Chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức vận hành ngành vận tải, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về chất lượng nguồn nhân lực.
Anh Phạm Hoàng Sơn vừa vào làm việc tại Công ty CP Én Vàng quốc tế ở phường An Biên. Dù đã có bằng lái xe, trước khi nhận việc, anh vẫn phải tham gia khóa đào tạo kéo dài từ 10 - 15 ngày. Ngoài kỹ năng lái xe an toàn, nội quy và quy trình phục vụ khách hàng, anh còn được hướng dẫn sử dụng ứng dụng điều hành, nhận cuốc xe, vận hành các thiết bị trên xe và thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt.
Theo anh Sơn, công nghệ hiện được ứng dụng ở nhiều khâu trong công việc nên ngoài kỹ năng lái xe, người lao động phải sử dụng thành thạo các phần mềm phục vụ công việc. Đây là yêu cầu tất yếu khi ngành vận tải ngày càng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ.
Nếu trước đây nghề lái xe chủ yếu đòi hỏi kỹ năng điều khiển phương tiện và xử lý tình huống trên đường, thì nay người lái xe còn phải làm việc trên môi trường số. Việc điều hành cuốc xe, theo dõi hành trình, trao đổi thông tin với khách hàng và thanh toán đều được thực hiện thông qua các nền tảng công nghệ.
Sự thay đổi này diễn ra ở nhiều lĩnh vực của ngành vận tải. Ông Bùi Đắc Thế, Phó Giám đốc Công ty CP Vận tải đường sắt, Chi nhánh Hải Phòng cho biết, việc ứng dụng công nghệ giúp các khâu phục vụ hành khách nhanh chóng và thuận tiện hơn. Tuy nhiên, nhân viên cũng phải thường xuyên cập nhật thông tin, sử dụng các hệ thống điện tử và phối hợp công việc trên nền tảng số thay cho cách làm trực tiếp như trước.
Trong lĩnh vực vận tải thủy, hàng hải và logistics, yêu cầu về kỹ năng số càng trở nên rõ nét. Mỗi chuyến hàng đều gắn với một chuỗi dữ liệu liên quan đến tàu, hàng hóa, container và phương tiện vận chuyển. Các thông tin này được cập nhật, trao đổi liên tục giữa cảng, hãng tàu, đại lý, doanh nghiệp logistics và đơn vị vận tải. Chỉ một khâu cập nhật chậm hoặc xử lý sai thông tin cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ quy trình phía sau. Vì vậy, bên cạnh chuyên môn nghiệp vụ, người lao động cần có khả năng tiếp nhận, xử lý và trao đổi dữ liệu trên các hệ thống số.
Yêu cầu này phù hợp với định hướng phát triển của Hải Phòng trong giai đoạn mới. Theo Chiến lược chuyển đổi số thành phố Hải Phòng giai đoạn 2026 - 2030 được UBND thành phố phê duyệt tại Quyết định số 1167/QĐ-UBND ngày 31/3/2026, thành phố đặt mục tiêu đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, xây dựng đô thị hiện đại, thông minh, bền vững và phát triển Hải Phòng trở thành trung tâm logistics quốc tế. Trong bối cảnh vận tải và logistics ngày càng dựa trên dữ liệu và nền tảng số, yêu cầu đối với nguồn nhân lực không chỉ dừng lại ở bằng cấp hay kỹ năng nghề truyền thống.
Sự phát triển nhanh của công nghệ đang đặt ra những yêu cầu mới đối với nguồn nhân lực ngành vận tải. Cùng với việc đưa các hệ thống, thiết bị và phần mềm vào vận hành, doanh nghiệp phải tổ chức đào tạo lại cho lái xe, nhân viên điều hành, khai thác cảng, logistics... để sử dụng công nghệ hiệu quả. Trong khi đó, các cơ sở đào tạo nghề cũng cần cập nhật chương trình giảng dạy nhằm trang bị cho người học những kỹ năng cần thiết trước khi tham gia thị trường lao động. Đây là khoảng cách cần được thu hẹp nếu Hải Phòng muốn xây dựng đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu số hóa ngành vận tải.
Tại Công ty CP Xe buýt Thịnh Hưng, khi triển khai ứng dụng Skysoft Go để theo dõi hoạt động xe buýt, doanh nghiệp đã đồng thời tổ chức hướng dẫn cho lái xe và nhân viên điều hành sử dụng hệ thống. Lái xe được đào tạo cách sử dụng thiết bị và truyền dữ liệu; nhân viên điều hành được hướng dẫn theo dõi hành trình, phát hiện bất thường và xử lý thông tin từ hệ thống. Theo ông Hà Duy Hưng, Giám đốc công ty, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi người lao động sử dụng thành thạo trong công việc hằng ngày.
Tuy nhiên, việc mỗi doanh nghiệp tự đào tạo theo hệ thống riêng chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt. Trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi, người lao động ngành vận tải cần được trang bị nền tảng kỹ năng số bên cạnh chuyên môn nghề nghiệp để có thể thích ứng với nhiều hệ thống và môi trường làm việc khác nhau. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Trường Cao đẳng Hàng hải và Đường thủy I hiện là cơ sở đào tạo nhân lực cho lĩnh vực hàng hải, đường thủy và các ngành kỹ thuật liên quan. Theo thạc sĩ Đỗ Hồng Hải, Phó Hiệu trưởng nhà trường, để đáp ứng yêu cầu số hóa ngành vận tải, nhà trường chú trọng đưa công nghệ vào quá trình đào tạo. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, học viên được thực hành với các thiết bị, hệ thống điều khiển và phương thức quản lý đang được sử dụng trong lĩnh vực hàng hải, đường thủy; đồng thời được rèn luyện kỹ năng tiếp nhận, xử lý thông tin và làm việc trên các hệ thống số.
Theo đó, mục tiêu đào tạo không chỉ dừng ở việc giúp người học vận hành phương tiện mà còn phải sử dụng hiệu quả các công nghệ hỗ trợ công việc. Nhà trường gắn nội dung thực hành với môi trường làm việc thực tế, giúp học viên hình thành kỹ năng công nghệ ngay trong quá trình học tập. Nhờ vậy, khi làm việc tại doanh nghiệp, người lao động có thể nhanh chóng tiếp cận các hệ thống mới và giảm thời gian đào tạo lại.
Những thay đổi từ phía doanh nghiệp và cơ sở đào tạo cho thấy yêu cầu đối với nhân lực ngành vận tải ngày càng cao. Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng số, thành phố cần quan tâm đến công tác đào tạo nguồn nhân lực ngay từ quá trình triển khai công nghệ. Khi công tác đào tạo đi trước một bước, người lao động sẽ có điều kiện thích ứng tốt hơn với môi trường làm việc số và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ngành vận tải.
HẢI MINH
