, ký ức kéo cô về mùa hè năm ngoái tại xã đảo tiền tiêu trong chuyến hành trình tình nguyện hướng về những vùng biển đảo quê hương…
Năm ấy, Hà làm Đội phó chuyên môn, mở lớp trải nghiệm tiếng Anh và kỹ năng sống cho học sinh tiểu học trên đảo. Trước khi tàu rời bến Gót, cô từng ấp ủ những bài hát rộn rã bên bờ cát trắng và những khung hình lung linh sắc áo xanh tình nguyện để làm dày thêm bản thành tích cá nhân.

Nhưng đảo tiền tiêu đón cô bằng một thực tế nhọc nhằn. Điểm trường nhỏ nép dưới rặng phi lao xanh ngắt, dẫu đã được đầu tư xây mái bằng kiên cố, khang trang, nhưng hơi mặn mòi của biển khơi quanh năm vẫn luồn lách qua từng khung cửa. Nơi này khách du lịch ghé qua dăm bữa thì mê mẩn cái vẻ đẹp phóng khoáng của sóng nước, chứ để gắn bó lâu dài với nghề giáo, thấu hết nỗi vất vả của những gia đình bám biển, thì quả là một thử thách cần nhiều lắm lòng dũng cảm và tình yêu thương.

Câu lạc bộ Hè có mười hai đứa trẻ, Hà ấn tượng nhất với Tiến. Cậu bé mười tuổi còi cọc như trẻ lên bảy, da đen cháy, mắt sáng quắc. Bố đi tàu cá xa bờ, cả tháng trời chỉ ghé đảo dăm ba hôm rồi lại vội vã nhổ neo. Mẹ ở nhà vừa đan lưới thuê, vừa cặm cụi bám bãi triều cào ngao, bới sá sùng kiếm từng đồng đong gạo. Tiến lầm lì, luôn ngồi góc khuất cạnh cửa sổ, giấu đôi bàn tay nhỏ, sạm đen dưới gầm bàn.

Khi Hà dạy các câu chào hỏi tiếng Anh đơn giản, lũ trẻ ríu rít nhắc theo, riêng Tiến im bặt. Mỗi lần quả bóng nỉ chuyền đến tay, thằng bé lại bối rối, đầu cúi gằm gần như chạm mép bàn gỗ. Hai bàn chân đi đôi dép tổ ong cụt mũi cọ cọ vào nhau.

Hà bước lại gần, cúi xuống mỉm cười khích lệ:
– Nào, Tiến thử nói theo cô nhé: “Hello, my name is Tien!”
Thằng bé rụt người sát mép tường. Hai vành tai đỏ ửng lên, ngón tay cào cào vào mép quần cộc rách chỉ. Nó cắn chặt môi, không hé răng nửa lời, đôi vai gầy khẽ co lại vì xấu hổ.

Nhìn vẻ co cụm của cậu trò nhỏ, nụ cười trên môi Hà bỗng chùng xuống. Ở giảng đường đại học hay trong những buổi hội giảng chuyên đề, cô từng đạt điểm cao môn Phương pháp giảng dạy với các slide bài giảng điện tử thông minh, rực rỡ sắc màu, cùng những tiết dạy thử mượt mà nơi học sinh tự tin, phối hợp nhịp nhàng.

Nhưng đứng trước sự rụt rè của đứa trẻ vùng bãi chài đen sạm, các bước giảng dạy bỗng trở nên lúng túng. Cô chợt nhận ra, đổi mới phương pháp ở nơi đầu sóng ngọn gió này không thể áp dụng công nghệ số hào nhoáng mà trước hết phải khiến các em thích đến trường và thể hiện bản thân.

Hôm sau, Hà dẫn Tiến cùng các bạn ra bãi cát sau trường nhặt vỏ sò, đá cuội, san hô vụn dạt vào bờ để xếp thành chữ cái tiếng Anh, học tên các loài sinh vật biển: Sea, Shell, Fish, Star… Cô tổ chức dự án trải nghiệm “Đại sứ biển xanh”: các em nhặt rác ven bờ kè, tự tay vẽ tranh minh họa bằng màu nước và học các câu khẩu hiệu đơn giản để hướng dẫn du khách giữ gìn bãi biển trong lành.

Không gian mở của gió biển chan hòa đã xóa tan mặc cảm. Tiến khéo tay lạ thường, tự ghép những mảnh ốc xà cừ thành hình ngọn hải đăng tuyệt đẹp. Lần đầu tiên, Tiến ngước mắt nhìn Hà, ngập ngừng cất tiếng phát âm từng từ tiếng Anh dẫu còn ngọng nghịu hơi thở mặn mòi của gió biển, nụ cười rạng rỡ đã nở trên môi.

Hai hôm liền, lớp học vắng bóng Tiến. Vốn dĩ đây chỉ là lớp thiện nguyện, không chấm điểm, chẳng có sổ bộ ràng buộc chuyên cần, nhưng sự vắng mặt của cậu trò nhỏ khiến lòng Hà bồn chồn không yên. Trưa ấy tan buổi dạy, Hà mượn chiếc xe đạp cọc cạch của thầy phụ trách, men theo con đường đất đỏ lởm chởm đá hộc dẫn về phía bãi chài tìm hiểu tình hình. Nắng trên đảo rát như táp lửa, gió biển thổi ràn rạt thốc bụi cát vào mắt cay xè.

Đi được nửa chặng đường dốc dăm đá tai mèo bỏng rát, Hà bỗng sững sờ dừng xe lại. Phía trước cô, giữa con dốc đứng trơ trọi không một bóng cây, một bóng dáng nhỏ thó đang cặm cụi bước đi ngược chiều nắng. Là Tiến. Thằng bé mặc chiếc áo may ô sờn rách bết dính mồ hôi, đầu trần, hai bàn chân xỏ trong đôi dép tổ ong mòn vẹt. Mồ hôi nhễ nhại chảy ròng ròng trên gương mặt sạm đen, chiếc cặp vải bạt cũ đung đưa theo từng nhịp thở dốc nặng nhọc.

Hà chạy ào lại đỡ lấy em:
– Tiến! Sao em đi bộ giữa trưa nắng thế này? Xe đạp của em đâu rồi?
Thằng bé giật mình, lúng túng ôm chặt quai cặp trước ngực. Đôi mắt đen ngước nhìn cô giáo rồi cụp xuống, hai tai đỏ ửng. Thằng bé cắn môi, nén tiếng thở hổn hển, mãi mới lí nhí từng tiếng đứt quãng:
– Tàu bố hỏng máy… mẹ bán xe đạp trả nợ rồi cô ạ. Mẹ bảo ở nhà cào ngao thôi chứ học Hè không quan trọng.
Nhìn giọt mồ hôi bết dính bên thái dương và ánh mắt tha thiết đến lớp của đứa trẻ mười tuổi giữa trưa rực lửa, cổ họng Hà nghẹn đắng lại. Cô lấy chiếc khăn tay lau mồ hôi nhễ nhại trên trán em, nghe sống mũi mình cay xè vị mặn của gió.

Khoảnh khắc ấy, Hà hiểu rằng sự học ở nơi này không phải là chuyện thi đua thành tích hay những chuẩn mực hào nhoáng, đó là khát vọng mãnh liệt của những đứa trẻ muốn vươn tầm mắt qua khỏi bờ sóng, để thấy thế giới ngoài kia rộng lớn biết bao.
- Thí sinh Bùi Thu Hà, còn một phút!
Tiếng chuông thư ký kéo Hà về thực tại rực rỡ của hội trường lớn. Bầu không khí nắng bỏng rát của đảo xa tan biến, nhường chỗ cho ánh đèn sân khấu đang chiếu thẳng vào gương mặt cô.
Sự bối rối ban đầu đã biến mất hoàn toàn. Đôi mắt Hà trong veo, tĩnh tại lạ thường. Cô bước lên một bước, cầm chắc chiếc micro. Giọng cô cất lên không phải bằng những thuật ngữ chuyên môn trau chuốt, mà mộc mạc và chân thành như chính hơi thở phóng khoáng của biển cả quê hương.

Cô không ngần ngại khước từ cơ hội ở lại thành phố để chọn con đường ra xã đảo tiền tiêu. Bằng chất giọng truyền cảm và đanh thép, Hà tái hiện lại hình ảnh cậu học trò nghèo xóm chài giữa trưa nắng cháy, đứa trẻ sẵn sàng đi bộ hàng cây số ngược dốc đá chỉ vì sợ quên con chữ đầu đời. Lời thuyết trình của cô chạm đến một điều giản dị mà sâu sắc: mọi phương pháp dẫu có hay đến đâu cũng chỉ là lý thuyết nếu rời xa thực tế; người thầy phải biết lấy học trò làm trung tâm, để ở đó, chính tình yêu thương và sự tận tâm mới thực sự chắp cánh ước mơ cho những học trò nghèo nơi đầu sóng.
Khán phòng im phăng phắc. Vị Trưởng Ban Giám khảo hơi nghiêng người về phía trước, ánh mắt lộ rõ vẻ chăm chú đặc biệt.

Hà dừng lại một nhịp, nhìn thẳng vào hàng trăm bạn bè đồng trang lứa bên dưới, mượn câu hát quen thuộc của nhạc sĩ Trần Long Ẩn để khép lại lời đáp: “Ai cũng chọn việc nhẹ nhàng, gian khổ sẽ dành phần ai?”. Mùa Hè năm nay, sau khi nhận bằng cử nhân, nguyện vọng duy nhất trong hồ sơ tuyển dụng của em sẽ là nộp đơn ra đảo công tác. Em muốn cùng các em học sinh mở rộng cánh cửa tri thức, thắp lên niềm tin rằng từ mảnh đất đầu sóng này, các em hoàn toàn có thể tự tin bước ra thế giới!

Gió biển từ ngoài cửa sổ lớn lồng lộng thổi vào sảnh chính. Không gian rộng lớn như ngưng đọng lại. Rồi từ bàn chủ tọa, vị Trưởng Ban Giám khảo chậm rãi đứng dậy, đưa hai tay vỗ vang. Tiếp sau thầy, cả hội trường đồng loạt đứng dậy. Một tràng pháo tay giòn giã bùng nổ, kéo dài không dứt khắp khán phòng. Dưới hàng ghế khán giả, nhiều bạn trẻ đưa tay lau vội khóe mắt, nhìn lên cô gái nhỏ nhắn trên bục diễn thuyết với niềm xúc động chân thành.

Bước ra hành lang lộng gió của tòa nhà hiệu bộ, Hà nhìn lên vòm trời xanh ngắt không một gợn mây. Ở nơi xa xôi kia, giữa tiếng thông reo và tiếng sóng vỗ bờ đá Cát Hải, có một lớp học đang đợi cô về…